Jan Świderski (ur. 14 stycznia 1916 w Chmielińcu, zm. 18 października 1988 w Warszawie) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser teatralny, pedagog.

mały|Danuta Szaflarska i Jan Świderski w filmie Zakazane piosenki mały|Władysława Nawrocka i Jan Świderski w sztuce "Stary Dworek" Adama Ważyka w 1946 roku. Teatr T.U.R. w Łodzi

Życiorys Urodził się w rodzinie Wojciecha Zdzisława (1880–1935) i Janiny Felicji z Maciejewskich (1884–1963). Miał siostrę Marię Krystynę (1911–1989) po mężu Łękawską. Mieszkał i wychowywał się w Józefowie, gdzie jego ojciec był pracownikiem cukrowni. Uczęszczał do Prywatnej Szkoły Powszechnej Towarzystwa Szkoły Mazowieckiej przy ul. Klonowej 16 w Warszawie, a następnie do Gimnazjum Państwowego im. Adama Mickiewicza, gdzie zdał maturę. Początkowo pod naciskiem ojca w 1935 zaczął studiować prawo na Uniwersytecie Warszawskim. W 1938 ukończył jednak Wydział Sztuki Aktorskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie, a w 1948 Wydział Reżyserski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi. Zadebiutował w Teatrze Polskim w Poznaniu, gdzie grał jeden sezon.

W czasie II wojny światowej prowadził z Lidią Zamkow konspiracyjny teatrzyk w Krakowie.

W pierwszych latach po wojnie występował na deskach teatrów w Białymstoku (1944), Lublinie (1944–1945), Łodzi (1945–1949), a od sezonu 1949/1950 do śmierci – w teatrach warszawskich: Polskim (1949–1955), Domu Wojska Polskiego, Dramatycznym (1955–1966) i Ateneum (1966–1988). W latach 1961–1966 był dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Dramatycznego w Warszawie. Od 1949 występował w słuchowiskach Teatru Polskiego Radia.

Zajmował się także reżyserią teatralną. Pedagog, wychowawca kilku pokoleń aktorskich, profesor nadzwyczajny (1949), zwyczajny (1964). Od 1948 był wykładowcą łódzkiej, a następnie warszawskiej szkoły teatralnej. W latach 1952–1963 był prorektorem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie.

W 1950 był współzałożycielem, następnie wieloletnim członkiem Prezydium Zarządu Głównego i wiceprezesem Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu (SPATiF). Od 1971 był członkiem Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie„Biuletyn Zamek”, nr 17a, 19 czerwca 1971, s. 5.. 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s]).

Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Lidia Zamkow (1918–1982), aktorka i reżyserka. Po raz drugi ożenił się z Marią Jadwigą z Wiśniewskich (1925–2011), lekarką.

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A3 tuje-1-47).

Filmografia Zakazane piosenki (1946) – Ryszard, ukochany Haliny Miasto nieujarzmione (1950) – major radziecki Pierwsze dni (1951) – szef bandy Kariera (1954) – Stanisław Karwowski Ósmy dzień tygodnia (1958) – dziennikarz Dom bez okien (1962) – iluzjonista Kleberg Troje i las (1962) – gajowy Stanisław Romczak Daleka jest droga (1963) – dowódca pułku Popioły (1965) – generał Michał Sokolnicki Kochankowie z Marony (1966) – Horn, kierownik szkoły Jak rozpętałem drugą wojnę światową (1969) – Letoux, kapitan Legii Cudzoziemskiej (cz. 2. Za bronią) Spirala (1978) – Henryk Pełnia (1979) – pastuch Teodor Pożegnanie cesarzy (1988) – Tomasz

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1964) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1976) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Krzyż Zasługi (22 lipca 1953) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984) Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Brązowy Medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju” (1966) Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1986) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1972) Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1965)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 11, 30 czerwca 1965, s. 8. Złota Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie” (1980)

Nagrody Państwowa Nagroda Artystyczna III stopnia (zespołową) w dziale teatru za rolę Majora w sztuce Sprawa Pawła Eszteraga Sandora Gergelyego w Państwowym Teatrze Kameralnym w Warszawie (1950) Nagroda Państwowa III stopnia za wybitne osiągnięcia aktorskie (1953) Nagroda Państwowa I stopnia za całokształt osiągnięć w teatrze, filmie i telewizji (dwukrotnie: 1961, 1964) Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za rolę Pacały w spektaklu telewizyjnym Ucieczka z Betlejemu Edmunda Niziurskiego i Burmistrza w słuchowisku radiowym Towarzysz N Jerzego Krzysztonia (1965) „Złoty Ekran” (dwukrotnie: 1965, 1966) Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za kreację aktorską w spektaklu Teatru Telewizji Mazepa (1968) Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy za wybitne osiągnięcia w dziedzinie upowszechniania kultury (1971) Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za wybitne kreacje aktorskie w Teatrze Telewizji oraz Teatrze Polskiego Radia (1972) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia w dziedzinie teatru za całokształt twórczości aktorskiej i reżyserskiej (1973) Nagroda na I Festiwalu Słuchowisk Radiowych za kreację aktorską w słuchowisku Radio na podstawie opowiadania Ireneusza Iredyńskiego (1974) Nagroda Państwowa I stopnia za wybitne kreacje aktorskie i działalność reżyserską w latach 1974–1975 (1976) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji I stopnia za osiągnięcia artystyczne w programach Polskiego Radia i Telewizji Polskiej (1978) Nagroda na II Festiwalu Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie za rolę Ojca w spektaklu Teatru Telewizji Niespodzianka na podstawie sztuki Karola Huberta Rostworowskiego (1978) Nagroda na XXIV Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę Profesora Sonnenbrucha w spektaklu Niemcy Leona Kruczkowskiego w Teatrze na Woli w Warszawie (1984) nagroda na XIII Przemyskiej Wiośnie Teatralnej w Przemyślu za najwybitniejszą kreację aktorską - rolę Profesora Sonnenbrucha w Niemcach Leona Kruczkowskiego w Teatrze na Woli w Warszawie (1985) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za wybitną kreację aktorską - rolę Kapitana Nuta w Żeglarzu Jerzego Szaniawskiego w Teatrze Telewizji (1987)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci IV Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Warszawie Kategoria:Absolwenci Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie Kategoria:Aktorzy teatralni związani z Białymstokiem Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów łódzkich Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Dramatycznego im. Gustawa Holoubka w Warszawie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Polskiego im. Arnolda Szyfmana w Warszawie Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Polskiego w Poznaniu Kategoria:Artyści związani z Lublinem Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Dyrektorzy Teatru Dramatycznego m. st. Warszawy Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony Białostocczyźnie” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy radiowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Prorektorzy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy Kategoria:Zmarli w 1988