thumb|Owoce thumb|Plantacja słonecznika mały|Słonecznik jest owadopylny – tutaj zapylany przez trzmiela mały|Łodyga i okrywa kwiatostanu pokryta jest sztywnymi włoskami chroniącymi przed przedostawaniem się roślinożerców do kwiatostanu. Słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z południowo-zachodniej Ameryki Północnej. Rozprzestrzeniony został jako gatunek uprawiany i zdziczały na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. W Europie uprawiany jest od XVI w. W Polsce występuje jako roślina uprawna i ozdobna, przejściowo dziczejąca w miejscach ruderalnych i na przydrożach.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek rośnie w stanie dzikim w środkowym i północnym Meksyku oraz w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych; w stanach Kalifornia, Arizona i Nevada. Jako introdukowany i zdziczały rośnie w strefach umiarkowanych i podzwrotnikowych na obu półkulach, poza tym w strefie równikowej w Andach.
Morfologia Pokrój Roślina zielna osiągająca zwykle od 1 do wysokości, w przypadku niektórych odmian i roślin zdziczałych pęd osiąga czasem niewiele ponad wysokości. Łodyga Prosto wzniesiona, sztywna, gruba, pokryta sztywnymi włoskami. Wewnątrz łodygi znajduje się biały i bardzo lekki rdzeń. Liście Skrętoległe (na całej lub prawie całej długości łodygi), osadzone na ogonkach od 2 do długości, z okazałą blaszką osiągającą długości i szerokości. Blaszki mają kształt sercowaty lub jajowaty, na wierzchołku zaostrzone, z brzegami piłkowanymi. Blaszki są szorstkie, nerwy są wklęsłe od góry i silnie wystające od spodu. Kwiaty Zebrane w kwiatostan typu koszyczek, pojedynczy lub koszyczków jest kilka, tworzących podbaldach, przy czym szczytowy jest większy od bocznych. Średnica koszyczków wynosi od kilku cm do 40, u odmian bywa jeszcze większa (do ok. ). Szypuła pod koszyczkiem jest zgrubiała i wypełniona białawym rdzeniem. Okrywa składa się z ostro zakończonych listków ułożonych dachówkowato. Dno koszyczka jest płaskie lub lekko wklęsłe. Brzeżne kwiaty języczkowate są żeńskie, o okazałej, żółtej koronie w kształcie szeroko lancetowatego języczka. Jest ich zwykle od kilkunastu do ok. 30, ale u odmian może być ich ponad 100. Znacznie liczniejsze są kwiaty środkowe, których może być kilkaset do ponad tysiąca. Są to kwiaty rurkowate są obupłciowe, niewielkie i brunatne. Kwiaty wsparte są łopatkowatymi plewinkami z ostrym kończykiem. U odmian ozdobnych występują także kwiaty w innych kolorach. Owoce Niełupki na przekroju trapezoidalne, wydłużone, białawo i ciemnopopielato paskowane. U roślin dziko rosnących osiągają do 4–5 mm długości, u odmian uprawnych do ok. . Puch kielichowy zredukowany i szybko odpadający. Składa się z dwóch lancetowatych łusek do 3,5 mm długości i kilku tępych łusek o długości do 1 mm.
Biologia i ekologia Roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do października, przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki. W ciągu dnia koszyczek słonecznika zwrócony jest zawsze w stronę słońca i stąd pochodzi nazwa rodzajowa. Owoce słonecznika zawierają do 38% oleju.
Heliotropizm Wbrew powszechnemu przekonaniu, słoneczniki nie zawsze są skierowane w stronę Słońca. W rzeczywistości heliotropizm występuje we wcześniejszej fazie rozwoju, przed rozwinięciem się koszyczków kwiatowych.
Zastosowanie Jest uprawiany jako warzywo o jadalnych nasionach. Roślina oleista, jedna z ważniejszych. Z nasion otrzymuje się olej słonecznikowy używany jako tłuszcz jadalny, do produkcji margaryny, a także jako tłuszcz techniczny do wytwarzania pokostu, lakierów i mydła. Jest bardzo bogatym źródłem kwasu linolowego. Wytłoki pozostałe po wyciskaniu oleju z nasion są dobrą paszą dla zwierząt. Istnieją odmiany pastewne, których pędy w postaci kiszonki są używane jako wartościowa pasza dla bydła. Nasiona słonecznika są bardzo bogatym źródłem mikro i makroelementów, witaminy E oraz aminokwasów. Coraz częściej uprawiany jest jako roślina ozdobna w licznych odmianach (jako roślina rabatowa i na kwiat cięty). Istnieją odmiany o tzw. kwiatach pełnych zawierające wyłącznie kwiaty języczkowe, a także odmiany o kwiatach dwubarwnych. Do celów leczniczych nasiona były polecane przy zwalczaniu przeziębienia i kaszlu. Nalewka zrobiona z nasion słonecznika używana była w Turcji i Iranie przy stanach gorączkowych. Rdzeń łodyg był w Chinach używany do wyrobu papieru.
Wartości odżywcze Aminokwasy(w 100 g) Izoleucyna - 1112 mg Leucyna - 1619 mg Lizyna - 917 mg Metionina - 478 mg Cystyna - 439 mg Fenyloalanina - 1140 mg Tyrozyna - 652 mg Treonina - 907 mg Tryptofan - 342 mg Walina - 1287 mg Arginina - 2340 mg Histydyna - 615 mg Alanina - 1092 mg Kwas asparaginowy - 2389 mg Kwas glutaminowy - 5442 mg Glicyna - 1424 mg Prolina - 1151 mg Seryna - 1053 mg
Uprawa Roślina łatwa w uprawie. Uprawia się z nasion wysiewanych wczesną wiosną wprost do gruntu. Wytrzymuje wiosenne przymrozki (strefy mrozoodporności 4–10). W czasie owocowania może wymagać podparcia, gdyż duże i ciężkie koszyczki mogą wywrócić roślinę wraz z korzeniami (zwłaszcza po opadach deszczu). Wymaga stanowiska w pełnym słońcu i bardzo obfitego nawożenia.
Przypisy
Kategoria:Asteroideae Kategoria:Rośliny oleiste Kategoria:Ozdobne rośliny jednoroczne Kategoria:Rośliny pastewne Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza