thumb|Mirabilis multiflora thumb|Mirabilis albida Dziwaczek (Mirabilis) – rodzaj roślin zielnych z rodziny nocnicowatych. Należy do niego około 60 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje strefy międzyzwrotnikową i umiarkowane na obu kontynentach amerykańskich. Jeden gatunek M. himalaica występuje także w południowej Azji. Poza tym niektóre gatunki rozprzestrzenione zostały w uprawie i występują zdziczałe poza obszarem naturalnego występowania. Najszerzej rozprzestrzeniony w świecie jest dziwaczek jalapa M. jalapa. W Polsce kilka gatunków jest uprawianych, przejściowo dziczeje dziwaczek owłosiony M. albida.

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza kwitnący wieczorem dziwaczek jalapa. Kwiaty tego gatunku wykorzystywane są w Chinach do barwienia słodyczy na kolor karmazynowy. Proszek z miażdżonych nasion stosowany jest w Japonii w kosmetykach. Spichrzowe korzenie dziwaczka jadalnego M. expansa oraz M. multiflora były od czasów prehistorycznych ważnym źródłem pożywienia.

Morfologia Pokrój Rośliny zielne, zwykle byliny, często drewniejące u nasady, rzadziej jednoroczne. Pędy nagie lub owłosione, nierzadko lepko, wzniesione lub płożące, osiągające do 1 m wysokości, zwykle silnie rozgałęzione. Korzeń palowy cienki lub zgrubiały. Liście Naprzeciwległe, ogonkowe lub siedzące. Blaszka liściowa cienka lub mięsista. Kwiaty Zwykle zebrane po kilka-kilkanaście w wierzchotkowe kwiatostany, czasem pojedyncze, wyrastające szczytowo lub w kątach liści. Kwiatostany wsparte są 5 zrośniętymi lub wolnymi podsadkami, tworzącymi mniej lub bardziej rozdętą okrywę. Kwiaty są obupłciowe, czasem klejstogamiczne (wówczas ze zredukowaną koroną). Kielich z 5 działkami. Korona także z 5 płatków, zrosłych w długą rurkę (zwężoną nad zalążnią, lejkowatą lub dzwonkowatą) i rozpostartych szeroko na końcu. Pręcików jest od 3 do 6, wystających z rurki korony. Zalążnia 5-komorowa, z pojedynczą szyjką słupka, zakończoną główkowatym znamieniem. Owoce Pięciokanciaste (rzadziej czterokanciaste), wielonasienne torebka kształtu kulistego, owalnego lub jajowatego, gładkie lub owłosione.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny nocnicowatych (Nyctaginaceae) z plemienia Nyctagineae

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Nocnicowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza