Zamek w Grodźcu – zabytkowy zamek we wsi Grodziec w gminie Jasienica w województwie śląskim.
Historia i opis zamku Miejsce, w którym znajduje się do dzisiaj murowany zamek, można uznać za od dawna (1. połowa XIII wieku?) ufortyfikowane i przechodzące kolejne fazy przebudowy, od założenia ziemno-drewnianego po zamek murowany stojący w większym zespole obwarowań, być może ziemno-drewnianych. Najstarsza faza murowana zamku datowana jest na wiek XV i wiąże się z dzisiejszymi piwnicami, które odpowiadać mają jego pierwotnemu przyziemiu. Ufortyfikowana twierdza stała na trasie traktu handlowego wiodącego z Małopolski przez Śląsk Cieszyński na Morawy. Z Krakowa na Morawy transportowano głównie sól z Wieliczki, natomiast z Moraw czy ówczesnej Italii wino i tkaniny na stoły w stołecznym Krakowie. Rycerze z Brodów herbu Radwan wykorzystali koniunkturę handlową na szlaku przez Księstwo Cieszyńskie i zamieszkali w Grodźcu, gdzie zainwestowali w rozbudowę twierdzy w ufortyfikowany zamek z obszernymi piwnicami, które wykorzystywali zapewne do przechowywania towarów od wędrownych kupców.
W okresie datowanym na XVI-XVI/XVII wiek zamek przebudował starosta cieszyński Maciej z rodu Grodzieckich herbu Radwan na jednopiętrowy, „renesansowy” dwór obronny z attyką i ryzalitami od stron północnej i południowej oraz dwoma, przekształconymi później w ryzality, wieżyczkami od stron zachodniej i wschodniej. Na skutek niwelacji okalającego terenu, przyziemie wcześniejszego założenia przekształcono w komory piwniczne. Układ nowego zamku dążył do osiowości, jednak pełne zrealizowanie tego zamierzenia było niemożliwe ze względu na maksymalne wykorzystanie starych murów i prawdopodobnie, pierwotnej wieży w bryle nowego założenia. W XVIII wieku nastąpiła zmiana dachu i adaptacja murów attyki na drugie piętro o drewnianych podziałach.
Przypuszcza się, że w połowie XIX wieku zamek został ponownie przebudowany – głównie klatka schodowa w wieży północno-zachodniej. W wieży północno-wschodniej na I piętrze urządzono w stylu neogotyckim zamkową kaplicę. W holu pierwszego piętra, w zwieńczeniu drewnianej arkady, wymalowano małżeńskie tarcze herbowe Zofii de Mara i Henryka Zobel von Giebelstadt z okazji ich ślubu zawartego w 1846 roku. Teren wokół zamku, z bogatym starodrzewem, przekształcono w angielski park o romantycznym charakterze. Obecnie z dawnego wnętrza pozostały resztki oryginalnej boazerii, portale, stropy z profilowanych modrzewiowych belek oraz oryginalne podłogi i stolarka okienna. Pomimo grabieży w czasie II wojny światowej zachowana struktura wnętrza zamku jest niepowtarzalna. Zamek nie nosi śladów pożaru, co jest unikatowe, bowiem można przypuszczać, że od początku swego istnienia nigdy nie uległ zniszczeniu czy zrujnowaniu. Zawsze miał właścicieli i dobry dach, który uchronił XVII wieczne podłogi i stropy przed zniszczeniem.
Właściciele zamku Grodzieccy herbu Radwan XV-1649 1444 – Pełka i Seyma vel Zima – rycerze z Grodźca 1452 – Czema – rycerz z Grodźca 1453 – Waniek 1454 – Krzysztof – właściciel majątku grodzieckiego 1460 – Mikołaj Czema vel Niklas 1475 – Jirzik Zema 1480 – Mikołaj 1516 – Maciej vel Matiej – (zm. przed 1560) starosta cieszyński w latach 1516–1518, 1524-1526. Jego żoną był Helena (Alena) ze Starowiejskich ze Starej Wsi. Małżeństwu temu urodziło się trzech synów: Wacław (proboszcz brneński, autor mapy Polski z 1558, zmarł w 1591), (proboszcz brneński i biskup ołomuniecki w latach 1572–1574, zmarł w 1574) i Henryk (także znany jako Jindrzich lub Ondrzej) 1567 – Henryk (zm. 1587) – syn Macieja. Poślubił Zofię Marklowską z Żebraczy. Urodziła ona mu synów: Ludwika (został księdzem, kanonikiem ołomunieckim), Piotra (został księdzem, proboszczem brneńskim i kanonikiem ołomunieckim), Fryderyka (zm. 1591) i Krzysztofa (ok. 1571-1622) oraz córkę Ludmiłę. Po śmierci Zofii poślubił Zofię Tschammerównę z Iskrzyczyna (zapewne córkę Jerzego, pana Małej Rudzicy w Księstwie Cieszyńskim i Zuzanny Mleczko z Iłownicy). Z drugiego małżeństwa urodziły się dwie córki: Anna i Helena (Alena). W tamtym czasie Grodzieccy należeli do nielicznej szlachty katolickiej w Księstwie Cieszyńskim. Po 1545 roku, kiedy książę Wacław III Adam wprowadził wyznanie ewangelickie jako religię państwową, zdecydowana większość rodów szlacheckich przyjęły nowe wyznanie. Mimo że władca był protestantem, Grodzieckich nie spotkały żadne represje. Henryk piastował nawet funkcję starosty cieszyńskiego i bywał na zamku w Cieszynie. Henryk pochowany został w grodzieckim kościele, będącym jego fundacji. Trumnę przykryła kamienna płyta epitafijna, zachowana do dziś. Napis na płycie w języku staroczeskim brzmi: LETA PANIE 15.. USNUL W PANU BOHU UROZENY PAN JINDRZYCH GRODECZKY Z BRODOW A NA GRODCZI A TU TO POD TIM KAMEN POCHOVA JEHOSTO DUSSI PAN BUH RACZ MILOSTIW BITY 1593 – Krzysztof (ok. 1571-1622) – syn Henryka. Starosta cieszyński latach 1610–1613. Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą małżonką była Agnieszka (Aneszka) (córka Wacława Klocha z Kornic na Ustroniu i Anny Pawłowskiej z Pawłowic). Drugą była poślubiona około 1604 roku Magdalena Mleczko z Iłownicy z którą miał syna Henryka (Jindrzicha). 1622 – Henryk (zm. 1645) – syn Krzysztofa, był ostatnim Grodzieckim na Grodźcu. Jego żoną była Justyna (córka Wacława Radockiego z Radoczy, pana Jaworza) wdowa po Henryku Sobku z Kornic i Klochu z Kornic, Henryk Grodziecki był jej trzecim mężem. Zginął tragicznie zamordowany przez Joachima Beesa z Chrostiny dnia 30 maja 1645 roku w Cieszynie. Ze związku małżeńskiego z Justyną znany jest jedynie syn Krzysztof Ferdynand. Po opuszczeniu Grodźca Justyna po raz czwarty wyszła za mąż, a jej mąż nazywał się Jan Dahm z Friedersdorf, który po śmierci Joachima Marklowskiego w 1664 roku przejął Grodziec na własność, ale nie jest pewne, czy do zamku wróciła Justyna, bowiem zmarła początkiem 1659 roku. Krzysztof Ferdynand Grodziecki, jedyny znany potomek Henryka, nie gospodarował już na Grodźcu, który przeszedł około 1650 roku na Joachima Marklowskiego z Żebraczy. Krzysztof Ferdynand zamieszkał w Zebrzydowicach i był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Ewa, z którą miał córkę Justynę Mariannę (ur. 1658), drugą małżonką została Dorota vel Zofia Tluk z Toszonowic z którą miał dwie córki: Helenę Katarzynę (ur. 1663) i Johannę Dorotę. Krzysztof Ferdynand zmarł na przełomie 1679 i 1680.
Marklowski i Dahm 1649-1666 1649 – Joachim baron Marklowski z Pernsteinu i Żebraczy herbu Wieniawa odmiany śląskiej. Kupił zamek i dobra grodzieckie po śmierci Henryka Grodzieckiego od wdowy Justyny prawdopodobnie w roku 1649. Marklowski ożeniony był najpierw z Magdaleną Bludowską z Wielkich Ochab (1642) miał syna Adama, przyszłego pana na Hermanicach, oraz córkę Helenę, która wyszła za Rudolfa barona Sobka z Kornic na Rudzicy i Landeku. Drugą żoną była Helena Bees z Chrostiny, z którą nie posiadał potomstwa. W czasie wojny trzydziestoletniej walczył w wojsku cesarskim. Otrzymał stopień cesarskiego rotmistrza oraz pełnił funkcję sędziego ziemskiego w Cieszynie. Jako zwolennik reformacji wspierał protestantów, a po śmierci ostatniej księżnej piastowskiej Elżbiety Lukrecji w 1653 roku rządy objęli katoliccy Habsburgowie, stał się orędownikiem i obrońcą ewangelicyzmu. Kościół grodziecki do tego czasu wielokrotnie na przemian przechodził od ewangelików do katolików i odwrotnie. Katolicy skarżyli się na uciążliwość Marklowskiego. Dnia 17 listopada 1663 roku w Hermanicach Joachim baron Marklowski został w zasadzce zamordowany przez rozbójników, których niebawem złapano (jeden z nich nazywał się Kostka) i w dwa lata później 1 sierpnia 1665 roku stracono w Cieszynie. Zbrodni podobno dokonano z namowy grodzieckiego młynarza, o czym miała wiedzieć ówczesna jego żona Helena, podejrzewana o współudział w zbrodni. Pochowany został obok pierwszej żony w kościele w Górkach. 1664 – Jan Dahm z Friedersdorf przejął na rok zamek i dobra grodzieckie po śmierci Marklowskiego ponieważ ten winny był mu 7 tysięcy florenów. Poza tym Jan Dahm był czwartym mężem Justyny (żony Henryka Grodzieckiego). Podobnie jak Marklowski należał do zwolenników reformacji.
Sobkowie herbu Kornic 1666-1701
1666 – Karol Jerzy baron Sobek z Kornic (syn Henryka Sobka i Justyny Radockiej-Grodzieckiej) dnia 22 lipca nabył dobra grodzieckie od Jana Dahma. Był bratankiem Rudolfa barona Sobka na Rudzicy i Landeku zięcia zamordowanego Joachima Marklowskiego (ożenił się z Heleną Marklowską z Grodźca). W ten sposób majątek grodziecki pozostawał w kręgu spowinowaconych ze sobą rodów. Sobkowie także należeli do zwolenników reformacji. Karol Jerzy baron Sobek w latach 1664 i 1670 pełnił funkcję radcy Sądu Ziemskiego w Cieszynie, a w latach 1673 i 1679 Komisarza Krajowego Księstwa Cieszyńskiego. w 1655 roku jego żoną została Małgorzata Bees z Chrostiny z Górnej Suchej, z którą miał dwóch synów: Henryka Ferdynanda i Karola, którzy gospodarowali majątkiem po śmierci ojca w 1687 roku. 1687 – Henryk Ferdynand baron Sobek i Karol baron Sobek (synowie Karola Jerzego). W 1688 roku bracia własnym sumptem wznieśli nową szkołę w Grodźcu na solidnych kamiennych fundamentach oraz przebudowali zamek, wznosząc dodatkowe piętro, wymienili drewniane sufity na pierwszym piętrze zamku, o czym świadczą daty 1691, 1693 wyryte i zachowane do dziś na stropowych belkach. Po podziale majątku Grodziec otrzymał Karol, którego żoną była Zuzanna Maria Centner córką właściciela Jaworza (Achacego Centnera). W zamku grodzieckim w 1696 roku urodziła im się jedyna córka Helena Zuzanna. Karol z powodów religijnych musiał emigrować, jego żona Zuzanna za jego zgodą oraz jego brata Henryka Ferdynanda, sprzedała w 1701 roku za cenę 17 tys. talarów śląskich Grodziec, Świętoszówkę, Biery i Jaworze Henrykowi Ferdynandowi Laryszowi. Karol baron Sobek zmarł w 1702 roku na wygnaniu w Treppeln pod Krossen. Starszy brat Henryk Ferdynand baron Sobek w latach 1687–1688 był Komisarzem wojennym w Księstwie Cieszyńskim, a w 1695 roku ożenił się z Katarzyną Dorotą Posadowską von Jenkwitz, z którą miał także jedną córkę Ewę Katarzynę. Henryk Ferdynand baron Sobek stał na czele ewangelickich stanów Księstwa Cieszyńskiego i cieszyńskiej parafii ewangelickiej. Zmarł po 1722 roku.
Larischowie 1701-1734 1701 – Henryk Ferdynand baron Larisch z Ligoty i Karwiny (ur. 1653, zm. 1730) – marszałek ziemski Księstwa Cieszyńskiego w latach 1696–1730, cesarski podkomorzy. Nie był żonaty i nie posiadał dzieci. Ustanowił za zgodą cesarza fideikomis na czele, którego stanął syn jego brata Franciszka, Jan Franciszek Larisch. Henryk Ferdynand Larisch zmarł 14 czerwca 1730 roku i został pochowany w podziemiach kościoła Dominikanów w Cieszynie, we własnej rodowej kaplicy. 1730 – Jan Franciszek hrabia Larisch (ur. 1699, zm. 1760), absolwent akademii rycerskiej w Legnicy. Jako zwolennik Marii Teresy musiał po wojnie śląskiej opuścić swoje majątki na pruskim Śląsku, a w 1748 roku otrzymał dziedziczny tytuł hrabiowski oraz pełnił funkcję prezydenta Urzędu Królewskiego w Opawie. Dobra grodzieckie były jednakże zbyt oddalone od rodowego gniazda Larischów w Karwinie, toteż Jan Franciszek Larisch postanowił pozbyć się Grodźca i nabyć jakiś bliżej położony majątek. Doszedł do porozumienia z baronem Erdmannem Krzysztofem Marklowskim z Pernsteinu i kontraktem z dnia 12 czerwca 1734 roku zamienił Grodziec na Stonawę.
Marklowski i spadkobiercy: Kalisz, Mara, Zobel, Zamoyska 1734-1884