mały|Uproszczony schemat układu żylnego u człowieka. Układ naczyń żylnych – w anatomii człowieka część układu krwionośnego obejmująca żyły, którymi krew wraca do serca. Z układem naczyń tętniczych łączy się za pośrednictwem naczyń włosowatych, a także zespoleń tętniczo-żylnych (łączących tętniczki z żyłkami).
Żyły krążenia małego W krążeniu małym żyły prowadzą krew natlenowaną z płuc do serca. Do krążenia małego należą: żyły płucne (): żyła płucna prawa dolna (vena pulmonalis dextra inferior) żyła płucna prawa górna (vena pulmonalis dextra superior) żyła płucna lewa dolna (vena pulmonalis sinistra inferior) żyła płucna lewa górna (vena pulmonalis sinistra superior)
Żyły krążenia wielkiego W krążeniu wielkim żyły prowadzą krew odtlenowaną do serca. Dzielą się na żyły głębokie i powierzchowne (skórne). Żyły głębokie najczęściej są żyłami towarzyszącymi, przebiegającymi wspólnie z odpowiadającymi im tętnicami. Przeważnie dwie, czasem trzy żyły towarzyszą jednej tętnicy, wyjątkami są największe tętnice, z których każdej towarzyszy jedna żyła, oraz dopływy żyły wrotnej, także pojedynczo towarzyszące tętnicom. Wśród żył głębokich są także żyły samotne, nietowarzyszące żadnej tętnicy, np. żyła nieparzysta lub zatoki opony twardej. Żyły powierzchowne są żyłami samotnymi.
Najważniejsze żyły krążenia wielkiego to: żyła główna górna (vena cava superior) powstała ze zlania się dwóch żył ramienno-głowowych (venae brachiocephalicae), które z kolei powstają z żyły podobojczykowej (vena subclavia) oraz z żyły szyjnej wewnętrznej (vena iugularis interna) i innych żył szyjnych; żyła główna dolna (vena cava inferior) powstająca z żył biodrowych wspólnych (venae iliacae communes) wytworzonych z żyły biodrowej zewnętrznej (vena iliaca externa) oraz żyły biodrowej wewnętrznej (vena iliaca interna).
Żyły krążenia wielkiego tworzą cztery grupy: układ żył serca, układ żyły głównej górnej, układ żyły głównej dolnej, układ żyły wrotnej.
Układ żył serca żyły serca (venae cordis): zatoka wieńcowa (sinus coronarius) żyła sercowa wielka (vena cardiaca magna) żyła brzeżna lewa (vena marginalis sinistra) żyła sercowa mała (vena cardiaca parva) żyła sercowa średnia (vena cardiaca media) żyła tylna komory lewej (vena posterior ventriculi sinistri) żyła skośna przedsionka lewego (vena obliqua atrii sinistri) mniejsze żyły serca: żyły sercowe przednie (venae cardiacae anteriores): żyła brzeżna prawa (vena marginalis dextra) żyły sercowe najmniejsze (venae cardiacae minimae)
Układ żyły głównej górnej Żyły głowy i szyi żyły mózgowia, opony twardej i jej zatoki oraz żyły ściany czaszki żyły mózgowia: żyły mózgu (venae cerebri) żyły głębokie mózgu: żyła wewnętrzna mózgu (vena cerebri interna) żyła przednia przegrody przezroczystej (vena anterior septi pellucidi) żyła tylna przegrody przezroczystej (vena posterior septi pellucidi) żyła wzgórzowo-prążkowiowa górna (vena thalamostriata superior) żyły wzgórzowo-prążkowiowe dolne (venae thalamostriatae inferiores) żyła naczyniówkowa górna (vena choroidea superior) żyła naczyniówkowa dolna (vena choroidea inferior) żyła wielka mózgu (vena cerebri magna) żyły powierzchowne mózgu: żyły górne mózgu (venae cerebri superiores) żyły dolne mózgu (venae cerebri inferiores): żyła przednia mózgu (vena cerebri anterior) żyła środkowa głęboka mózgu (vena cerebri media profunda) żyła środkowa powierzchowna mózgu (vena cerebri media superficialis) żyły zespalające (venae anastomoticae) żyła zespalająca górna (vena anastomotica superior) żyła zespalająca dolna (vena anastomotica inferior) żyła podstawna (vena basalis) żyła łącząca przednia (vena communicans anterior) żyła łącząca tylna (vena communicans posterior) koło żylne mózgu (circulus venosus cerebri) żyły móżdżku (venae cerebelli) żyła górna robaka (vena superior vermis) żyły górne półkuli móżdżku (venae hemisphaerii cerebelli superiores) żyła dolna robaka (vena vermis inferior) żyły dolne półkuli móżdżku (venae hemisphaerii cerebelli inferiores) żyły ściany czaszki: żyły śródkościa (venae diploicae) żyła śródkościa czołowa (vena diploica frontalis) żyła śródkościa skroniowa przednia (vena diploica temporalis anterior) żyła śródkościa skroniowa tylna (vena diploica temporalis posterior ) żyła śródkościa potyliczna (vena diploica occipitalis) żyły wypustowe (venae emissariae) żyła wypustowa ciemieniowa (vena emissaria parietalis) żyła wypustowa sutkowa (vena emissaria mastoidea) żyła wypustowa kłykciowa (vena emissaria condylaris) żyła wypustowa potyliczna (vena emissaria occipitalis) sploty żylne kanałów kostnych splot żylny otworu owalnego (plexus venosus foraminis ovalis) splot żylny tętnicy szyjnej wewnętrznej (plexus venosus caroticus internus) splot żylny kanału nerwu podjęzykowego (plexus venosus canalis hypoglossi) żyły oponowe (venae meningeae): żyły oponowe środkowe (venae meningeae mediae) zatoki opony twardej (sinus durae matris): grupa górna zatoka strzałkowa górna (sinus sagittalis superior) zatoka strzałkowa dolna (sinus sagittalis inferior) zatoka prosta (sinus rectus) zatoka poprzeczna (sinus transversus) zatoka esowata (sinus sigmoideus) zatoka potyliczna (sinus occipitalis) spływ zatok (confluens sinuum) grupa dolna zatoka jamista (sinus cavernosus) zatoki międzyjamiste (sinus intercavernosi) zatoka klinowo-ciemieniowa (sinus sphenoparietalis) zatoka skalista górna (sinus petrosus superior) zatoka skalista dolna (sinus petrosus inferior) splot podstawny (plexus basilaris) żyły oczne: żyła oczna górna (vena ophthalmica superior) żyła łzowa (vena lacrimalis) żyły sitowe, przednia i tylna (venae ethmoidales, anterior et posterior) żyła nosowo-czołowa (vena nasofrontalis) żyły wirowate (venae vorticosae) żyły rzęskowe (venae ciliares) żyły rzęskowe przednie (venae ciliares anteriores) zatoka żylna twardówki (sinus venosus sclerae) żyła środkowa siatkówki (vena centralis retinae) żyły nadtwardówkowe (venae episclerales) żyła oczna dolna (vena ophthalmica inferior) powierzchowne żyły głowy i szyi: żyła twarzowa (vena facialis) dopływy żyły twarzowej: żyła kątowa (vena angularis) żyła nadbloczkowa (vena supratrochlearis) żyła nadoczodołowa (vena supraorbitalis) żyły powiekowe (venae palpebrales) żyły nosowe zewnętrzne (venae nasales externae) żyły wargowe (venae labiales) żyła głęboka twarzy (vena profunda faciei) gałęzie przyusznicze (rami parotidei) żyła podbródkowa (vena submentalis) żyła podniebienna zewnętrzna (vena palatina externa) żyła zażuchwowa (vena retromandibularis) dopływy żyły zażuchwowej: żyły skroniowe powierzchowne (venae temporales superficiales) żyła skroniowa środkowa (vena temporalis media) żyła poprzeczna twarzy (vena transversa faciei) żyły stawowe żuchwy (venae articulares) żyła rylcowo-sutkowa (vena stylomastoidea) żyły uszne przednie (venae auriculares anteriores) żyły przyusznicze (venae parotideae) żyły szczękowe (venae maxillares) żyła szyjna zewnętrzna (vena iugularis externa) dopływy żyły szyjnej zewnętrznej: żyła uszna tylna (vena auricularis posterior) żyła potyliczna (vena occipitalis) żyła nadłopatkowa (vena suprascapularis) żyły poprzeczne szyi (venae transversae colli) żyła szyjna przednia (vena iugularis anterior) głębokie żyły głowy i szyi splot skrzydłowy (plexus pterygoideus) dopływy splotu skrzydłowego: żyła klinowo-podniebienna (vena sphenopalatina) żyły oponowe środkowe (venae meningeae mediae) żyły skroniowe głębokie (venae temporales profundae) żyły zębodołowe górne (venae alveolares superiores) żyły żwaczowe (venae massetericae) żyła zębodołowa dolna (vena alveolaris inferior) dopływy szyjne żyły ramienno-głowowej: żyła kręgowa (vena vertebralis) żyła kręgowa przednia (vena vertebralis anterior) żyła szyjna głęboka (vena cervicalis profunda) żyła szyjna wewnętrzna (vena iugularis interna) dopływy żyły szyjnej wewnętrznej: zatoka esowata (sinus sigmoideus) zatoka potyliczna (sinus occipitalis) splot żylny kanału nerwu podjęzykowego (plexus venosus canalis nervi hypoglossi) żyła kanalika ślimaka (vena canaliculi cochleae) zatoka skalista dolna (sinus petrosus inferior) żyła potyliczna (vena occipitalis) żyła twarzowa (vena facialis) żyły gardłowe (venae pharyngeales) żyła językowa (vena lingualis) dopływy żyły językowej: żyła głęboka języka (vena profunda linguae) żyły grzbietowe języka (venae dorsales linguae) żyła towarzysząca nerwowi podjęzykowemu (vena comitans nervi hypoglossi) żyły tarczowe górne (venae thyroideae superiores) żyła krtaniowa górna (vena laryngea superior) żyła mostkowo-obojczykowo-sutkowa (vena sternocleidomastoidea) żyła tarczowa środkowa (vena thyroidea media) żyła tarczowa dolna (vena thyroidea inferior) żyły tarczowe najniższe (venae thyroideae imae)
Żyły kończyny górnej żyły głębokie (venae subfasciales) żyły głębokie ręki łuk żylny dłoniowy głęboki (arcus venosus palmaris profundus) żyły głębokie przedramienia i ramienia żyły promieniowe (venae radiales) żyły łokciowe (venae ulnares) żyły ramienne (venae brachiales) żyła ramienna wspólna (vena brachialis communis) dopływy żył ramiennych: żyła odłokciowa żyły mięśniowe żyły poboczne łokciowe żyła głęboka ramienia żyły międzykostne przednie (venae interosseae anteriores) żyły międzykostne tylne (venae interosseae posteriores) żyła pachowa (vena axillaris) żyła podobojczykowa (vena subclavia) żyły powierzchowne, żyły skórne (venae cutaneae): żyły powierzchowne palców sieć dłoniowa palców splot opuszkowy żyła międzygłowowa (vena intercapitalis) łuk żylny dłoniowy palca (arcus venosus digitalis palmaris) żyła międzypalcowa (vena interdigitalis) sieć grzbietowa palców splot podpaznokciowy łuk żylny grzbietowy palca (arcus venosus digitalis dorsalis) żyły powierzchowne ręki żyły grzbietu ręki sieć żylna grzbietowa ręki (rete venosum dorsale manus) żyły grzbietowe śródręcza (venae metacarpales dorsales) łuk żylny grzbietowy śródręcza (arcus venosus metacarpalis dorsalis) żyły brzeżne ręki (venae marginales) żyła odłokciowa palca małego (vena salvatella) żyła odpromieniowa kciuka (vena cephalica pollicis) żyły dłoni żyły powierzchowne przedramienia i ramienia żyła odpromieniowa (vena cephalica) żyła odpromieniowa przedramienia (vena cephalica antebrachii) żyła odpromieniowa dodatkowa (vena cephalica accessoria) żyła pośrodkowa łokcia (vena intermedia cubiti) żyła odłokciowa (vena basilica) żyła pośrodkowa przedramienia (vena intermedia antebrachii) żyła pośrodkowa odłokciowa (vena intermedia basilica) żyła pośrodkowa odpromieniowa (vena intermedia cephalica)
Żyły klatki piersiowej i kręgosłupa żyły klatki piersiowej żyła główna górna (vena cava superior) żyła ramienno-głowowa (vena brachiocephalica) kąt żylny (angulus venosus) dopływy żyły ramienno-głowowej z szyi żyła tarczowa dolna (vena thyroidea inferior) żyły tarczowe najniższe (venae thyroideae imae) żyła kręgowa (vena vertebralis) żyła szyjna głęboka (vena cervicalis profunda) żyła szyjna zewnętrzna (vena iugularis externa) dopływy żyły ramienno-głowowej z klatki piersiowej żyły osierdziowo-przeponowe (venae pericardiacophrenicae) gałęzie doprowadzające krew ze śródpiersia: żyły grasicze (venae thymicae) żyły osierdziowe (venae pericardiales) żyły śródpiersiowe (venae mediastinales) żyły oskrzelowe (venae bronchiales) żyły tchawicze (venae tracheales) żyły przełykowe (venae esophageales) żyły piersiowe wewnętrzne (venae thoracicae internae) żyły mięśniowo-przeponowe (venae musculophrenicae) żyły nabrzuszne górne (venae epigastricae superiores) żyły międzyżebrowe przednie (venae intercostales anteriores) gałęzie przeszywające (rami perforantes) gałęzie mostkowe (rami sternales) żyła międzyżebrowa górna (vena intercostalis superior) żyły skórne przedniej ściany tułowia żyły skórne brzucha i piersi (venae cutaneae abdominis et pectoris) splot żylny otoczkowy (plexus venosus areolaris)