Prowincja Kanady () – kolonia brytyjska w Ameryce Północnej, powołana przez parlament brytyjski „Ustawą o Unii Kanadyjskiej” w 1840 roku. Kolonia powstała poprzez połączenie (unię) dwóch kolonii: Dolnej i Górnej Kanady.
Ustrój polityczny nowej kolonii został zaprojektowany zgodnie z rekomendacjami tzw. Raportu Durkhama, Lorda Lambtona, który został oddelegowany do Kanady przez władze brytyjskie w celu zbadania przyczyn rebelii, które wstrząsnęły obu częściami Kanady w 1837 roku. Głównym celem unii było zasymilowanie frankofońskiej ludności zamieszkującej Dolną Kanadę. Początkowo na stolicę kolonii wybrano Kingston. Potem rozpoczęto jej rotację pomiędzy Toronto a Montrealem. Po antyrządowych rozruchach w Montrealu, miasto to straciło swoje stołeczne przywileje. Ostatecznie na stałą stolicę wybrano Ottawę. Prowincja Kanady istniała do 1867, kiedy powołano Konfederację Kanady.
Ustrój polityczny thumb|250px|Ustrój Prowincji Kanady przed reformą thumb|250px|Ustrój Prowincji Kanady po reformie
Głową kolonii był gubernator generalny. Był on przedstawicielem monarchii brytyjskiej w kolonii i posiadał szeroki zakres władzy. Do niego należało rozpisywanie wyborów, powoływanie i rozwiązywanie rady legislacyjnej, powoływanie i odwoływanie rządów. Gubernator nie był zobowiązany do popierania rządu opartego na większości parlamentarnej, choć od 1848 przyjęło się w zwyczaju tworzenie autentycznego rządu przedstawicielskiego.
Prowincja Kanady została podzielona na dwa rejony Kanadę Wschodnią, odpowiadającą wcześniejszej Dolnej Kanadzie i Kanadę Zachodnią, odpowiadającą Górnej Kanadzie. Choć Kanada Wschodnia była znacznie ludniejsza niż zachodnia, obu częściom przyznano taką samą reprezentację parlamentarną. Zamysł taki podyktowany był ochroną interesów ludności pochodzenia brytyjskiego, w większości zamieszkującej Kanadę Zachodnią. Ta początkowa przewaga Zachodniej Kanady, została szybko zniwelowana, wskutek bardzo intensywnego rozwoju demograficznego tej części kolonii. W ciągu kilkunastu lat Anglosasi z grupy wysoce nadreprezentowanej w parlamencie, stali się niedoreprezentowani. Doprowadziło to do permanentnego kryzysu rządowego, który ostatecznie doprowadził do wielkiej koalicji konserwatywno-liberalnej, której ostateczną konsekwencją była Konfederacja Kanady zawiązana w 1867 r.
Choć wszystkie ważne decyzje musiały być konsultowane z gubernatorem generalnym i to on w imieniu monarchy je ostatecznie zatwierdzał, władzę w Prowincji Kanady sprawował rząd. Od pierwszego rządu powołanego w 1840 przyjął się unikatowy zwyczaj podwójnego premierostwa. Na czele rządu zawsze stało dwóch premierów, jeden reprezentujący Kanadę Wschodnią, drugi Zachodnią. Choć jeden z nich nosił miano premiera tytularnego, wszystkie decyzje podejmowane były wspólnie i wymagały obopólnej zgody.
Okres 27 lat istnienia Prowincji Kanady był okresem kształtowania się nowoczesnego systemu parlamentarnego. Dwie partie, które wtedy powstały, były jedynymi, które sprawowały władzę w Kanadzie na poziomie federalnym do czasów współczesnych. Konserwatywna Partia Kanady wyewoluowała z dwóch elitarnych ugrupowań Family Compact, w Kanadzie Zachodniej i Château Clique, we Wschodniej. Liberalna Partia Kanady powstała na bazie kilku radykalnych i reformistycznych ugrupowań (niektóre z nich wywodziły się z kręgów rebelianckich) takich, jak: The Grits lub Rouges.
Lista premierów Tekstem wytłuszczonym podane jest nazwisko premiera tytularnego.
Lp. Nazwisko (Kanada Zachodnia) Nazwisko (Kanada Wschodnia) Data objęcia urzędu Data złożenia urzędu 1. Samuel Harrison 5 lutego 1841 12 stycznia 1842 1. William Draper 5 lutego 1841 12 stycznia 1842 2. William Draper Charles Richard Ogden 12 stycznia 1842 14 września 1842 3. Robert Baldwin Sir Louis-Hippolyte La Fontaine 26 września 1842 27 listopada 1843 4. Sir Dominick Daly (pełniący obowiązki) 27 listopada 1843 12 grudnia 1843 5. William Draper Denis-Benjamin Viger 12 grudnia 1843 17 czerwca 1846 6. William Draper Denis-Benjamin Papineau 17 czerwca 1846 28 maja 1847 7. Henry Sherwood Denis-Benjamin Papineau 28 maja 1847 11 marca 1848 8. Robert Baldwin Sir Louis-Hippolyte La Fontaine 11 marca 1848 28 października 1851 9. Sir Francis Hincks Augustin-Norbert Morin 28 października 1851 11 września 1854 10. Sir Allan Napier MacNab Augustin-Norbert Morin 11 września 1854 27 stycznia 1855 11. Sir Allan Napier MacNab Sir Étienne-Paschal Taché 27 stycznia 1855 24 maja 1856 12. Sir John Macdonald Sir Étienne-Paschal Taché 24 maja 1856 26 listopada 1857 13. Sir John Macdonald Sir George-Étienne Cartier 26 listopada 1857 2 sierpnia 1858 14. George Brown Antoine-Aimé Dorion 2 sierpnia 1858 6 sierpnia 1858 15. Sir John Macdonald Sir George-Étienne Cartier 6 sierpnia 1858 24 maja 1862 16. John Sandfield Macdonald Louis-Victor Sicotte 24 maja 1862 15 maja 1863 17. John Sandfield Macdonald Antoine-Aimé Dorion 15 maja 1863 30 maja 1864 18. Sir John Macdonald Sir Étienne-Paschal Taché 30 maja 1864 30 lipca 1865 19. Sir John Macdonald Sir Narcisse-Fortunat Belleau 30 lipca 1865 30 czerwca 1867 Objaśnienie kolorów: zielony – reformiści (Reformers, Rouges, itp.) żółty – konserwatyści (Family Compact, Château Clique) czerwony – Liberalna Partia Kanady niebieski – Konserwatywna Partia Kanady
Zobacz też historia Kanady
Kategoria:Kanada w XIX wieku Kategoria:Dawne terytoria zależne Wielkiej Brytanii w Ameryce Północnej Kategoria:Historia Ontario Kategoria:Historia Quebecu