thumb|upright|Grób Walentyny Najdus-Smolar na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie Walentyna Najdus-Smolar (ur. 12 maja 1909 w Kuźnicy, zm. 12 kwietnia 2004 w Warszawie) – polska historyk żydowskiego pochodzenia, profesor w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Badaczka dziejów społecznych Polski XIX i XX wieku, zwłaszcza Galicji, znawczyni historii ruchu socjalistycznego oraz autorka prac z tej dziedziny. Działaczka organizacji komunistycznych.
Życiorys Urodziła się w rodzinie Szymona Najdusa i Dory z Bonfeldów. Miała młodsze rodzeństwo – siostrę Helenę i brata Izaaka. Jej stryjem był poeta Lejb Najdus.
W II Rzeczypospolitej Od 1925 działała w Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom, będącej przybudówką nielegalnej partii komunistycznej, i w „Czerwonej Frakcji”. W 1927 w Białymstoku zdała maturę i rozpoczęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, studiowała historię gospodarczą i socjologię. W 1929 została przyjęta do Komunistycznego Związku Młodzieży Zachodniej Białorusi w Białymstoku. Po raz pierwszy była aresztowana za działalność niezgodną z polskim prawem w wieku 19 lat. W latach 1931–1936 odsiadywała karę 4 lat i 7 miesięcy więzienia, w związku z czym nie ukończyła studiów historycznych, gdyż została relegowana z Uniwersytetu Warszawskiego w 1931. Uwolniona w styczniu 1936 z tytułu amnestiiUstawa o amnestii z 2 stycznia 1936 (). Przyjęto ją wówczas formalnie do Komunistycznej Partii Polski, albowiem nieformalnie nastąpiło to podczas odbywania wyroku w 1933. Krótki okres wolności był też aktywnym czasem jej działalności: była członkiem Komitetu Miejskiego KPP i kierownikiem nielegalnej szkoły aktywu partyjnego. W listopadzie 1936 powróciła do więzienia z wyrokiem dwunastu lat. W komunie więziennej pełniła funkcje sekretarza „agit-propu” (agitacji i propagandy).
Okres II wojny światowej Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 znalazła się w Białymstoku. Została wtedy redaktorem sowieckiego okupacyjnego pisma propagandowego – „Wolna Praca” (później jego tytuł został zmieniony na „Wyzwolony Białystok”). Tu związała się z Herszem Smolarem, wówczas redaktorem sowieckiej gazety okupacyjnej pisanej w języku żydowskim „Białystokier Sztern”. W maju 1941 została przyjęta przez specjalną komisję, na czele której stał Pantelejmon Ponomarienko, pierwszy sekretarz KC KP(b) Białorusi, do Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) z zaliczonym stażem partyjnym od 1936. Z czasem porzuciła dziennikarstwo i stała się naukowczynią – była wykładowczynią historii w Instytucie Pedagogicznym w Orenburgu, następnie do 1947 – kierowniczką katedry na Politechnice w Mińsku.
Rodzice i młodszy brat Izaak zginęli w czasie II wojny światowej.
W komunistycznej Polsce Po powrocie do Polski wstąpiła do Polskiej Partii Robotniczej, a następnie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Przyznano jej dyplom Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie została wykładowczynią Szkoły Partyjnej przy KC PZPR, gdzie kierowała katedrą. Doktorat (Lenin w Polsce) uzyskała 27 czerwca 1953 r. pod kierunkiem Stanisława Arnolda na UW. Po utworzeniu Instytutu Nauk Społecznych przy KC PZPR została tam docentem. W 1958 przeszła do Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, gdzie w 1964 otrzymała tytuł naukowy profesora. Zaangażowała się wówczas w badania dziejów klasy robotniczej i ruchu robotniczego. Wchodziła w skład Rady Redakcyjnej Przeglądu HistorycznegoPrzegląd Historyczny, nr1/1969. Nie wyjechała z Polski po wydarzeniach marca 1968, gdy emigrował jej mąż i synowie. 23 sierpnia 1980 roku dołączyła do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s]). W PZPR pozostała aktywna do 13 grudnia 1981.
Żona Grzegorza (Hersza) Smolara, matka Aleksandra i Eugeniusza, babcia Anny Smolar.
Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej (kwatera 2a-8-8)Grób Walentyny Najdus-Smolar w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie..
Ważniejsze publikacje Szkice z historii Galicji, t. 1–2 (1958–1960) Przez zieloną granicę. Na polskich szlakach leninowskiej bibuły (1964) Lenin i Krupska w Krakowskim Związku Pomocy dla Więźniów Politycznych (1965) Lewica polska w Kraju Rad. 1918–1920 (1971) SDKPiL a SDPRR. 1893–1907 (1973) Lenin wśród przyjaciół i znajomych w Polsce 1912–1914 (1977) Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska 1890–1919 (1983) Ignacy Daszyński. 1866–1936 (1988) Zygmunt Marek, prawnik i polityk. 1872–1931 (1992)
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1954) Medal 10-lecia Polski Ludowej (24 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 24 stycznia 1955 r. nr 0/221 - wymieniona jako Wajdus-Smolarowa Walentyna.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polscy historycy ruchu robotniczego Kategoria:Polscy rewolucjoniści Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Działacze PZPR Kategoria:Politycy KPZR Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi Kategoria:Polscy współpracownicy radzieckich władz okupacyjnych 1939–1941 Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Pracownicy Instytutu Nauk Społecznych przy KC PZPR Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Dziennikarze związani z Białymstokiem Kategoria:Historycy związani z Białymstokiem Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem Kategoria:Pochowani na cmentarzu żydowskim na Woli w Warszawie Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Żydzi związani z Białymstokiem Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 2004 Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej