Józef Skrzydlewski (ur. 21 lutego 1896 w Grodzisku Wielkopolskim, zm. 7 maja 1952 w Warszawie) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej i Polskich Sił Zbrojnych.

Życiorys Urodził się 21 lutego 1896 r. w Grodzisku Wielkopolskim jako syn Franciszka i Wiktorii z domu Stroińska. Podczas nauki szkolnej należał do tajnego Towarzystwa Tomasza Zana, w ramach którego uczył młodzież języka polskiego i historii.

Jako podporucznik uczestniczył w I wojnie światowej w armii pruskiej, ale zdezerterował. Przedostając się do Grodziska przystąpił do organizowania oddziałów powstańczych i sformował trzy kompanie ochotników z Grodziska i okolicy.

W 1920 walczył na froncie wschodnim, gdzie dwukrotnie otrzymał Krzyż Walecznych. Po wojnie polsko–bolszewickiej pozostał nadal w służbie wojskowej, dochodząc w 1937 do stopnia podpułkownika. Pełnił służbę w 56 pułku piechoty wielkopolskiej w Krotoszynie. W 1924 pełnił służbę w Oddziale Szkolnym Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów. W latach 1926–1928 był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. 31 października 1928 otrzymał dyplom naukowy oficera Sztabu Generalnego i przydzielony został do Biura Ogólno-Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. W latach 30. XX wieku pełnił służbę w Oddziale II Sztabu Głównego WP, w którym między innymi od 1937 kierował pracami Wydziału III Planowania Wywiadu Wojennego i Dywersji Wojennej.

We wrześniu 1939 wraz ze Sztabem Głównym Naczelnego Wodza przekroczył w Kutach granicę Rumunii. Tam został internowany w Călimănești, skąd uciekł do Bukaresztu. Za uzyskane ze sprzedaży samochodu (Fiat 508) pieniądze, przedostał się przez Jugosławię i Włochy do Francji.

Władysław Sikorski zaoferował mu dowództwo pułku mającej się utworzyć 3 Dywizji Piechoty. Ostatecznie 18 grudnia 1939 otrzymał dowództwo I batalionu 2 pułku grenadierów wielkopolskich i sprawował je do 12 marca 1940 szkoląc napływających z Polski uciekinierów oraz polskich emigrantów pracujących we Francji. W chwili niemieckiego uderzenia, ppłk Józef Skrzydlewski został mianowany szefem sztabu 1 Dywizji Grenadierów i w tym charakterze brał udział w walkach. Za obronę Kanału Marna-Ren (Canal de la Marne au Rhin) dowództwo francuskie uhonorowało go Krzyżem Wojennym. Podczas próby przebicia się do Dunkierki dostał się do niewoli niemieckiej.

Przebywał w obozach jenieckich dla oficerów francuskich na terenie Westfalii: Oflag VI B Dössel, Soest i Münster. Po wyzwoleniu obozu w Münster w 1945 zaproponowano mu osiedlenie się w Wielkiej Brytanii z czego nie skorzystał. 3 czerwca 1947 został zdemobilizowany, a 30 lipca tego roku przyjechał do Polski.

10 lutego 1951, po powrocie do kraju, potajemnie aresztowany przez funkcjonariuszy UB i osadzony w Warszawie, w więzieniu przy Rakowieckiej, gdzie zmarł w 1952. Według oficjalnej wersji, zmarł na sklerotyczny wylew krwi do mózgu. Pogrzeb odbył się na nowym cmentarzu Powązkowskim.

Po objęciu władzy przez Władysława Gomułkę w 1956, rodzina otrzymała zgodę na ekshumację zwłok i pochowanie szczątków w grobie Powstańców Wielkopolskich w Grodzisku. Ekshumacji dokonano w październiku 1957, oprócz rodziny obecny był lekarz z Grodziska Wielkopolskiego, dr Antoni B. Henke, kolega podpułkownika Józefa Skrzydlewskiego z czasów gimnazjalnych. Uroczystości pogrzebowe w Grodzisku Wielkopolskim trwały cztery dni, od 10 do 13 października 1957. Po przywiezieniu do Grodziska, trumnę wystawiono w odpowiednio przygotowanej i przyozdobionej kwiatami świetlicy kolejowej, gdzie przez cały czas wartę honorową pełnili harcerze. W dniu pogrzebu 13 października 1957, trumnę przeniesiono w procesji do kościoła farnego, gdzie przy udziale licznie zgromadzonych mieszkańców i Powstańców Wielkopolskich odprawiono mszę żałobną. Kiedy kondukt prowadzony przez syna podpułkownika Władysława B. Skrzydlewskiego, kapłana Zakonu Dominikanów, wyruszył z kościoła na cmentarz, nad niesioną trumną pochyliło się ponad dwadzieścia sztandarów Powstańców Wielkopolskich przybyłych z różnych miast. W pogrzebie uczestniczyła ogromna liczba mieszkańców Grodziska i innych ośrodków powstańczych, harcerze oraz organizacje społeczne. Przybył także specjalny wysłannik Rady Państwa, pan Mazur, który udekorował trumnę Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym. Ppłk dypl. Józef Skrzydlewski spoczął w grobowcu Powstańców Wielkopolskich, wśród poległych żołnierzy wielkopolskiego zrywu z 1918.

Awanse kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 r. (w 1924 r. zajmował – 836 lokatę, a cztery lata później – 436 lokatę w korpusie oficerów zawodowych piechoty) major – 27 stycznia 1930 r. ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 r. i 52 lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty podpułkownik – 19 marca 1937 r.

Ordery i odznaczenia Krzyż Walecznych (trzykrotnie: po raz 2 i 3 w 1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 77). Srebrny Krzyż Zasługi (24 grudnia 1928)M.P. z 1928 r. nr 297, poz. 732 „za zasługi, położone w powstaniu Wielkopolskiem”. Wielkopolski Krzyż Powstańczy (pośmiertnie, 9 października 1957) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921Na podstawie fotografii . Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Białego Lwa (Czechosłowacja, 1933) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja Krzyż Wojenny (Francja)

Rodzina Żonaty z Adelą Ziembiewicz (1900–1969, pochowana na Cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu), z którą miał dwóch synów: Zygmunta (1922–1994) i Władysława (1925-2004) – prawnik, pracownik NBP w Poznaniu, a następnie dominikaninŻyciorys ppłk. Józefa Skrzydlewskiego na portalu Grodziska Wielkopolskiego [dostęp z dnia: 2015-12-24].Zmarł o. Władysław Skrzydlewski OP [dostęp z dnia: 2015-12-24]..

Jego wnukiem jest rysownik Jacek SkrzydlewskiMój dziadek [dostęp z dnia: 2022-11-11]..

Upamiętnienie 13 października 2010 jedno z rond w Grodzisku Wielkopolskim zostało nazwane imieniem ppłk. Józefa SkrzydlewskiegoUchwała Rady Miejskiej w Grodzisku Wlkp. w sprawie nadania nazwy ronda..

Zobacz też dywersja pozafrontowa

Przypisy

Bibliografia Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 260, 360, 1373. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 130, 193. Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 36, 421. Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 r.), Sztab Główny WP, Warszawa 1931, s. 11. Zdzisław Kościański, Ppłk dypl. Józef Skrzydlewski, Wyd. Instytut Pamięci Narodowej, Poznań 2019, , wersja zdigitalizowana. Strona KGRH 56 pp Wlkp

Kategoria:Jeńcy Oflagu VI B Dössel Kategoria:Ludzie urodzeni w Grodzisku Wielkopolskim Kategoria:Ludzie związani z Grodziskiem Wielkopolskim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Oficerowie 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – oficerowie armii Cesarstwa Niemieckiego Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Polscy jeńcy niemieckich obozów jenieckich Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Powstańcy wielkopolscy (1918–1919) Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Zmarli w 1952 Kategoria:Żołnierze polskiego wywiadu i kontrwywiadu Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani w Călimănești Kategoria:Pochowani w Grodzisku Wielkopolskim