Międzynarodowa Stacja Kosmiczna240px|brak
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna po misji STS-134, 30 maja 2011
Emblemat Międzynarodowej Stacji Kosmicznej MSK w liczbachW prawej kolumnie podano, jeśli to istotne,datę pochodzenia danych Załoga 11 26.06.2025 Perygeum 419 km n.p.m. 11.07.2021Apogeum 421 km n.p.m. 11.07.2021Okres orbitalny 91,34 minuty -Nachylenie orbity 51,6386 stopnia -Okrążeń dziennie 15,53908069 -Dzienna oscylacjawysokości 93 m -Dni od wystrzeleniapierwszego modułu ..Dni od zamieszkaniapierwszej załogi ..Wszystkich okrążeńZiemi około ..Średnia prędkość 27 743,8 km/h(7 706,6 m/s) -Masa 417 289 kg -Objętośćprzestrzeniżyciowej 837 m³ Ciśnienie ~ 757 mm Hg(100 kPa) -Tlen ~162,4 mm Hg(22 kPa) -Dwutlenek węgla ~ 4,8 mm Hg(640 Pa) -Temperatura ~ 26,9 °C - Konfiguracja240px|brak Konfiguracja modułów MSK, stan na 22 grudnia 2022 Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (, ISS; , МКС; trb.: Mieżdunarodnaja kosmiczeskaja stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu państw. Składa się z 43 modułów i elementów oraz umożliwia jednoczesne przebywanie siedmiorga członków stałej załogi (trojga do roku 2009, do 2020 w praktyce sześciorga ze względu na ograniczenia transportowe). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę okołoziemską i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000.
Źródłem zasilania MSK są ogniwa słoneczne, transportem ludzi i materiałów do 19 lipca 2011 zajmowały się amerykańskie wahadłowce programu Space Transportation System (STS) (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy promu Columbia) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress. Po zakończeniu amerykańskiego programu wahadłowców w 2011 roku, przewoźnikiem astronautów stały się rosyjskie rakiety Sojuz i od 2020 roku amerykański statek Crew Dragon amerykańskiej firmy SpaceX.
Na stacji znajduje się sprzęt radiowy na potrzeby krótkofalarstwa (projekt ARISS). Ma ona także przydzielone własne znaki wywoławcze: amerykańskie NN1SS oraz NA1SS, rosyjski RZ3DZR oraz niemiecki DL0ISS.
Administracja prezydenta Stanów Zjednoczonych George’a Walkera Busha planowała wstrzymać finansowanie stacji po 2015 roku, co skutkowałoby zdjęciem stacji z orbity na początku 2016 roku. Administracja kolejnego prezydenta Stanów Zjednoczonych Baracka Obamy przedłużyła jednak finansowanie do 2020 rokuESA Formally Agrees to Continue ISS Through 2020., a potencjalnie nawet do 2028.
Panele ogniw słonecznych stacji odbijają tyle światła słonecznego, że jest widoczna z Ziemi jako obiekt poruszający się po niebie (w perygeum przy 100% oświetleniu) z jasnością do -5,1CalSky Visibility of International Space Station ISS. lub -5,9Heavens-Above, ISS – Information. magnitudo.
Powstanie Międzynarodowa Stacja Kosmiczna powstała w wyniku połączenia projektów budowy rosyjskiej stacji Mir-2, amerykańskiej Freedom oraz europejskiej Columbus. Miały one na celu spełnienie marzenia o stałym pobycie ludzi w kosmosie. Udaje się je realizować od 2 listopada 2000, kiedy na MSK dotarła pierwsza stała załoga w składzie: William Shepherd, Jurij Gidzenko oraz Siergiej Krikalow (misja Sojuz TM-31). Pierwotnie stacja miała nazywać się Alfa (pierwsza), jednak sprzeciwiła się temu strona rosyjska, twierdząc, że pierwszy był radziecki Salut 1 z 1971 roku. W zamian zaproponowała nazwę „Atlant”, co z kolei nie spodobało się Amerykanom ze względu na zbytnie podobieństwo do zatopionej w morzu Atlantydy. Wobec braku innych pomysłów Międzynarodowa Stacja Kosmiczna do dziś nie posiada własnego imienia.
Pierwsze plany budowy stacji kosmicznej wspólnie przez Stany Zjednoczone, Japonię i Europejską Agencję Kosmiczną pojawiły się jeszcze w latach 80 XX wieku przy projekcie stacji Freedom. Projekt ten został ostatecznie zarzucony, na rzecz budowy stacji międzynarodowej. Od 1991 roku w prace włączyła się także Kanada, a w 1993 – Rosja. Wykorzystano przy tym niezrealizowane koncepcje stacji Freedom, rosyjskiej Mir-2 (której planowany moduł bazowy, DOS-8 stał się elementem segmentu rosyjskiego) oraz europejskiej stacji Columbus (z projektu wykorzystano jedynie moduł laboratorium orbitalnegoColumbus Space Station na Encyclopedia Astronautica . wyniesiony na orbitę w 2008). Projekt miał być realizowany w trzech etapach: I – przygotowanie modułów i międzynarodowe loty do rosyjskiej stacji Mir – zrealizowany w latach 1995–1998 II – montaż i wstępna eksploatacja (1998-2001) III – dokończenie budowy i dalsza eksploatacja (początek 2001, koniec w 2011)
Początkowo budżet programu na okres od roku 1994 do ukończenia budowy miał zamknąć się w kwocie 17,4 miliarda USD, lecz do momentu wystrzelenia pierwszego modułu w końcu 1997 roku wzrósł ponad dwukrotnie, do 40 miliardów USD. W 1998 roku do projektu dołączyła Brazylia. Pierwszy element stacji, rosyjski moduł Zaria, został wyniesiony na orbitę 20 listopada 1998. Do przybycia pierwszej załogi MSK wzbogaciła się o kolejne dwa moduły – amerykański Unity i rosyjski Zwiezda.
Państwa biorące udział w projekcie – Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA) – Roskosmos – Kanadyjska Agencja Kosmiczna (CSA) Członkowie Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA)
– DNSC – Centre National d’Études Spatiales (CNES) – INTA
– Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR) – NSC
– SNSB
– Włoska Agencja Kosmiczna (ASI) – Japońska Agencja Eksploracji Aerokosmicznej (JAXA)
mały|Międzynarodowa Stacja Kosmiczna na tle Ziemi w 2008 roku mały|Kosmonauta Siergiej Krikalow wewnątrz modułu serwisowego Zwiezda, listopad 2000
Użytkowanie Głównym celem Międzynarodowej Stacji Kosmicznej jest umożliwienie prowadzenia badań naukowych w warunkach mikrograwitacji, niemożliwych do osiągnięcia na Ziemi w sposób długotrwały, pozwalając doskonalić metody prowadzenia upraw, lepsze poznanie działania organizmów (a więc i możliwość wynalezienia nowych leków) oraz pomoc w rozwiązaniu innych ziemskich problemów naukowych.
Loty na MSK Dotychczas odbyto do stacji 37 lotów amerykańskich wahadłowców (program STS został zakończony w 2011 roku), 73 załogowe loty rosyjskich Sojuzów (stan na lipiec 2025), a od maja 2020 roku na stację kursują statki Crew Dragon firmy SpaceX. Od 2000 roku MSK zaopatrywana jest przez rosyjskie promy towarowe Progress M, w kwietniu 2008 do stacji po raz pierwszy zadokował ATV – pojazd transportowy skonstruowany przez ESA, we wrześniu 2009 odbył się pierwszy lot japońskiego HTV, a od października 2012 stacja zaopatrywana jest także przez statki towarowe Dragon.
W 2020 Sojuz-MS-17 startując z kosmodromu Bajkonur dotarł do MSK w rekordowym czasie ok. 3 godzin.
Stałe załogi
Począwszy od 1998 roku na MSK przebywało 170 osób, z tego 50 było członkami stałych załóg w ramach 20 ekspedycji. Dla porównania – rosyjską stację Mir w ciągu 14 lat odwiedziło łącznie 137 ludzi. Niemal 1/4 wszystkich astronautów stanowiła załogę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej lub pojazdów ją obsługujących.
Pierwotnie stałe załogi składały się z trzech osób, wymienianych amerykańskimi wahadłowcami, jednakże po unieruchomieniu amerykańskich wahadłowców po katastrofie Columbii czasowo zmniejszono ich liczebność do dwóch. Do trzyosobowych załóg powrócono w 2006 r.; trzeci członek załogi był wymieniany przez wahadłowce. Natomiast od 2009 roku na stacji przebywają pełne, 6-osobowe załogi. Po wycofaniu wahadłowców z użytku wymiana załóg odbywała się wyłącznie za pomocą rosyjskich Sojuzów. 16 listopada 2020 roku podczas misji SpaceX Crew-1 po raz pierwszy załogę dostarczyła na stację firma SpaceX (wcześniej odbył się załogowy lot demonstracyjny). Razem z załogą Sojuz MS-17 utworzyli oni po raz pierwszy siedmioosobową ekspedycję 64.
Członkowie załóg MSK otrzymują następujące funkcje: dowódca ekspedycji (amer. CDR lub ros. trb. KOM), inżynier pokładowy (amer. FE lub ros. trb. BI), dowódca statku ratunkowego Sojuz (zawsze Rosjanin, KK) oraz naukowiec MSK (SO, wprowadzone we wrześniu 2002).
Kosmiczni turyści W 2001 roku na MSK gościł pierwszy w historii kosmiczny turystaBiografia Dennisa Tito .. Amerykański milioner Dennis Tito zapłacił 20 milionów dolarów za niecałe osiem dni (7 dni, 22 godziny, 4 minuty) pobytu w kosmosie w dniach od 28 kwietnia do 6 maja. Drugim turystą był Mark Shuttleworth z RPA. Trzecim turystą został Gregory Olsen w 2005 roku, który poleciał na Międzynarodową Stację Kosmiczną pomimo złego stanu zdrowia. Pierwszą kobietą-turystką w kosmosie została Amerykanka pochodzenia irańskiego Anousheh Ansari. Pierwotny kandydat do lotu Sojuz TMA-9 Daisuke Enomoto został odsunięty z powodów medycznych.
MSK była także miejscem pierwszego kosmicznego ślubu. 10 sierpnia 2003 roku rosyjski kosmonauta Jurij Malenczenko ożenił się z Ekateriną Dimitriewą, która przebywała wówczas w Teksasie.
30 września 2009, na pokładzie statku kosmicznego Sojuz TMA-16, Kanadyjczyk Guy Laliberté jako siódmy turysta kosmiczny udał się na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Za swój lot zapłacił 35 milionów dolarów.
Etapy montażu MSK mały|Prace naprawcze na zewnątrz stacji. Na zdjęciu Piers J. Sellers
Moduły stacji Po zakończeniu budowy, stacja będzie liczyć 16 hermetyzowanych modułów, o łącznej objętości około 1000 m³. Są to moduły laboratoryjne, dokujące, śluzy, łączniki. Obecnie 15 z tych modułów zostało dołączonych do stacji. Są one wynoszone na orbitę za pomocą wahadłowców, oraz rakiet Proton lub Sojuz.
Moduły zainstalowane