Konklawe 25 października – 2 listopada 1389 – konklawe okresu wielkiej schizmy zachodniej, które wybrało Bonifacego IX na papieża rzymskiej obediencji. Było to jedyne konklawe w historii, w którym wszyscy kardynałowie-elektorzy byli nominatami jednego tylko papieża – właśnie zmarłego Urbana VI. Wprawdzie w chwili jego śmierci żyło jeszcze dziewięciu kardynałów mianowanych przez jego poprzedników, oni wszyscy jednak należeli do obediencji awiniońskiej i nie uznawali Urbana VI za legalnego papieżaThe Cardinals of the Holy Roman Church..
Śmierć Urbana VI Papież Urban VI zmarł 15 października 1389 w Neapolu w wieku 71 latEubel, s. 22; Souchon, vol. 1, s. 44.. Był on człowiekiem trudnego charakteru, porywczym i okrutnym, a wielu uważało go za obłąkanego. Już na początku pontyfikatu swoim brutalnym postępowaniem doprowadził do wypowiedzenia mu posłuszeństwa przez wszystkich kardynałów, którzy go wybrali. W rezultacie doszło do wyboru antypapieża Klemensa VII, co zapoczątkowało schizmę w Kościele Katolickim. Charakter i postępowanie Urbana nie jednało mu stronników. Spośród 42 mianowanych przez siebie kardynałów pięciu kazał stracić za rzekome spiskowanie przeciwko sobie (szósty z domniemanych spiskowców, kardynał Adam Easton, ocalał dzięki wstawiennictwu króla Anglii Ryszarda II, ale został pozbawiony godności kardynalskiej i zesłany do klasztoru). Czterech innych jego nominatów porzuciło jego obediencję i przeszło na stronę Klemensa VII. Mimo to za legalnego papieża uznawały go Anglia, Węgry, Polska i Litwa (której chrzest w 1386 był jednym z niewielu pozytywnych wydarzeń jego pontyfikatu), zakon krzyżacki, Skandynawia, większa część Niemiec (z cesarzem na czele), północne Włochy i PortugaliaZob. Dopierała, s. 254–255; Souchon, vol. 1, s. 21–43..
Lista uczestników Rzymska obediencja Kolegium Kardynalskiego w październiku 1389 liczyła 15 pełnoprawnych kardynałów, z czego wszyscy zostali mianowani przez Urbana VI (pięciu innych jego żyjących nominatów zostało pozbawionych godności kardynalskich). 13 z nich uczestniczyło w konklaweEubel, s. 25, przyp. 7; Jansen, s. 1; por. Souchon, vol. 1, s. 42 przyp 1 i s. 44 przyp. 1.: Francesco Moricotti; Kardynał z PizyOd XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała. (nominacja kardynalska: 18 września 1378) – kardynał biskup Palestriny; wicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego; protektor Zakonu Krzyżackiego Andrea Bontempi Martini; Kardynał z Perugii (18 września 1378) – kardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro; protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów; administrator diecezji Perugii; legat apostolski w Marchii Ankońskiej Poncello Orsini (18 września 1378) – kardynał prezbiter S. Clemente Stefano Palosio; Kardynał z Todi (17 grudnia 1384) – kardynał prezbiter S. Marcello; archiprezbiter bazyliki liberiańskiej; administrator diecezji Todi Angelo Acciaioli; Kardynał z Florencji (17 grudnia 1384) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Damaso Francesco Carbone OCist; Kardynał z Monopoli (17 grudnia 1384) – kardynał prezbiter S. Susanna; penitencjariusz większy Pietro Tomacelli; Kardynał z Neapolu (21 grudnia 1381) – kardynał prezbiter S. Anastasia; archiprezbiter bazyliki laterańskiej Tommaso Orsini; Kardynał z Manoppello (1382) – kardynał diakon S. Maria in Domnica; protodiakon Świętego Kolegium Kardynałów Francesco Renzio; Kardynał z Alife (1382) – kardynał diakon S. Eustachio Marino Bulcani (17 grudnia 1384) – kardynał diakon S. Maria Nuova; kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego Ludovico Fieschi (17 grudnia 1384) – kardynał diakon S. Adriano; administrator diecezji Vercelli; wikariusz generalny prowincji Patrymonium św. Piotra Rinaldo Brancaccio (17 grudnia 1384) – kardynał diakon Ss. Vito e Modesto Angelo d’Anna de Sommariva OSBCam; Kardynał z Lodi (17 grudnia 1384) – kardynał diakon S. Lucia in Septisolio
Wszyscy uczestnicy konklawe byli Włochami.
Nieobecni Dwóch kardynałów (Francuz i Węgier) nie przybyło na konklaweSouchon, vol. 1, s. 44.: Philippe d’Alençon (18 września 1378) – kardynał biskup Ostia e Velletri; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Maria in Trastevere; prymas Świętego Kolegium Kardynałów; archiprezbiter bazyliki watykańskiej; legat papieski w Niemczech Bálint Alsáni; Kardynał z Peczu (17 grudnia 1384) – kardynał prezbiter S. Sabina; administrator diecezji Pecz
Przebieg konklawe. Wybór Bonifacego IX Po śmierci Urbana VI wielu świeckich i duchownych z obydwu obediencji apelowało do kardynałów o powstrzymanie się z elekcją do czasu śmierci „awiniończyka” Klemensa VII lub o wybranie właśnie jego na papieżaDopierała, s. 257.. Apele te zostały jednak zignorowane i 25 października rozpoczęło się konklawe. Początkowo uczestniczyło w nim 12 kardynałów, dopiero 27 października dotarł kardynał BontempiEubel, s. 25, przyp. 7; Souchon, vol. 1, s. 45; Jansen, s. 1..
Początkowo głównymi kandydatami byli Angelo Acciaioli i Poncello Orsini, którzy otrzymywali po sześć głosówConclave, quo Bonifacius IX. papa creatus est.Souchon, vol. 1, s. 46.. Nie obeszło się przy tym bez podejrzeń o symonię; zarzuty takie stawiano pochodzącemu z rodziny bankierskiej Acciaiolemu. Pogłoski o tym przedostały się nawet poza mury konklawe i spowodowały interwencję władz miejskich, które zagroziły elektorom śmiercią w razie dokonania symonicznej elekcjiConclave, quo Bonifacius IX. papa creatus est; Souchon, vol. 1, s. 46–47.. Ostatecznie, zarówno Poncello Orsini, jak i Angelo Acciaioli musieli uznać, że nie zdołają uzyskać wymaganej większości. W tej sytuacji w dniu 2 listopada jednogłośny wybór elektorów padł na kandydata kompromisowego, Pietro Tomacellego, którego zaproponował Francesco Carbone. Młody, niemający jeszcze 40 lat Tomacelli zaakceptował wybór, przyjmując imię Bonifacy IX. 9 listopada przyjął sakrę biskupią z rąk biskupa Palestriny Francesco Moricottiego i został uroczyście koronowany przez kardynała Tommaso Orsiniego na schodach bazyliki watykańskiejPanvinio, s. 262; Eubel, s. 25..
Bonifacy IX, wbrew nadziejom, nie doprowadził do zakończenia schizmy, która trwała jeszcze prawie trzy dekady, zdołał jednak poprawić wizerunek papiestwa, nadwerężony przez swojego poprzednikaDopierała, s. 257–259..
Przypisy
Bibliografia Conclave, quo Bonifacius IX. papa creatus est Konrad Eubel, Hierarchia Catholica, vol. I, Padwa 1913-1960 Martin Souchon: Die Papstwahlen in der Zeit des grossen Schismas, Vol. 1-2, Verlag von Benno Goeritz, 1898-1899 Kazimierz Dopierała, Księga papieży, Poznań 1996 O. Panvinio, J. Strada, Epitome pontificum Romanorum a s. Petro usque ad Paulum IIII, gestorum videlicet electionisque singulorum & conclavium compendiaria narratio. Cardinalium item nomina... Onuphrio Panvinio,... authore... Ex musaeo Jacobi Stradae,... (J. de Strada edidit), Impensis Jacobi Stradae Mantuani, 1557 Max Jansen: Papst Bonifatius IX: (1389-1404), und seine Beziehungen zur deutschen Kirche, Freiburg im Breisgau: Herdersche Verlagshandlung 1904
1389 Kategoria:Wydarzenia 1389