Al-Lat (), Alilat () – bogini z okresu przedislamskiego (dżahilijji) czczona w północnej i środkowej Arabii, zaliczana do najważniejszych bóstw w mitologii Arabów.
Pochodzenie i kult Uważana za jedną z trzech córek boga Allaha, była uosobieniem ziemi. Przypisywano jej także związek ze słońcem, księżycem i planetą WenusW Encyklopedii Orgelbranda podano, iż czczona była przez plemię Chakif jako symbol żeńskiego pierwiastka rodzącego łączonego z boginią księżyca, w przeciwieństwie do pierwiastka męskiego (słońca); zniszczenie jej posągu miał nakazać dopiero prorok Mahomet («Alilat» w S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna. Tom 1. Warszawa: Wyd. Samuela Orgelbranda, 1859).. Kult jej poświadczony jest w połowie V wieku p.n.e. przez Herodota, w którego Dziejach występuje jako Alilat () (I 131; III 8), będąca postacią greckiej Afrodyty-UraniiPaulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. T. I/2. Stuttgart: J.B. Metzler Verlag, kol. 1483.. Zwłaszcza w At-Ta’if koło Mekki oddawano jej cześć pod postacią betyla z białego granitu, adorowanego szczególnie przez kobiety, co pozwala przypuszczać, iż łączono ją z kategorią bogiń-matek. Ugruntowany kult bogini stwierdzono w syryjskiej Palmyrze, w istnieniu datowanej na początek I-II w. n.e. świątyni położonej w zachodniej części miasta.
Ikonografia Najczęściej przedstawiana w naturalnej postaci kobiecej z atrybutem postaci lwa (lub ich pary), których wyobrażenia odkryto m.in. w PalmyrzeSztuka Palmyry ze zbiorów Arabskiej Republiki Syryjskiej. 50 lat polskich wykopalisk na Bliskim Wschodzie. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1986, s. 29, 31, il. 31-32.. W okresie hellenistycznym i rzymskim wyraźnie jednak utożsamiona z Ateną, od której przejęła typowe cechy ikonograficzne (hełm, tarczę i włócznię). Będący kopią Ateny Partenos Fidiasza, kolosalny (wys. ok. 3 m) posąg bogini pochodzący z II wieku n.e., odkryli polscy archeologowie (1975) w rzymskiej celli sanktuarium Allat podczas wykopalisk prowadzonych w PalmyrzeMichał Gawlikowski: Sztuka Syrii, dz. cyt., s. 229, por. Sztuka Palmyry ze zbiorów Arabskiej Republiki Syryjskiej. 50 lat polskich wykopalisk na Bliskim Wschodzie. Warszawa: Muzeum Narodowe, 1986, s.27-28, 30, 39..
W masowej kulturze współczesnej Miano to występuje w fikcyjnym Uniwersum Diuny stworzonym przez pisarza Franka Herberta, gdzie Al-Lat jest nazwą „pierwotnego słońca ludzkości”, umownie przenoszoną na słońce każdej zamieszkałej planety.
Zobacz też szatańskie wersety
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Boginie-matki Kategoria:Bóstwa arabskie