thumb|Pacta conventa Henryka Walezego thumb|Pacta conventa w publikacji Statuta y Przywileie na Walnych Seymiech Koronnych od Roku Pańskiego 1550 aż do roku 1616 uchwalone (1616) Pacta conventa (warunki uzgodnione, występuje także pisownia pakta konwenta) – umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów izby poselskiej i senatu oraz przez reprezentantów kilku kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W paktach konwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla. Ich treść odzwierciedlała program królewski w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury.
Historia Zgodnie z postanowieniami pierwszych pactów conventów uchwalonych na polach między Zastowem i Grochowem oraz podpisanych w 1573 roku, król Henryk Walezy był zobowiązany doZbiór pamiętników do dziejów polskich, Tom 3 Władysław Plater, Warszawa 1858 s. 220–228.: kształcenia 100 polskich szlachciców we Francji na swój koszt, spłaty długów Zygmunta Augusta, utrzymywania przymierza polsko-francuskiego, sprowadzenia 4 tysięcy piechoty gaskońskiej przeciw Iwanowi Groźnemu, sprowadzenia uczonych z zagranicy do Akademii Krakowskiej, łożenia co roku na potrzeby Rzeczypospolitej 450 tysięcy złotych ze swoich własnych zasobów, wysłania na Bałtyk floty francuskiej, odbudowy floty polskiej, odrestaurowania Akademii Krakowskiej, Zawarcie małżeństwa z Anną Jagiellonką, choć pierwotnie przewidywane, ostatecznie nie znalazło się w tekście umowy.
Wszyscy kolejni królowie podpisywali tekst, składający się zwykle z tekstu Artykułów henrykowskich, uzupełnionego o warunki dodatkowe, uzależniające władzę królewską od woli wyborców i przez to dodatkowo ją osłabiające.
Kandydat na króla Miejsce podpisania Data podpisania Warunki szczególne Wykonanie postanowień Stefan Batory Meggesz 16 lutego 1576 odbicie ziem zagarniętych przez Moskwę, wzmocnienie armii, ślub z Anną Jagiellonką, utrzymanie pokoju z Turcją, wypłacenie 200 tysięcy florenów na obronę kraju częściowe, zgodnie z rozejmem w Jamie Zapolskim Zygmunt III Waza Oliwa 7 października 1587Przyłączenie Estonii do Rzeczypospolitej (Zygmunt wynegocjował usunięcie tego warunku), sojusz polsko-szwedzki, stworzenie floty na Bałtyku, budowa 5 zamków na pograniczu, umorzenie długów w Szwecji, gwarancja pokoju religijnego Władysław IV Waza Kraków 14 listopada 1632 utworzenie floty, budowy czterech zamków, fortyfikacji zamku w Kamieńcu oraz stworzenie nowoczesnego zaplecza wojskowego, uspokojenie nieporozumień pomiędzy dyzunitami i unitami, zapobiegnięcie wojnie ze Szwecją i Rosją, stworzenie szkoły rycerskiej
W myśl Konstytucji 3 maja z 1791 roku pacta conventa pozostały w mocy.
Przypisy
!