Teatr Dramatyczny im. Gustawa Holoubka (dawniej Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy im. Gustawa Holoubka) – teatr miejski w Warszawie.
Od 2012 do 2022 roku dyrektorem naczelnym i artystycznym był Tadeusz Słobodzianek. Od 1 września 2022 roku do 5 stycznia 2024 roku dyrektorem naczelnym i artystycznym była Monika Strzępka. Od 6 stycznia 2024 do 31 października 2024 pełniącym obowiązki dyrektora Teatru był Mariusz Guglas. Od 1 listopada 2024 dyrektorem Teatru jest, powołany na to stanowisko przez Prezydenta m.st. Warszawy, reżyser teatralny Wojciech Stefaniak (używający pseudonimu Wojciech Faruga)https://nowy.bip.um.warszawa.pl/web/prezydent/-/zarzadzenie-nr-1737/2024-z-2024-10-29.
Historia Lata 50. Pod koniec 1954 roku zapadła decyzja, że Teatr Domu Wojska Polskiego (powstały w 1949 roku, grający na małej scenie przy ulicy Królewskiej) zyska nową siedzibę w niedawno wybudowanym Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Wojskowe kierownictwo Teatru Domu Wojska Polskiego zdawało sobie sprawę z konieczności reorganizacji teatru, jaką wymuszała większa scena usytuowana w reprezentacyjnym miejscu. W 1955 roku uformował się więc nowy zespół, w skład którego weszli między innymi: reżyserzy i reżyserki (Lidia Zamkow, Ludwik René, Jan Świderski, Maryna Broniewska) oraz scenografowie (Andrzej Sadkowski, później dołączył także Jan Kosiński). Funkcję dyrektora pełnił nadal Marian Meller, kierownikiem artystycznym był Jan Świderski, a kierownikami literackimi Konstanty Puzyna oraz Stanisław Marczak-Oborski. Na inaugurację działalności teatru w nowej siedzibie zagrano Wesele w reżyserii Maryny Broniewskiej i Jana Świderskiego z Haliną Mikołajską w roli Racheli. Dramat Wyspiańskiego powrócił na warszawskie sceny po dziewięciu latach przerwy.
W 1957 roku (pod koniec sezonu 1956/1957) teatr zmienił patronat z Domu Wojska Polskiego na Stołeczną Radę Narodową i przyjął nawę Teatr Dramatyczny. W tym samym roku odbyła się w nim pierwsza na świecie prapremiera dramatu Witolda Gombrowicza – Halina Mikołajska wyreżyserowała Iwonę, księżniczkę Burgunda z Barbarą Krafftówną w roli tytułowej. Rok później w teatrze odbyła się prapremiera debiutanckiej sztuki Sławomira Mrożka pod tytułem Policja (spektakl nosił tytuł Policjanci i został wyreżyserowany przez Jana Świderskiego). Na fali odwilży październikowej Teatr Dramatyczny wprowadził nowy repertuar zagraniczny – pojawiły się sztuki Brechta (Dobry człowiek z Seczuanu, Szwejk), Dürrenmatta (Wizyta starszej pani), Millera (Proces w Salem). W latach 50. popularność zdobył też tworzony przez aktorów Kabaret Koń, któremu Teatr Dramatyczny udzielał gościny. W 1958 roku na etacie reżyserskim w Teatrze Dramatycznym został zatrudniony Konrad Swinarski (pracował na nim do roku 1963).
W latach 50. do zespołu Teatru Dramatycznego należeli m.in.: Jan Świderski, Halina Mikołajska, Barbara Krafftówna, Aleksander Dzwonkowski, Wanda Łuczycka.
Lata 60. W 1960 roku w Teatrze Dramatycznym odbyła się prapremiera Kartoteki Tadeusza Różewicza – spektakl reżyserowała Wanda Laskowska. W latach 60. spektakle w Teatrze Dramatycznym reżyserowali też Adam Hanuszkiewicz, Bohdan Korzeniewski, Konrad Swinarski, Gustaw Holoubek, Ludwik René i Helmut Kajzar.
W repertuarze pojawiały się zarówno duże widowiska teatralne, jak i kameralne przedstawienia. W tym drugim nurcie rozwijane były przede wszystkim spektakle o charakterze satyrycznym i groteskowym. W latach 60. w Teatrze Dramatycznym realizowane były przede wszystkim dramaty współczesnych autorów (polskich i zagranicznych) – szczególnie często wystawiano sztuki Dürrenmatta. Premiery na podstawie tekstów klasycznych, zdaniem historyka teatru Stanisława Marczaka-Oborskiego, w tamtym czasie zwykle okazywały się mniej udane. Od tej reguły istniały pewne wyjątki na przykład Kroniki królewskie według Wyspiańskiego w reżyserii Ludwika René uznane przez krytyka Jana Kłossowicza jedną z dwóch najważniejszych premier sezonu.
Od 1965 roku w Teatrze Dramatycznym w Warszawie co roku odbywają się Warszawskie Spotkania Teatralne.
W 1966 roku dyrektorem teatru został Andrzej Szczepkowski, a po dwóch latach na stanowisku zastąpił go Jan Bratkowski.
Lata 70. W 1972 roku funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego objął Gustaw Holoubek, który dołączył do zespołu aktorskiego w 1969 roku, po tym jak odszedł z Teatru Narodowego w związku ze zdjęciem Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka w roku 1968. Funkcję dyrektora Teatru Dramatycznego Holoubek pełnił przez jedenaście lat (do roku 1983). Holoubek, który sam był przede wszystkim aktorem, w pierwszej kolejności troszczył się o potrzeby zespołu aktorskiego. Za jego dyrekcji trwał on w niemal niezmiennym kształcie, choć był uzupełniany o młodych wykonawców (m.in. Jadwigę Jankowską-Cieślak, Piotra Fronczewskiego, Janusza Gajosa, Andrzeja Łapickiego, Marka Kondrata i Marka Obertyna). Zespół Teatru Dramatycznego tworzyli w tamtym czasie ponadto: Zbigniew Zapasiewicz, Mieczysław Voit, Andrzej Szczepkowski, Wiesław Gołas, Wanda Łuczycka, Zofia Rysiówna, Małgorzata Niemirska.
Przez większość dyrekcji Gustawa Holoubka, funkcję kierownika literackiego pełnił Jerzy Koenig. Koenig z wykształcenia był rusycystą, dzięki czemu w repertuarze Teatru Dramatycznego ważną rolę pełniła dramaturgia rosyjska. W 1974 roku po raz pierwszy w teatrze repertuarowym odbyła się premiera Ślubu Witolda Gombrowicza – reżyserował Jerzy Jarocki. W Teatrze Dramatycznym w tamtym czasie grano też inne sztuki Gombrowicza (m.in. Operetkę wyreżyserowaną przez Macieja Prusa). Wystawiano także dramaty Sławomira Mrożka (Rzeźnia, Pieszo) oraz Tadeusza Różewicza (Na czworakach). Jednym z najważniejszych reżyserów pracujących w latach 70. w Teatrze Dramatycznym był Jerzy Jarocki (Na czworakach, Ślub, Rzeźnia, Król Lear). Oprócz niego w teatrze pracowali także Witold Zatorski (Kubuś Fatalista i jego pan), Maciej Prus (Noc listopadowa, Operetka), Kazimierz Dejmek (Elektra, Sułkowski), Jerzy Grzegorzewski (Warjacje).
Lata 80. W 1981 roku Gustaw Holoubek wygłosił przemówienie popierające strajk robotników Wybrzeża. Stan wojenny przerwał obrady Kongresu Kultury organizowanego w Teatrze Dramatycznym. Po ponownym otwarciu teatrów, Teatr Dramatyczny przygotował premierę Mordu w Katedrze w reżyserii Jerzego Jarockiego (równocześnie Jarocki przygotował drugą wersję spektaklu w Krakowie). Warszawskie przedstawienie grane było w Katedrze św. Jana na Starym Mieście, Gustaw Holoubek grał w nim rolę Tomasza Becketa. Spektakl stanowił aluzyjny komentarz do ówczesnej sytuacji politycznej. Został zdjęty po sześciu pokazach.
W styczniu 1983 roku Gustaw Holoubek został odwołany z funkcji dyrektora Teatru Dramatycznego, co sprowokowało do odejścia z zespołu wielu znanych aktorów. W tym samym czasie powołano do życia Teatr Rzeczypospolitej, a na jego siedzibę wyznaczono scenę w Pałacu Kultury i Nauki. Po pewnym czasie powołano Jana Pawła Gawlika na nowego dyrektora obu instytucji: Teatru Dramatycznego i Teatru Rzeczypospolitej. Spektakle Teatru Dramatycznego w tamtym czasie traciły na jakości artystycznej, a cała instytucja uległa marginalizacji. Pewne ożywienie przyszło dopiero w 1987 roku, kiedy funkcję dyrektora objął Zbigniew Zapasiewicz. Zapasiewicz, wcześniej przez lata związany z teatrem jako aktor, chciał odbudować świetność instytucji. Najważniejszym wydarzeniem za jego dyrekcji była premiera spektaklu Ja, Feurebach w reżyserii Andrzeja Łapickiego (odbyła się w 1988 roku). Joanna Krakowska ocenia dyrekcję Zapasiewicza jako nieudaną.
Lata 90. W 1990 roku dyrektorami Teatru Dramatycznego zostali Mieczysław Marszycki (dyrektor naczelny) i Maciej Prus (dyrektor artystyczny). W 1991 roku w Teatrze Dramatycznym odbyła się gościnnie (spektakl był przedsięwzięciem prywatnym) premiera musicalu Metro Janusza Stokłosy w reżyserii Janusza Józefowicza. Produkcja przedstawienia odznaczała się niesłychanym jak na tamte czasy rozmachem (m.in. po raz pierwszy w Polsce zastosowano na scenie światła laserowe jako element scenografii). Producentem Metra była firma Batax, którą kierował milioner Wiktor Kubiak. W 1990 roku, jeszcze przed premierą musicalu, Kubiak podjął próbę kupienia Teatru Dramatycznego, co spotkało się z przychylnością Rady Miasta. Z powodów formalnych sprzedaż okazała się niemożliwa, ale miasto nie ustawało w wysiłkach. Przeciwko prywatyzacji teatru protestowali dyrektor Maciej Prus, ZASP i regionalne władze „Solidarności”. W lutym 1992 roku pokazy Metra na Broadwayu okazały się klapą i przyniosły duże straty finansowe. Kubiak wycofał się z pomysłu kupienia Teatru Dramatycznego, choć jako oficjalny powód podawał niechęć środowiska teatralnego.
W czasie swojej dyrekcji Maciej Prus wyreżyserował Nie-boską komedię oraz Szewców. Zaprosił też do współpracy Pawła Wodzińskiego i Pawła Łysaka, którzy w Teatrze Dramatycznym zrobili swoje debiutanckie spektakle – pierwszy w 1991 roku pokazał Woyzecka według tekstu Georga Büchnera, drugi w 1992 roku wystawił dramat Roberto Zucco Bernard-Marie Koltèsa. Ponadto odbyły się premiery między innymi dramatów Szekspira (Hamlet w reżyserii Andrzeja Domalika), Czechowa (Mewa także w reżyserii Domalika) i Ionesco (Krzesła w reżyserii Andrzeja Szczykno).
Po trzech latach urzędowania Marszycki i Prus ustąpili miejsca duetowi Anny Sapiegi (dyrektorka naczelna) i Piotrowi Cieślakowi (dyrektor artystyczny). Na inaugurację swojej dyrekcji Cieślak wyreżyserował spektakl Wesele, wesele na podstawie Wesela Antona Czechowa i Wesela u drobnomieszczan Bertolta Brechta. Oprócz przedstawień na podstawie współczesnych tekstów, chętnie sięgał też po dramaty Szekspira. Cieślak zapraszał także do reżyserowania w Teatrze Dramatycznym wybitnych reżyserów i reżyserki: Grzegorza Jarzynę, Piotra Cieplaka, Agnieszkę Glińską czy Pawła Miśkiewicza. W styczniu 1998 roku odbyła się premiera Poskromienia złośnicy w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego (to drugi, po Elektrze z 1997 roku spektakl tego twórcy w Teatrze Dramatycznym). Reżyser dokonał feministycznej interpretacji dramatu Szekspira, a spektakl rozgrywał się w uwspółcześnionych realiach.
Za dyrekcji Cieślaka i Prusa do zespołu Teatru Dramatycznego dołączyli Danuta Stenka, Adam Ferency, Marcin Dorociński, Małgorzata Kożuchowska
Lata 2000–2012 W 2001 roku odbyła się premiera Wymazywania na podstawie powieści Thomasa Bernharda w reżyserii Krystiana Lupy, które w 2010 roku zostało zarejestrowane przez Narodowy Instytut Audiowizualny z inicjatywy TVP Kultura (spektakl był emitowany na antenie tej stacji) i obecnie można je oglądać na stronie Ninateki.
W 2008 roku dyrektorem Teatru Dramatycznego został Paweł Miśkiewicz, który wcześniej przez cztery sezony był związany z teatrem jako reżyser. Funkcję dramaturga teatru objęła Dorota Sajewska. Władze Warszawy chciały w ten sposób przekształcić jeden ze stołecznych teatrów w scenę eksperymentalną. Zmiana dyrekcji wiązała się z protestami części zespołu aktorskiego. Jednym z pomysłów Miśkiewicza i Sajewskiej było zaproszenie do współpracy młodych reżyserów (w Teatrze Dramatycznym pojawili się wtedy m.in. Maciej Podstawny, Radosław Rychcik, Michał Kmiecik i Monika Strzępka). Jak ocenia krytyczka Jolanta Kowalska „Pomimo niesprzyjających okoliczności Miśkiewiczowi i partnerującej mu w funkcji zastępczyni Dorocie Sajewskiej udało się zbudować w Dramatycznym ośrodek artystyczny otwarty na różne nurty debaty publicznej, w świadomy sposób organizujący przestrzeń odbioru”.
W 2008 roku Rada Miasta Stołecznego Warszawy na uroczystej sesji nadała Teatrowi Dramatycznemu imię Gustawa Holoubka. Decyzja o nadaniu patronatu została poprzedzona dyskusją środowiskową i medialną.
W 2009 roku odbyła się premiera Persony. Marilyn (spektakl znany też pod tytułem Persona. Tryptyk/Marilyn) w reżyserii Krystiana Lupy z Sandrą Korzeniak w roli Marilyn Monroe. Za tę kreację aktorka została nagrodzona Paszportem Polityki w kategorii Teatr.