Bychawa – miasto w Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie lubelskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bychawa. Położona na Wyżynie Lubelskiej, 30 km na południe od Lublina nad rzekami Gałęzówką i Kosarzewką. Według danych GUS z 31 grudnia 2024 Bychawa liczyła 4414 mieszkańców.
Położenie Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 6,69 km².
Bychawa położona jest w historycznej Małopolsce, początkowo należała do ziemi sandomierskiejJakub Kuna: Kartograficzna rekonstrukcja historycznego układu zabudowy na przykładzie Bychawy w 1938 roku. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej – Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej, Lublin 2017, s. 36., a następnie do ziemi lubelskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do ówczesnego woj. lubelskiego.
Odległości do dużych ośrodków miejskich w linii prostej: Lublin – 26 km Warszawa – 172 km Krasnystaw – 44 km Biłgoraj – 54 km Kraśnik – 24 km Opole Lubelskie – 42 km
Ochrona przyrody Na obszarze miasta znajduje się rezerwat przyrody Podzamcze chroniący zbiorowiska roślinności kserotermicznej z wieloma rzadkimi gatunkami roślin.
Historia Miejscowość powstała w IX–X w., z tego okresu pochodzi grodzisko. W 1537 z rąk króla Zygmunta Starego miejscowość otrzymała prawo magdeburskie jako prywatne miasto szlacheckieZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 157.. Miasto położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie lubelskim w województwie lubelskimWojewództwo lubelskie w drugiej połowie XVI wieku, Warszawa 1966, mapa.. W XVI wieku pojawiły się pierwsze wzmianki o ludności żydowskiej w mieście. W czasach Królestwa Kongresowego było to miasto prywatne, które położone było w 1827 roku w powiecie lubelskim, obwodzie lubelskim województwa lubelskiegoTabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 58.. W połowie XIX w. Bychawa stała się znaczącym centrum żydowskiego chasydyzmu, posiadającym własny dwór z cadykiem. Wiązało się to z osiedleniem się w mieście Nechemii Jechiela Rabinowicza (syna Jaakowa Icchaka ben Aszera, zwanego Świętym Żydem z Przysuchy). W 1870 władze carskie odebrały Bychawie prawa miejskie. W 1939 roku w Bychawie około połowy mieszkańców stanowiła ludność żydowska. W grudniu 1940 roku podczas niemieckiej okupacji Niemcy założyli w Bychawie getto. W 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto i wywieźli Żydów do Sobiboru i Majdanka, gdzie ich zamordowali. W 1958 Bychawa otrzymała ponownie prawa miejskie.
Od 1956 do 1975 siedziba powiatu bychawskiego.
Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 5254 mieszkańców.
Zabytki Kościół św. Jana Chrzciciela z 1639 roku Kapliczka barokowa z połowy XVIII wieku Kaplica grobowa na cmentarzu parafialnym z XIX wieku Ruiny zamku z 1 połowy XVI wieku Zespół dworski Dwór szlachecki z 1 poł. XIX wieku (w ruinie) Ruiny dwóch spichlerzy z 1 połowy XIX wieku Obora z poł. XIX wieku dzwonnica drewniana z 1862 roku Synagoga w Bychawie z 1810 r. Stary cmentarz żydowski w Bychawie Nowy cmentarz żydowski w Bychawie Cmentarz parafialny w Bychawie Cmentarz wojenny z I wojny światowej Park pałacowy
Demografia thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Bychawy w 2014 roku
Ludzie związani z Bychawą
Dzielnice Grodzany Księżyzna Podzamcze Polanówka Rogalec Rudnik Walentówka Wandzin Wola Bychawska Wola Mała Zadębie
Transport Przez Bychawę przebiegają 2 drogi wojewódzkie:
droga wojewódzka nr 834 Niedrzwica Duża – Bychawa – Stara Wieś Druga droga wojewódzka nr 836 Bychawa – Piotrków – Piaski
Bychawę z Lublinem łączy droga powiatowa. Z przystanku przy ul. Józefa Piłsudskiego do miasta wojewódzkiego kursują regularnie busy przewoźników prywatnych, zarówno przez Żabią Wolę, jak i przez Strzyżewice.
Kultura Bychawa zasłynęła w świecie dzięki opowiadaniu noblisty Izaaka Bashevisa Singera „Yentl – chłopiec z jesziwy”, zekranizowanemu w 1983 r. przez Barbarę Streisand, która grała główną rolę. Jest to historia dziewczyny z podlubelskiego Janowa, córki rabina, która w przebraniu chłopca studiuje w akademii talmudycznej w Bychawie. Przed II wojną światową w tym mieście mieszkało ponad 70 proc. Żydów.
Co roku w Bychawie odbywa się festyn „W krainie pierogów”, podczas którego organizowane są nieoficjalne Mistrzostwa Świata w Jedzeniu Pierogów. Pierwsza edycja odbyła się w 2000Dzisiaj w Bychawie XVI Festyn „W Krainie pierogów” PROGRAM www.lublin112.pl..
Z Bychawy pochodzi piosenkarka Marie.
Sport thumb|Stadion Granitu Bychawa Miejscowym klubem piłkarskim jest „Granit” Bychawa, grający w sezonie 2023/24 w IV lidze, gr. lubelskiej.
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Jana Chrzciciela i św. Franciszka z Asyżu Świadkowie Jehowy: zbór Bychawa-Krzczonów (Sala Królestwa Piotrków Drugi 92A)
Miasta partnerskie Chapelle-sur-Erdre Korzec
Galeria
Zobacz też powiat bychawski Synagoga w Bychawie Stary cmentarz żydowski w Bychawie Nowy cmentarz żydowski w Bychawie Cmentarz parafialny w Bychawie Cmentarz wojenny w Bychawie
Przypisy GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Stan w dn. 2022-01-01. Format XLSX tabl. 22
Bibliografia
Bychawa, [w:] Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, t. I, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 227. Dębowczyk M., Kamienica Rajsa, „Głos Ziemi Bychawskiej” 2000, nr 6 (94). Dębowczyk M., Ofiary wojny i okupacji z Bychawy i regionu (1939–1944), Bychawa 1997. Dębowczyk M., Spór o kirkut, „Głos Ziemi Bychawskiej” 1999, nr 6. Hirsz Z. J., Miejsca walk i męczeństwa w powiecie lubelskim, Lublin 1974.
Kuwałek R., Żydzi Bychawscy w czasie II wojny światowej, „Głos Ziemi Bychawskiej” 1997, nr 10 (29). Trzciński A., Śladami zabytków kultury żydowskiej na Lubelszczyźnie, Lublin 1990.
Linki zewnętrzne Historia Żydów w Bychawie na portalu Wirtualny Sztetl
Publikacje o Bychawie i okolicach w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta lokowane przez Zygmunta I Starego Kategoria:Miasta prywatne Królestwa Kongresowego (województwo lubelskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku Kategoria:Miasta w województwie lubelskim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo lubelskie)