Regionalny program operacyjny (RPO) – dokument planistyczny określający obszary a czasem szczegółowe działania, jakie organy samorządu województwa podejmują lub mają zamiar podjąć na rzecz wspierania rozwoju województwa lub regionu. Jak nazwa wskazuje jest to dokument o charakterze operacyjnym, a więc jest bardziej szczegółowy i podrzędny wobec strategii rozwoju. Podstawę prawną dla funkcjonowania RPO stanowi uchwalona 6 grudnia 2006 ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.

RPO na lata 2007-2013 thumb|Arena Lublin, wpisana na listę podstawową projektów kluczowych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007–2013, ukończona w 2014 W perspektywie lat 2007-2013 w Polsce, RPO może być utożsamiany z programem, który stanowi element systemu wdrażania Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (NSRO) i jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach polityki spójności Unii Europejskiej. Program ten jest podstawowym instrumentem rozwoju, jakim dysponują organy samorządu województwa.

Utworzenie 16 RPO (po jednym w każdym województwie) w ramach systemu wdrażania NSRO jest przejawem częściowej decentralizacji polityki rozwoju w Polsce. Zarządzanie RPO (a więc zarówno przygotowanie, jak i wdrażanie) zostało powierzone zarządom poszczególnych województw – w odróżnieniu od programów krajowych (m.in. PO IG, PO KL, PO IŚ), które są zarządzane przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Stanowi to istotną zmianę w stosunku do wdrażanego w latach 2004–2006 Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, który choć z nazwy był programem regionalnym, zarządzany był przez Ministerstwo.

Na realizację 16 RPO alokowano 16,6 mld EUR z całkowitej puli 67,3 mld EUR przeznaczonych na realizację NSRO, co stanowi 24,7%. Podział środków pomiędzy poszczególne regiony został dokonany w oparciu o algorytm uwzględniający 3 zmienne: populację, PKB per capita, poziom bezrobocia. W efekcie na realizację RPO poszczególnym województwom przyznano następujące kwoty: WojewództwoAlokacja środków (€)dolnośląskie 1 213 144 879kujawsko-pomorskie 951 003 820lubelskie 1 155 854 549lubuskie 439 173 096łódzkie 1 006 380 910małopolskie 1 290 274 402mazowieckie 1 831 496 698opolskie 427 144 813podkarpackie 1 136 307 823podlaskie 636 207 883pomorskie 885 065 762śląskie 1 747 104 507świętokrzyskie 725 807 266warmińsko-mazurskie 1 036 542 041wielkopolskie 1 272 792 644zachodniopomorskie 835 437 299

RPO Województwa Lubuskiego Został przyjęty uchwałą Zarządu Województwa Lubuskiego 16 października 2007

Zgodnie z Ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju () za prawidłowe i efektywne wdrożenie programu odpowiada Zarząd województwa, w przypadku LRPO jest to Zarząd Województwa Lubuskiego. Przewidziane w ramach programu wsparcie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wyniesie 439 173 096 euro.

Głównym celem programu jest „stworzenie warunków wzrostu konkurencyjności województwa poprzez wykorzystanie regionalnego potencjału endogenicznego oraz przeciwdziałanie marginalizacji zagrożonych obszarów, w ty obszarów wiejskich, przy racjonalnym gospodarowaniu zasobami i dążeniu do zapewnienia większej spójności województwa”.

Lubuski Regionalny Program Operacyjny dzieli się na pięć priorytetów merytorycznych: Rozwój infrastruktury wzmacniającej konkurencyjność regionu – 146 863 974 euro, Stymulowanie wzrostu inwestycji w przedsiębiorstwa i wzmocnienie potencjału innowacyjnego – 99 907 448 euro, Ochrona i zarządzanie zasobami środowiska przyrodniczego – 69 937 342 euro, Rozwój i modernizacja infrastruktury społecznej – 73 543 153 euro, Rozwój i modernizacja infrastruktury turystycznej i kulturowej.

W ramach LRPO realizowany jest również szósty priorytet Pomoc Techniczna, służący wsparciu finansowemu Instytucji Zarządzającej (Zarządu Województwa Lubuskiego).

Zgodnie z Ustawą o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Instytucja Zarządzająca LRPO przyjęła 1 kwietnia 2009 rozszerzony Indykatywny Plan Inwestycyjny, obejmujący swym zakresem 120 projektów z Priorytetów I,III,IV,V, które mogą uzyskać dofinansowane bez konieczności przeprowadzenia procedury konkursowej.

RPO Województwa Małopolskiego Został podpisany przez komisarz Danutę Hübner na Forum Ekonomicznym w Krynicy 6 września 2007 W ramach tego programu 1 290 274 402 euro ma zasilić województwo małopolskie. Kwota ta stanowi 7,77% pieniędzy przeznaczonych na realizację 16 Regionalnych Programów Operacyjnych. 21 grudnia 2011 Komisja Europejska zatwierdziła zmiany programu, które głównie dotyczy zwiększania środków unijnych o 65,59 mln euro.

Głównym celem MRPO jest wzrost gospodarczy i wzrost zatrudnienia w Małopolsce. Środki finansowe zagwarantowane w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007–2013 zostaną rozdysponowane na inwestycje realizowane w obszarach takich jak: społeczeństwo informacyjne, przedsiębiorczość, turystyka, kultura, infrastruktura regionalna, w tym transportowa i drogowa, krakowski obszar metropolitalny, ochrona zdrowia, rozwój miast i wsi, wreszcie ochrona środowiska i współpraca międzyregionalna.

RPO Województwa Pomorskiego Został przyjęty przez Zarząd Województwa Pomorskiego dnia 2 października 2007 w związku z decyzją Komisji Europejskiej z dnia 4 września 2007 w sprawie przyjęcia w ramach pomocy wspólnotowej programu operacyjnego Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i jest jednym z programów operacyjnych składających się na system wdrażania Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (NSRO).

Celem strategicznym RPO jest: poprawa konkurencyjności gospodarczej, spójności społecznej i dostępności przestrzennej województwa przy zrównoważonym wykorzystaniu specyficznych cech potencjału gospodarczego i kulturowego regionu oraz przy pełnym poszanowaniu jego zasobów przyrodniczych. Cel ten zostanie osiągnięty poprzez podniesienie konkurencyjności i innowacyjności gospodarki, poprawę atrakcyjności inwestycyjnej ośrodków miejskich i usprawnienie powiązań między nimi, zwiększenie atrakcyjności osiedleńczej i turystycznej oraz przełamywanie barier strukturalnych na obszarach o niższym potencjale rozwojowym.

Źródłami finansowania RPO WP są środki EFRR (Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego) oraz towarzyszące im współfinansowanie krajowe. Alokacja środków przedstawia się następująco: EFRR – 885 065 762 EUR środki krajowe – 342 101 470 EUR Wartość krajowych środków publicznych szacowana jest na poziomie 240 844 145 EUR, a prywatnych – 101 257 325 EUR. Zatem całkowita kwota przeznaczona na realizację Programu to 1 227 167 232 EUR.

RPO WP realizowany jest poprzez 10 osi priorytetowych.

+ Osie priorytetowe i alokacje na priorytety RPO WP Priorytet % alokacja środków EFRR Alokacja środków (€) OP 1 Rozwój i innowacje w MŚP 21% 185 863 810 OP 2 Społeczeństwo wiedzy 7% 61 954 603 OP 3 Funkcje miejskie i metropolitalne 12% 106 207 892 OP 4 Regionalny system transportowy 23% 203 565 125 OP 5 Środowisko i energetyka przyjazna środowisku 7% 61 954 604 OP 6 Turystyka i dziedzictwo kulturowe 5% 44 253 288 OP 7 Ochrona zdrowia i system ratownictwa 4% 35 402 630 OP 8 Lokalna infrastruktura podstawowa 14% 123 909 207 OP 9 Lokalna infrastruktura społeczna i inicjatywy obywatelskie 4% 35 402 630 OP 10 Pomoc techniczna3% 26 551 973

RPO Województwa Śląskiego Wszedł w życie na mocy uchwały Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 18 września 2007

Program został zaktualizowany w sierpniu 2010 oraz w grudniu 2011

Główny instrument rozwoju, jakim dysponuje zarząd województwa śląskiego w latach 2007-2013. RPO WSL jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach polityki spójności Unii Europejskiej i jest jednym z ponad 20 programów operacyjnych składających się na system wdrażania Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (NSRO).

Wkład finansowy Unii Europejskiej w realizację RPO WSL wynosi 1747 mln EUR, po dodaniu publicznych środków krajowych oraz środków prywatnych szacunkowa całkowita kwota na realizację Programu wynosi ponad 2057 mln EUR, co czyni z RPO WSL drugi co do wielkości program regionalny w Polsce – po RPO mazowieckim – pod względem alokacji finansowej.

Za realizację programu odpowiada Zarząd Województwa Śląskiego jako Instytucja Zarządzająca (IZ), a zadania wykonują: Wydział Rozwoju Regionalnego w Urzędzie Marszałkowskim – wdrażanie priorytetów skierowanych przede wszystkim do jednostek samorządu terytorialnego, Śląskie Centrum Przedsiębiorczości (ŚCP) – wdrażanie priorytetów skierowanych do przedsiębiorców.

RPO był negocjowany bezpośrednio pomiędzy władzami województwa a KE oraz poddany szerokim konsultacjom społecznym. W efekcie powstał program skrojony jest specjalnie pod kątem specyficznym potrzeb Śląskiego, a obszary wsparcia (priorytety) określono w nim następująco: Badania i rozwój technologiczny, innowacje i przedsiębiorczość, Społeczeństwo informacyjne, Turystyka, Kultura, Środowisko, Zrównoważony rozwój miast, Transport, Infrastruktura edukacyjna, Zdrowie i rekreacja, Pomoc techniczna.

RPO WSL składa się z pięciu rozdziałów: Charakterystyka województwa, na którą składa się: opis stanu poszczególnych obszarów funkcjonowania społeczno-gospodarczego województwa, wraz z określeniem obszarów problemowych analiza SWOT, przeprowadzona w 4 obszarach opis i ocena dotychczasowego wsparcia publicznego udzielonego województwu Strategia realizacji RPO WSL, w ramach której wyznaczono cel główny i szczegółowe Programu oraz priorytety, w ramach których będą one realizowane. Rozdział zawiera również odniesienie celów RPO WSL do zapisów dokumentów nadrzędnych (SWW, KPR, NSRO, SRW) oraz założenia odnośnie do realizacji Programu, w tym uwzględnienia polityk horyzontalnych Unii Europejskiej. Opis priorytetów RPO WSL, zawierający cele priorytetów, planowane działania, beneficjentów, wskaźniki realizacji oraz opis komplementarności ze wsparciem innych programów współfinansowanych z funduszy UE, realizowanych na obszarze województwa. Przepisy wykonawcze, opisujące proces realizacji RPO, w tym układ instytucjonalny, przepływy finansowe, procedury wyboru projektów. Plan finansowy – określający kwestie finansowe w układzie priorytetów, lat, źródeł finansowania oraz tzw. kategorii interwencji.

Celem głównym RPO WSL jest stymulowanie dynamicznego rozwoju, przy wzmocnieniu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej regionu. Do osiągnięcia celu głównego prowadzić będzie realizacja 9 celów szczegółowych w ramach 9 priorytetów (plus 1 uzupełniający).

+ Cele szczegółowe, priorytety i alokacje na priorytety RPO WSL Cel szczegółowy RPO Priorytet Alokacja (€) Wzrost konkurencyjności regionalnej gospodarki opartej na wiedzy Badania i rozwój technologiczny (B+R), innowacje i przedsiębiorczość 296 238 553 Stworzenie warunków do rozwoju społeczeństwa informacyjnego w regionie Społeczeństwo informacyjne 150 000 000 Wzrost konkurencyjności turystycznej regionu Turystyka 110 420 000 Wzrost znaczenia kultury jako czynnika rozwoju społeczno – gospodarczego Kultura 53 274 150 Ochrona oraz poprawa jakości środowiska Środowisko 180 678 600 Wzrost konkurencyjności przestrzeni miejskiej województwa Zrównoważony rozwój miast 312 802 445 Ukształtowanie efektywnego i zintegrowanego systemu transportowego Transport 460 254 825 Stworzenie warunków do rozwoju społeczeństwa o wysokich kwalifikacjach zawodowych, poszukiwanych na rynku pracy Infrastruktura edukacyjna 82 480 000 Poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu Zdrowie i rekreacja 57 759 000 Skuteczna absorpcja środków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego Pomoc techniczna 43 196 934

Realizacja RPO odbywa się poprzez dofinansowanie projektów na podstawie wniosków składanych przez beneficjentów. W RPO WSL zaprojektowano 3 ścieżki wyboru projektów: tryb konkursowy – projekty wybierane są na podstawie wniosków składanych w odpowiedzi na ogłoszenia Instytucji Zarządzającej – Zarządu Województwa. Wybór dokonywany jest na podstawie ocen formalnej i merytorycznej.