Brachygrafia (gr. brachýs „krótki”, grapho „pisać”) – jedna z nauk pomocniczych historii, będąca działem paleografii. Zajmuje się badaniem i rozszyfrowywaniem skrótów. Szczególnie istotna dla historyków mediewistów (w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie). W szerszym znaczeniu brachygrafię można rozumieć jako naukę o skrótach, bądź zdolność do posługiwania się skrótami w piśmie.
Abrewiatury
Łaciński system skrótów dzieli się na: (suspensja) – skracanie przez ucięcie części wyrazu i pozostawieniu tylko początkowej części; (kontrakcja) – skracanie przez ściągnięcie, usunięciu ulega środkowa część wyrazu, pozostaje początek i koniec wyrazu, czasem także jakaś środkowa litera; – zastępowanie sylab specjalnymi znakami.
Starożytność posługiwała się przede wszystkim suspensją, kontrakcja występuje rzadko, przy skrótach prawniczych (notae iuris). Natomiast w średniowieczu najpopularniejszą metodą skracania była kontrakcja.
Najważniejszym dziełem w zakresie skrótów używanych w pismach łacińskich jest Adriano Cappellego Dizionario di abbreviature latini ed italiani, wydany w Mediolanie w 1912.
Niektóre sygle w łacinie A. – Anno (roku) A.C. – Anno Currente (w roku bieżącym) A.Ch.N. – Ante Christum Natum (przed narodzinami Chrystusa) A.D. – Anno Domini (roku pańskiego) A.M. – Ante Meridiem (przed południem) A.M.D.G. – Ad Maiorem Dei Gloriam (ku większej chwale Bożej) A.U.C. – Ab Urbe Condita (od założenia Miasta - czyli Rzymu) B. – Beatus (Błogosławiony) B.V.M. – Beata Virgo Maria (Błogosławiona Dziewica Maria) CA – Circa (około) CAP. – Caput (rozdział) COS. – Consule (za konsulatu ...) COSS. – Consulibus (za konsulatu konsulów ...) C.T. – Cum Tempore (z dopuszczalnym czasem spóźnienia się) CV – Curriculum Vitae (życiorys) D. – Denarius (denar) DEL. – Deletum (zniszczone, zepsute) DEL. – Delineavit (narysował) D.O.M. – Deo Optimo Maximo (Bogu największemu i najwyższemu) DR Med. – Doctor Medicinae (doktor medycyny) DR Phil. – Doctor Philosophiae (doktor filozofii) D.V. – Deo Volente (z wolą boską) E.G. – Exempli Gratia (na przykład) EP. – Episcopus (biskup) E.S.P. – Et Sic Porro (i tak dalej) ETC. – Et Cetera (i tak dalej) ET SEQ. – Et Sequentes (i następni) EXC. – Excussit (wygrawerował, odlał) F. – Fecit (wykonał) F. – Femininum (rodzaj żeński) F. – Fiat (niech się stanie) HIST. – Historicus (historyk, historyczny) H.S.T. – Hic Sepultus Est (został tu pochowany) H.T. – Hoc Tempore (w tym czasie) IB. – IBID. - Ibidem (tamże) ID. – Idem (ten sam) I.A.:Inter alia (między innymi) I.E. – Id Est (to jest) IHS – (skrót pochodzenia łacińskiego) Iesus Hominis Salvator (Jezus Zbawiciel Człowieka), wprowadzony przez Świętego Bernardyna ze Sieny I.N.C. – In Nomine Christi (w imię Chrystusa) I.N.D. – In Nomine Dei (w imię Boga) I.N.R.I. – Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum (Jezus Nazareński, król żydowski) INV. – Invenit (wynalazł, wykrył) I.O.M. – Iovi Optimo Maximo (Jowiszowi najlepszemu, największemu) I.Q. – Idem Quod (to samo, co) IT. – Item (także) I.U.D. – Iuris Utriusque Doctor (doktor obojga praw, tj. cywilnego i kanonicznego) L. – Liber (księga) L. – Libra (funt) LAC. – Lacuna (luka, brak) L.B.S. – Lectori Benevolo Salutem (pozdrowienia dla życzliwego czytelnika) L.C. – Liber Citatus (księga cytowana) L.C. – Loco Citato (w miejscu cytowanym) LIM. – Limes (granica) L.L.D. – Legum Doctor (doktor praw) L.L.M. – Legum Magister (magister praw) LOQ. – Loquitur (mówi) L.S. – Lectori Salutem (pozdrowienia dla czytelnika) M. – Mense (w miesiącu...) M.A. – Magister Artium (stopień akademicki) MARG. – Margo (margines) M.D. – Medicinae Doctor (doktor medycyny) M.D.S. – Misce, Da Signa (zmieszaj, podaj oznaczenie) MEM. – Memento (pamiętaj) MM – Manu (ręcznie) MPP – M.Pr. - Manu Propria (własną ręką) N.B. – Nota Bene! (zwróć uwagę) NE. CON. – Nemine Contradicente (wobec braku sprzeciwu) NEM. DIS. – Nemine Dissentiente (wobec braku sprzeciwu) N.L – Non Liquet (nie jest jasne) N.N. – Nomen Nescio (niewiadomego imienia) N.N. – Non Notus (nieznany) O.A.M.D.G. – Omnia Ad Maiorem Dei Gloriam (wszystko dla większej chwały Bożej) OB. – Obiit (zmarł) OB.S.P. – Obiit sine Prole (zmarł bezpotomnie) OFF. – Offusum (niejasne, rozlane) OM. – Omittit (pomija) OP. CIT. – Opere Citato (w dziele cytowanym) O.S.C. – Opus Super Cetera (dzieło ponad inne) P.A. – Per Annum (rocznie) PINX. – Pinxit (namalował) P.M. – Pontifex Maximus (najwyższy kapłan) P.M. – Post Meridiem (po południu) P.M. – Post Mortem (po śmierci) P.M. – Pro Memoria (dla pamięci) PR.A. – Pro Anno (rocznie) PRAEF. – Praefatio (przedmowa) PROX. – Proximo (najbliżej) P.S. – Post Scriptum (dopisek) PXT. – Pinxit (namalował) Q.B.F.F.F.S.P.R. – Quod Bonum, Felix, Faustum, Fortunatumque Sit Populo Romano (Oby to było dla szczęścia, dobra i pomyślności narodu rzymskiego) Q.E.D. – Quod Erat Demonstrandum (co było do udowodnienia) Q.L. – Quantum libet (do woli) Q.P. – Quantum Placet (ile się podoba) Q.S. – Quantum Satis (ile trzeba) Q.S. – Quantum Sufficit (ile wystarczy) Q.V. – Quantum Vis (ile chcesz) Ras. – Rasura (wyskrobanie, wygładzenie) R.(ET.I.) – Rex et Imperator (król i władca) R.I.P. – Requiescat In Pace (niech odpoczywa w pokoju) S. – Saeculum (wiek) S. – Sanctus (święty) S.A. – Sine Anno (bez oznaczenia roku) S.C. – Senatus Consultum (postanowienie senatu) SC., SCULP. – Sculpsit (rzeźbił, rytował) S.D. – Salutem Dicit (pozdrawia) S.E.E.O. – Salvo Errore Et Omissione (z możliwością błędu i przeoczenia) S.O. – Sine Obligo (bez zobowiązań) S.P.D. – Salutem Plurimam Dicit (wielce pozdrawia) S.P.Q.R. – Senatus Populusque Romanus (Senat i Lud Rzymski) SQ. – Sequens (następny) SQQ. – Sequentes (następni) S.T. – Sine Tempore (ściśle punktualnie) S.T.P. – Sanctae Theologiae Professor (profesor świętej teologii) S.V. – Sub Voce (pod nazwą) SUP. – Supra (wyżej) U.I – Ut Infra (jak niżej) U.S. – Ut Supra (jak wyżej) V. – Versus (wiersz) V. – Versus (naprzeciw) V. – Vide (zobacz) V.S. – Veteris Stili (według starego stylu) V.S.Pl. – Verte Si Placet (odwróć proszę)
Zobacz też skrót tachygrafia stenografia Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Nauki pomocnicze historii