Granatnik Łopuskiego – granatnik konstrukcji polskiej, produkowany i użytkowany bojowo w czasie powstania warszawskiego.
Konstrukcja Broń została zaprojektowana przez Mieczysława Łopuskiego ps. „Konstruktor”. Produkcję podjęto w powstańczej wytwórni broni, działającej przy ul. Hożej 51 w ramach VII Obwodu AK „Obroża”. Prace konstrukcyjne zakończyły się 10 sierpnia. Prezentacja broni odbyła się 17 sierpnia 1944 roku. Mieczysław Łopuski został ciężko ranny w trakcie prób i nie mógł kontynuować dalszych prac nad bronią. Późniejsze modyfikacje do konstrukcji wprowadzał inż. Eugeniusz Żochowski.
Lufa prototypu została wykonana z odcinka rury wodociągowej zaopatrzonej w gwint, do którego przykręcano odpowiednio zmodyfikowane złącze stanowiące komorę nabojową. Lufa miała średnicę 8 cm i długość 100 cm (w późniejszych egzemplarzach wydłużono ją do 120 cm). Wykonano ją na obrabiarkach Fabryki Dźwigów przy ulicy Emilii Plater 10. Ładunkiem miotającym był woreczek z chloranem potasu z domieszką 5% mielonego cukru. Jako urządzenia spustowego użyto buteleczki z kwasem siarkowym. Padająca z niej kropla dostawała się przez otwór do wnętrza komory, przepalała woreczek i stykała się z materiałem miotającym, powodując wystrzał, którego zasięg mógł wynosić do 600 lub 800 metrów.
Skorupy cylindrycznych granatów konstrukcji inż. Eugeniusza Żochowskiego i mgr. Tadeusza Chęcińskiego były wytwarzane z kawałków rury kanalizacyjnej, zaślepionej po obu stronach. Wysokość granatu wynosiła 126 mm, średnica 70 mm, a grubość ścianek 3 mm. Materiałem kruszącym był także chloran potasu z cukrem, z dodatkiem kawałków metalu. Zapalnikiem była fiolka z kwasem, która podczas upadku ulegała rozbiciu, inicjując detonację. Granaty były stabilizowane i uszczelniane w lufie za pomocą listewek drewnianych.
Broń była ładowana odtylcowo. Oddanie strzału wymagało kolejno: uzbrojenia granatu przez włożenie do niego przez otwór w pokrywie fiolki z kwasem siarkowym, załadowania go do lufy, umieszczenia woreczka z ładunkiem miotającym w komorze nabojowej i po uszczelnieniu dokręcenia jej do lufy. Granatnik był wówczas gotowy do strzału, który można było wykonać wkraplając kwas przez otworek do komory ładunkowej.
Udoskonalenia w konstrukcji granatnika wprowadził inż. Żochowski. Były to wymienne komory nabojowe zwiększające szybkostrzelność oraz spust elektryczny w miejsce chemicznego do odpalania ładunku miotającego.
Łącznie powstało 25 bądź od 15 do 25 egzemplarzy.
Wykorzystanie bojowe Dzięki możliwości prowadzenia ognia stromotorowego, granatnik pozwalał powstańcom ograniczyć swobodę poruszania się przeciwnika, kryjącego się za murami lub niską zabudową. Relacja powstańcza przytoczona w źródle podaje, że użycie granatnika wywołało panikę wśród żołnierzy nieprzyjaciela. Użyto ich bojowo w kilku miejscach, m.in. w walkach o oba budynki PAST-y.
Broń miała niedoskonałości: znana jest relacja st. sierż. pchor. Jerzego Szustra ps. „Jur” (skądinąd konstruktora innego granatnika powstańczego), w której opisał przypadek zakleszczenia i detonacji granatu w lufie podczas wystrzału, jak również zmienność prędkości wylotowej pocisków, którą przypisywał zawilgoceniu bądź złemu wymieszaniu materiału miotającego.
Wystrzeliwano z granatnika także zwykłe obronne granaty ręczne, jednak donośność i celność ognia były gorsze niż przy standardowej amunicji.
Zachowany egzemplarz Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie posiada egzemplarz granatnika. Lufa ma długość 100 cm i jest we wczesnej formie, która przewidywała wystrzał za pomocą ręcznego zakroplenia kwasu siarkowego. Podstawa pochodzi z późniejszej produkcji i jest węższa niż u pierwszych egzemplarzy, w których jej szerokość utrudniała transport broni przez otwory w murach i barykady.
Przypisy
Linki zewnętrzne . Wystrzał z granatnika Łopuskiego na stanowisku przy ulicy Piusa XI 1b, materiał Biura Informacji i Propagandy, na filmie od 10:50.
Kategoria:Broń strzelecka II wojny światowej Kategoria:Polskie granatniki Kategoria:Polski sprzęt wojskowy z okresu II wojny światowej