Jacques Rancière (ur. 10 czerwca 1940 w Algierze) – francuski filozof, emerytowany profesor uniwersytetu .
Życiorys i poglądy Jego pierwszą publikacją był rozdział w pracy zbiorowej Czytanie „Kapitału” (1965) pod redakcją jego nauczyciela Louisa Althussera. Pod wpływem wydarzeń maja 1968 stał się krytyczny wobec Althussera. W 1974 opublikował artykuł, w którym zerwał z Althusserem i skrytykował jego kluczowe poglądy. W 1975 roku założył polityczno-filozoficzne ugrupowanie i czasopismo Les Révoltes logiques. W tym okresie sympatyzował z maoizmem, był członkiem maoistowskiej organizacji Gauche prolétarienne.
Rancière odrzuca obecny u Althussera, wywodzący się od Platona, podział na wiedzę naukową i ideologię (episteme i doxa) (zob. jaskinia platońska). Według Althussera marksizm oznacza naukę i wiedzę obiektywną, klasa robotnicza jest tej wiedzy naukowej nieświadoma, zadaniem partii marksistowskiej jest przezwyciężenie ideologii i wpojenie prawdziwej wiedzy klasie robotniczej. Punktem wyjścia Rancière’a jest zanegowanie tych poglądów Althussera – zasada równości inteligencji. Uznaje, że odrzucenie podziału na doxa i episteme i związanego z tym poglądu o autorytecie platońskiego filozofa-króla jest warunkiem emancypacji politycznej i demokratycznej polityki. Według Rancière’a klasa robotnicza nie potrzebuje partii wyposażonej w wiedzę naukową na temat obiektywnego charakteru kapitalizmu, robotnicy dysponują sami wiedzę potrzebną do tego, by wywołać rewolucję.
Zadaniem edukacji, z jego punktu widzenia, nie powinno być wpajanie wiedzy, a raczej wytworzenie u uczniów intelektualnej i poznawczej autonomii. Swoją teorię edukacji Rancière przedstawił w książce Le maître ignorant (1987) poświęconej Jean Josephowi Jacototowi. Jacotot uznawał, że edukacja powinna opierać się na założeniu o równości nauczyciela i ucznia.
Kluczowym punktem filozofii Rancière jest pojęcie „dzielenie zmysłowego”. Odnosi się ono do społecznej segregacji danych postrzeżeniowych, które decyduje o tym, które jednostki czy grupy społeczne są widzialne, które nie; jakie wypowiedzi są uznawane za uprawnione, a jakie za hałas. Z dzieleniem zmysłowego jest powiązany podział na „policję” i „politykę“. „Policja” to zbiór praktyk mających na celu podtrzymanie istniejącego porządku społecznego (podziału zmysłowego), „polityka” to zbiór działań mających na celu zakłócenie podziału i dodanie tych elementów, które są z podziału wykluczone.
Rancière krytykował współczesne mu ustroje demokratyczne, przypominając, że „demokracja to […] władza równych – władza tych, którzy według logiki kompetencji lub hierarchii nie powinni mieć władzy”. Zdaniem Rancière’a to, co przyjęło się nazywać demokracją, „ma charakter oligarchiczny: opiera się na wyborze tych, których uważa się za najbardziej kompetentnych do reprezentowania interesu ogólnego”, a więc sprzeciwia się pierwotnej idei demokracji. „Prawdziwa władza ludu, prawdziwa równość polityczna, ujawnia się tylko w formie kontrwładzy, w momentach oporu, protestu, działań oddolnych”.
Publikacje Le maître ignorant: Cinq leçons sur l’émancipation intellectuelle (1987), Aux bords du politique (1990), La mésentente: politique et philosophie (1995), La chair des mots: politique de l’écriture (1998), Le partage du sensible: esthétique et politique (2000) Malaise dans l’esthétique (2004).
Publikacje w języku polskim Dzielenie postrzegalnego. Estetyka i polityka, tłum. Maciej Kropiwnicki, Janek Sowa, Wydawnictwo Korporacja Ha!art, Kraków 2008 () Estetyka jako polityka, tłum. Paweł Mościcki, Julian Kutyła, przedmowa: Artur Żmijewski, posłowie: Slavoj Žižek, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2007 () Nienawiść do demokracji, tłum. Maciej Kropiwnicki, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2008 () Na brzegach politycznego, tłum. Iwona Bojadżijewa, Jan Sowa, Wydawnictwo Korporacja Ha!art, Kraków 2008 ()
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Francuscy filozofowie XX wieku Kategoria:Absolwenci École normale supérieure w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Ludzie urodzeni w Algierze Kategoria:Nauczyciele akademiccy Université Paris VIII