Konklawe 8-11 listopada 1417 – konklawe, które odbyło się na Soborze w Konstancji i formalnie zakończyło wielką schizmę zachodnią. W jego wyniku papieżem został Marcin V. Było to jedyne w historii konklawe, które odbyło się na terenie Niemiec i jedyne, w którym dopuszczono jako elektorów duchownych spoza Kolegium Kardynalskiego. Było także pierwszym, w którym uczestniczył Polak – arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba.
Sytuacja w Kościele Sobór w Konstancji został zwołany z inicjatywy króla niemieckiego Zygmunta Luksemburskiego w celu zakończenia trwającej od 1378 roku Wielkiej Schizmy w Kościele katolickim. W chwili jego otwarcia (listopad 1414) o władzę w Kościele rywalizowało aż trzech papieży: „rzymski” Grzegorz XII (uznany później przez Kościół za legalnego), „awinioński” Benedykt XIII i „pizański” Jan XXIII, przy czym największym poparciem cieszył się ten ostatni. Sobór opowiedział się za rezygnacją całej trójki. Grzegorz XII, którego obediencja składała się wówczas już tylko z księstwa Rimini, cesarskich elektoratów Palatynatu i Trewiru oraz kilku niemieckich diecezji, dobrowolnie ogłosił swoją abdykację 4 lipca 1415 roku. Sobór nadał mu tytuł kardynała biskupa Świętego Kościoła Rzymskiego i dożywotniego legata w Ankonie. Zmarł on w Recanati 18 października 1417. Jan XXIII odmówił złożenia rezygnacji i próbował uciec z Konstancji. Został jednak schwytany i uwięziony, a Sobór 29 maja 1415 ogłosił jego depozycję, którą nieco później on sam dobrowolnie ratyfikował. Największy opór stawił Benedykt XIII. Rezydował on wówczas w Peñíscola koło Walencji, a poparcia wciąż udzielały mu Aragonia, Kastylia, Nawarra, Szkocja i hrabstwo Armagnac. Benedykt XIII konsekwentnie odmawiał rezygnacji, uparcie obstając przy legalności swojego wyboru. Sprawę przesądziło przeciągnięcie królów Aragonii, Kastylii i Nawarry na stronę Soboru na przełomie 1416/1417. 26 lipca 1417 Sobór ogłosił jego detronizację, co umożliwiło przystąpienie do wyboru nowego papieżaZob. Creighton, s. 78 i nast.; Sede Vacante 1417..
Lista elektorów Konklawe 1417 było jedynym w historii, w którym głosowali także niekardynałowie. Wprowadzono system głosowania „nacjami”. Oprócz kardynałów, którzy stanowili jedną „nację”, wyznaczono po sześciu reprezentantów pięciu „nacji”: „italskiej”, „galijskiej”, „germańskiej” (do której zaliczono też Słowian, Węgrów i Szkotów), „angielskiej” i „hiszpańskiej”. Aby doszło do wyboru papieża, kandydat musiał uzyskać po 2/3 głosów w każdej z tych sześciu grup. W celu uproszczenia procedury, każdy elektor mógł wskazać więcej niż jednego kandydata, z zaznaczeniem kolejności preferencjiContelori, s. 8-9; Creighton, s. 98-99; Sede Vacante 1417..
Kardynałowie Sobór uznał ważność nominacji kardynalskich wszystkich trzech obediencji. W listopadzie 1417 było trzydziestu kardynałów, w tym dwudziestu jeden należących w chwili rozpoczęcia Soboru do obediencji pizańskiej, pięciu z obediencji rzymskiej i czterech z obediencji awiniońskiej, przy czym ci ostatni nadal uznawali Benedykta XIII. W konklawe ostatecznie wzięło udział dwudziestu trzech kardynałów, w tym dziewiętnastu z obediencji pizańskiej i czterech z obediencji rzymskiejEubel, s. 33 przyp. 7; Contelori, s. 6-8; Sede Vacante 1417.:
Elektor Tytuł kardynalski Nominowany Nominator Inne funkcje i tytułyJean de BrognyKardynał z ViviersOd XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała.kardynał biskup Ostia e Velletri12 lipca 1385Klemens VIIprymas Świętego Kolegium Kardynałówwicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiegoadministrator archidiecezji ArlesAngelo d’Anna de Sommariva OSBCamKardynał z Lodikardynał biskup Palestriny17 grudnia 1384Urban VIPedro Fernández de FríasKardynał z Hiszpaniikardynał biskup Sabiny;komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Prassede23 stycznia 1394Klemens VIIarchiprezbiter bazyliki watykańskiejGiordano Orsinikardynał biskup Albano12 czerwca 1405Innocenty VIIpenitencjariusz większy Antonio Correr CanRegKardynał z Boloniikardynał biskup Porto e Santa RufinaPapieże z konkurencyjnych obediencji nie uznawali nominacji kardynalskich dokonywanych przez rywali, stąd niektóre tytuły kardynalskie się powtarzają. W niektórych przypadkach ten swoisty pluralizm utrzymał się jeszcze przez pewien czas po zakończeniu schizmy, np. diecezja Porto e S. Rufina miała dwóch kardynałów-biskupów aż do 1430 roku.9 maja 1408Grzegorz XIIFrancesco LandoKardynał z Wenecjikardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme6 czerwca 1411Jan XXIIIprotoprezbiter Świętego Kolegium KardynałówGiovanni Dominici OPKardynał z Raguzykardynał prezbiter S. Sisto9 maja 1408Grzegorz XIIadministrator diecezji BovaAntonio PancieraKardynał z Akwileikardynał prezbiter S. Susanna6 czerwca 1411Jan XXIIIGabriel Condulmer CanRegKardynał ze Sienykardynał prezbiter S. Clemente9 maja 1408Grzegorz XIIBranda CastiglioneKardynał z Piacenzykardynał prezbiter S. Clemente6 czerwca 1411Jan XXIIIadministrator diecezji VeszprémAngelo BarbarigoKardynał z Weronykardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro19 września 1408Grzegorz XIIPierre d’AillyKardynał z Cambraikardynał prezbiter S. Crisogono6 czerwca 1411Jan XXIIIadministrator diecezji OrangeTommaso BrancaccioKardynał z Tricaricokardynał prezbiter Ss. Giovanni e Paolo6 czerwca 1411Jan XXIIIadministrator diecezji TricaricoAlamanno AdimariKardynał z Pizykardynał prezbiter S. Eusebio6 czerwca 1411Jan XXIIIprotektor Zakonu KrzyżackiegoGuillaume FillastreKardynał S. Marcokardynał prezbiter S. Marco6 czerwca 1411Jan XXIIIAntonio de Challantkardynał prezbiter S. Cecilia9 maja 1404Benedykt XIIIadministrator archidiecezji Tarentaisekomendatariusz opactwa terytorialnego Chiusa di S. MicheleSimon de CramaudKardynał z Reimskardynał prezbiter S. Lorenzo in Lucina13 kwietnia 1413Jan XXIIIadministrator diecezji PoitiersPierre de Foix OFMkardynał prezbiter bez tytułu1414Jan XXIIIkomendatariusz diecezji LescarAmadeo di SaluzzoKardynał z Saluzzokardynał diakon S. Maria Nuova23 grudnia 1383Klemens VIIprotodiakon Świętego Kolegium Kardynałówkamerling Świętego Kolegium KardynałówLudovico Fieschikardynał diakon S. Adriano17 grudnia 1384Urban VIadministrator diecezji Vercelli i CarpentrasRinaldo Brancacciokardynał diakon Ss. Vito e Modesto;komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Maria in Trastevere17 grudnia 1384Urban VIarchiprezbiter bazyliki liberiańskiejadministrator archidiecezji Tarentwikariusz KampaniiOddone Colonna kardynał diakon S. Giorgio in Velabro12 czerwca 1405Innocenty VIIarchiprezbiter bazyliki laterańskiejLucido Contikardynał diakon S. Maria in Cosmedin6 czerwca 1411Jan XXIII
Po trzech elektorów mianowali rzymski papież Urban VI (1378-1389) i awinioński Klemens VII (1378-1394), dwóch rzymski papież Innocenty VII (1404-1406), czterech Grzegorz XII (1406-1415), jednego Benedykt XIII (1394-1417), a pozostałych dziesięciu Jan XXIII (1410-1415).
Prałaci pięciu „nacji” (Adjuncti electores)
Nacja italska Bartolomeo de la Capra – arcybiskup Mediolanu Francesco Scondito – biskup Melfi Enrico Scarampi – biskup Belluno e Feltre Giacomo de Camplo – biskup elekt Penne ed Atri Leonardo Dati OP – generał zakonu dominikanów Pandulfo Malatesta – archidiakon Bolonii
Nacja galijska Jean de la Rochetaillée – tytularny patriarcha Konstantynopola; administrator diecezji Saint-Papoul Guillaume de Boisratier – arcybiskup Bourges Jacques de Gelu – arcybiskup Tours Jean des Bertrandis – biskup Genewy Robert de Chaudesolles OSBCluny – opat Cluny Gauthier Crassi OSIoHieros – przeor zakonu joannitów na Rodos
Nacja germańska Johannes von Walenrode – arcybiskup Rygi Mikołaj Trąba – arcybiskup Gniezna Simon de Dominis – biskup Trogir Lambert de Stockis OSBCluny – przeor Bertrée w diecezji Liège Nicolaus von Dinkelsbühl – kanonik katedry św. Szczepana w Wiedniu Conrad von Susato – prepozyt kościoła św. Cyriaka w Wormacji-Neuhausen
Nacja angielska Richard Clifford – biskup Londynu Nicholas Bubbewyth – biskup Bath and Wells John Catterick – biskup Lichfield John Wakering – biskup Norwich Thomas Spofforth OSB – opat klasztoru St. Mary w York Thomas Polton – dziekan kapituły katedralnej Yorku
Nacja hiszpańska Diego de Anaya y Maldonado – biskup Cuenci Nicolás Divitis OP – biskup Dax Juan de Villalón – biskup Badajoz Felipe de Medalia – magister Gonzalo Garsía – archidiakon Burgos Pedro Velasco – doktor utroque iure
Kamerlingiem Świętego Kościoła Rzymskiego był wówczas François de Conzie, arcybiskup Narbonne. Ponieważ jednak nie był on obecny w Konstancji, zastępował go wicekamerling Louis Aleman, jego krewniak.
Nieobecni kardynałowie Nieobecnych było siedmiu kardynałów, w tym trzech uznających władzę Soboru w Konstancji oraz czterech popierających wciąż „awiniońskiego” papieża Benedykta XIII. Spośród „soborowych” kardynałów dwóch należało na początku obrad Soboru do obediencji pizańskiej, a jeden do rzymskiejEubel, s. 33 przyp. 7.:
Elektor Tytuł kardynalski Nominowany Nominator Inne funkcje i tytułyLouis de Barkardynał biskup Porto e Santa Rufina21 grudnia 1397Benedykt XIIIksiążę Baradministrator diecezji Châlons-sur-MarnePietro MorosiniKardynał z Wenecji juniorkardynał diakon S. Maria in Cosmedin19 września 1408Grzegorz XIIGiacomo IsolaniKardynał S. Eustachiokardynał diakon S. Eustachio18 listopada 1413Jan XXIIIwikariusz Rzymulegat w prowincji Patrymonium
Do grona elektorów nie zaliczano uwięzionego Baldassare Cossy, byłego antypapieża Jana XXIII, mimo że przed wyborem na antypapieża był kardynałem diakonem S. Eustachio.
Kardynałowie obediencji awiniońskiej Juan Martínez de Murillo CanReg; Kardynał z Montearagón (nominacja 22 września 1408) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Damaso Carlos Jordán de Urriés y Pérez Salanova; Kardynał de Urriés (22 września 1408) – kardynał diakon S. Giorgio in Velabro Alfonso Carrillo de Albornoz (22 września 1408) – kardynał diakon S. Eustachio Pedro Fonseca; Kardynał S. Angelo (14 grudnia 1412) – kardynał diakon S. Angelo in Pescheria; administrator diecezji Astorgi
Wszyscy zostali mianowani przez Benedykta XIII i w listopadzie 1417 nadal uznawali jego władzęEubel, s. 34 przyp. 1..
Wybór Marcina V thumb|160px|Ogłoszenie wyboru Marcina V
Konklawe rozpoczęło się 8 listopada, jednak pierwsze głosowanie odbyło się dopiero 10 listopada. Głosy były w nim mocno rozproszone, żaden z kandydatów nie uzyskał wyraźnie większego poparcia. W tej sytuacji zrezygnowano z procedury akcesuProcedura akcesu polegała na zmianie głosu oddanego w fazie pisemnego głosowania (scrutinium). Stosowana była zazwyczaj wtedy, gdy jeden z kandydatów uzyskał większość głosów, ale brakowało mu do wymaganych 2/3. Akces umożliwiał przejście na faworyta przez tych, którzy na niego nie zagłosowali, skracając tym samym procedurę wyborczą, gdyż nie było potrzeby ponownego głosowania. i kartki wyborcze spalonoCreighton, s. 100; Sede Vacante 1417..
W głosowaniu 11 listopada wyraźną większość uzyskała czwórka kardynałówContelori, s. 9; Creighton, s. 100; oraz Sede Vacante 1417, gdzie jednak „kardynał Wenecji” (Francesco Lando) jest błędnie zidentyfikowany jako Antonio Correr.: Oddone Colonna – 24 głosy, w tym osiem głosów kardynałów, cztery od nacji italskiej, jeden od nacji galijskiej, trzy od nacji germańskiej, dwa od hiszpańskiej i sześć od angielskiej Amadeo Saluzzo – 23 głosy, w tym dwanaście głosów kardynałów, dwa od nacji italskiej, trzy od galijskiej, jeden od germańskiej i pięć od hiszpańskiej Jean de Brogny – 20 głosów, w tym jedenaście głosów kardynałów, trzy od nacji galijskiej, pięć od nacji hiszpańskiej i jeden od germańskiej Francesco Lando – 16 głosów, w tym dziesięć głosów kardynałów, dwa od nacji italskiej, trzy od galijskiej i jeden od hiszpańskiej nacji