Komisariat Rzeszy Wschód (, biał. Рэйхскамісарыят Остланд, lit. Ostlando reichskomisariatas, łot. Ostlandes reihskomisariāts, est. Ida-alade Riigikomissariaat) – nazwa organizmu okupacyjnego powstałego w 1941 roku po agresji III Rzeszy na ZSRR. W skład Komisariatu wchodziły tereny Polski, Białoruskiej SRR i państw bałtyckich. Istniał on jako zwarta jednostka administracyjna od grudnia 1941 do kwietnia 1944 roku, później istniały tylko izolowane tereny kontrolowane przez Niemców (np. część Kurlandii).
Historia Między sierpniem a grudniem 1941 r. na okupowanych terenach istniał zarząd wojskowy, dopiero 5 grudnia zaczyna funkcjonować administracja cywilna i od tego momentu w użycie wchodzi nazwa „Komisariat”. Stolicą tej jednostki administracyjnej zostaje początkowo Kowno, a następnie Ryga.
Komisariat Rzeszy dzielił się na cztery Komisariaty Generalne – Estonii, Litwy, Łotwy i Białorusi. Każdy Komisariat Generalny dzielił się na kilka dystryktów, które posiadały dość rozbudowany samorząd i własne oddziały policyjno-ochronne współpracujące z Niemcami (dotyczy to zwłaszcza dystryktów leżących na terenach państw bałtyckich).
Sytuacja uległa zmianie na przełomie 1943 i 1944 roku, gdy na terenie Komisariatu zaczęły działać coraz aktywniej partyzantki niepodległościowe Bałtów, Białorusinów i partyzantka sowieckaMironowicz E., Historia Białorusi XX-XXI wieku, Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2021, s. 117..
Obowiązki Komisarza Rzeszy (Reichskommissar) pełnił Hinrich Lohse. Większość niemieckich urzędników Komisariatu stanowili młodzi studenci prawa i powiązanych z nim kierunków, pochodzący ze Szlezwiku-Holsztynu, rodzinnego landu komisarza.
Podział administracyjny Komisariat Generalny Estonia (Generalbezirk Estland) Generalnym komisarzem był Karl Sigismund Litzmann.
Arensburg Dorpat Narva Pernau Petschur Reval-Stadt Reval-Land
Komisariat Generalny Łotwa (Generalbezirk Lettland) Generalnym komisarzem był Otto-Heinrich Drechsler.
Dünaburg Libau Mitau Riga-Stadt Riga-Land Wolmar
Komisariat Generalny Litwa (Generalbezirk Litauen) Generalnym komisarzem był dr Theodor Adrian von Renteln.
Kauen-Stadt Kauen-Land Ponewesch-Land Schaulen Wilna-Stadt Wilna-Land
Komisariat Generalny Białoruś (Generalbezirk Weißruthenien)
Generalnymi komisarzami byli kolejno: Wilhelm Kube (od 1 września 1941 do śmierci w zamachu 22 września 1943) oraz Curt von GottbergMironowicz E., Historia Białorusi XX-XXI wieku, Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2021, s. 98, 135..
Barisau Baranowitschi Glubokoje Hanzewitz Lida Minsk-Stadt Minsk-Land Nowogródek Slonim Sluzk Wilejka
Zobacz też Komisariat Rzeszy Ukraina Komisariat Rzeszy Moskwa Generalny Plan Wschodni
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Estonia podczas II wojny światowej Kategoria:Białoruś podczas II wojny światowej