Zygmunt Nowakowski, właśc. Zygmunt Jan Błażej Tempka (ur. 22 stycznia 1891 w Krakowie, zm. 4 października 1963 w Londynie) – polski pisarz, felietonista, dziennikarz, aktor, reżyser teatralny, doktor filologii polskiej.
Życiorys Urodził się w rodzinie Błażeja Tempki (1845–1896), urzędnika, i Heleny z Nowakowskich (1855–1936), nauczycielki (jednej z pierwszych kobiet studiujących na Uniwersytecie Jagiellońskim). Miał trzech braci. Dwóch spośród braci to: Tadeusz – lekarz internista i hematolog oraz Władysław – prawnik, polityk, poseł na Sejm RP. Uczęszczał do Gimnazjum Św. Jacka, a następnie im. Sobieskiego w Krakowie. Studiując na UJ polonistykę równolegle pobierał nauki w szkole dramatycznej. W 1911 Ludwik Solski zatrudnił go w Teatrze im. Juliusza Słowackiego. W 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Po powrocie z wojny zaczął robić błyskawiczną karierę aktorską otrzymując m.in. role: Poety w Weselu, Konrada w Dziadach, Hrabiego w Nie-Boskiej komedii, Don Ferdynanda w Księciu Niezłomnym.
W latach 1926–1929 był aktorem i dyrektorem Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Od 1930 był stałym felietonistą „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”. Wiceprezes KS Cracovia.
thumb|Zygmunt Nowakowski jako książę Metternich w spektaklu Orlę Edmunda Rostanda W 1935 został laureatem literackiej nagrody miasta Krakowa. W 1938 otrzymał medal brązowy Nagrody im. Leona Reynela za najlepszą sztukę minionego roku, którą została uznana Gałązka rozmarynu.
Od 1939 przebywał na emigracji. W latach 1940–1941 był członkiem Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej przy prezydencie Władysławie Raczkiewiczu. W latach 1940–1944 redaktor naczelny „Wiadomości Polskich, Politycznych i Literackich”, redagowanych wspólnie z Mieczysławem Grydzewskim. thumb|Zygmunt Nowakowski (z lewej) podczas zjazdu dziennikarzy polskich w Londynie, grudzień 1944 Był wieloletnim współpracownikiem Radia Wolna Europa. Na antenie tego radia prezentował, między innymi, własne gawędy historyczne, które później wydano w postaci zbioru.
W swoich tekstach prasowych i wystąpieniach posługiwał się często bardzo mocnymi określeniami i posądzeniami, wręcz obraźliwymi. Znana była np. jego silna niechęć do Zofii Kossak, którą oskarżał o to, że jest „agentką komunistyczną”.
Zmarł w Londynie. Zgodnie z ostatnią wolą Nowakowskiego, w lutym 1968 urna z jego prochami została przewieziona do kraju i złożona na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera PAS 42-wsch-4).
Dzieła zbiory felietonów: Kucharz doskonały (1932) Stawiam bańki! (1936) Lajkonik (1938) Lajkonik na wygnaniu (1963) powieści: Przylądek Dobrej Nadziei (1931) Start Edmunda Sulimy (1932) Rubikon (1935) Pani służba (1938) Błękitna kotwica (1939) dzieła sceniczne: Tajemniczy pan (1924) Puchar wędrowny (1926) Gałązka rozmarynu (1937) reportaże: Geografia serdeczna (1931) Niemcy à la minute (1933) opowiadania: Złotówka Manoela (1937) Pędziwiatr (Duns 1945) wspomnienia: Mój Kraków (Nowy Jork 1946) Z księgi zażaleń pielgrzymstwa polskiego (Bruksela 1949)
thumb|240px|Grób Zygmunta Tempki-Nowakowskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (30 stycznia 1930) „za zasługi na polu podniesienia polskiego dramatu narodowego”. Złoty Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937) „za wybitną twórczość literacką” – odmówił przyjęcia wyróżnienia.
Upamiętnienie Zygmunt Nowakowski jest patronem Szkoły Podstawowej w TrzęsówceSzkoła Podstawowa im. Zygmunta Nowakowskiego w Trzęsówce. oficjalna strona [dostęp 2020-05-04].
Zobacz też
Przypisy
Bibliografia Henryk Markiewicz, Nowakowski (pierwotnie Tempka) Zygmunt Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIII, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.
Linki zewnętrzne Zygmunt Nowakowski na zdjęciach w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie I Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Członkowie III Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Członkowie IV Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Politycy emigracyjni Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy dziennikarze emigracyjni Kategoria:Polscy filolodzy Kategoria:Polscy pisarze emigracyjni Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Pracownicy sekcji polskiej Radia Wolna Europa Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1963 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918