Władimir Aleksandrowicz Antonow-Owsiejenko (), właściwie Wołodymyr Ołeksandrowicz Owsiejenko (; ur. w Czernihowie, zm. 10 lutego 1938 w Kommunarce) – radziecki dyplomata, wojskowy, działacz partyjny, publicysta, prawnik i rewolucjonista narodowości ukraińskiej. Jeden z dowódców Wojskowych Organizacji Bolszewików, współkierował zbrojnym zamachem stanu, który utworzył Rosję Radziecką, a w nowym rządzie mianowany został członkiem trzyosobowego Ludowego Komitetu do spraw Wojskowych z Dybienką i Krylenką (1917). Wkrótce zastąpiony pojedynczym komisarzem Podwojskim, został dowódcą Piotrogrodzkiego Okręgu Wojskowego (1917), po czym wysłano go na Ukrainę, by kierował jej podbojem. Dowódca (1917–1918), (1918–1919) i Frontu Ukraińskiego (1919). Stopniowo tracił pozycję, osłabiła go ponadto współpraca z anarchistami. W 1921 roku razem z Tuchaczewskim tłumił powstanie tambowskie, później został naczelnikiem (1922–1924). W konflikcie o schedę po Leninie między Trockim a Stalinem, poparł pierwszego i przyłączył się do Lewicowej Opozycji, która przegrała, a kariera Antonowa-Owsiejenki uległa załamaniu. Odszedł z Armii Czerwonej, przechodząc do korpusu dyplomatycznego, został szefem radzieckich misji dyplomatycznych w Czechosłowacji (1924–1928), na Litwie (1929–1930) i w Polsce (1930–1934), po czym rozpoczął karierę prawną, został prokuratorem generalnym RFSRR (1934–1936). Podczas hiszpańskiej wojny domowej mianowany konsulem generalnym w Barcelonie (1936–1937), został jedną z głównych postaci interwencji radzieckiej. Podczas wielkiej czystki odwołany do ZSRR, mianowany ludowym komisarzem sprawiedliwości RSFRR (1937), wkrótce później aresztowany, skazany na śmierć i stracony.

Życiorys Młodość Urodził się w rodzinie porucznika armii carskiej, szlachcica Ołeksandra Owsiejenki. W latach 1902–1904 kształcił się w Woroneskim Korpusie Kadetów, następnie w junkierskiej szkole oficerskiej w Petersburgu. Brał udział w ruchu rewolucyjnym od 1901 r. Od 1903 w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji. Carski oficer, za udział w rewolucji 1905 r., zwłaszcza za organizację buntu w Puławach, a potem w 1906 w Sewastopolu skazany na karę śmierci, zamienioną na 20 lat zesłania, z którego zbiegł. Jako przedstawiciel wojskowej organizacji SDPRR wchodził w skład petersburskiego komitetu partii. Później prowadził konspiracyjną pracę w Rosji i Finlandii. Od 1910 r. na emigracji we Francji, gdzie współpracował z mienszewikami.

Działalność polityczna i wojenna W 1914 r. zerwał współpracę z mienszewikami, przechodząc po wybuchu I wojny światowej do frakcji międzydzielnicowców. Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu powrócił w czerwcu 1917 r. do Rosji i przyłączył się do frakcji bolszewików. Jeden z kierujących Bolszewicką Organizacją Wojskową w armii rosyjskiej. Po nieudanej próbie przejęcia władzy przez bolszewików w lipcu 1917 (tzw. dni lipcowe) aresztowany przez Rząd Tymczasowy i osadzony w Kriestach, uwolniony na początku września 1917, po tzw. puczu Korniłowa. W październiku 1917 sekretarz Piotrogrodzkiego Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego. Był jednym z organizatorów ataku na Pałac Zimowy w Petersburgu, jako dowódca oddziałów, które zajęły Pałac, aresztował Rząd Tymczasowy. 8 listopada 1917 wybrany do pierwszej Rady Komisarzy Ludowych jako członek Komitetu Wojskowego. Od końca 1917 do początku 1918 r. dowodził wojskami rewolucyjnymi przeciw kozackiemu atamanowi Aleksiejowi Kaledinowi i frontem bolszewickim przeciw wojskom Ukraińskiej Republiki Ludowej. W tym samym czasie wspierał, poprzez dostarczanie wyposażenia, anarchistyczne oddziały dowodzone przez swoją dawną znajomą – Marię Nikiforową. Tzw. Wolna Drużyna Bojowa (ros. Вольная боевая дружина) współpracowała kilkukrotnie z bolszewikami w działaniach przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej oraz oddziałom Białych. W późniejszym okresie, kiedy dowództwo bolszewickie uznało Rewolucyjną Powstańczą Armię Ukrainy za wroga, Antonow-Owsjenko dalej wyrażał poparcie dla anarchistów, przez co jego pozycja polityczna osłabła.

Od marca do maja 1918 naczelny dowódca Wojsk Południa Rosji. Brał udział w opracowaniu planów wojennych przeciw Ukraińskiej Republice Ludowej. 3 stycznia 1919 r. na czele wojsk bolszewickich opanował Charków, który stał się siedzibą marionetkowego bolszewickiego Tymczasowego Robotniczo-Chłopskiego Rządu Ukrainy. Dowodził radziecką interwencją na Ukrainie, wiosną został mianowany głównodowodzącym wojsk Ukraińskiej SRR. W latach 1919–1920 przewodniczący komitetu guberni tambowskiej. W 1921 r. przedstawiciel pełnomocny Komisji Wszechrosyjskiego Komitetu Wykonawczego (WCIK) do zwalczania powstania tambowskiego. W latach 1922–1924 szef Zarządu Politycznego Rewolucyjnej Rady Wojennej ZSRR. W latach 1923–1927 współpracował z Lewicową Opozycją. W 1928 r. zerwał z nią.

Od 1924 r. attaché handlowy (ros. torgpred) ZSRR w Czechosłowacji, od 1928 r. na Litwie, w latach 1930–1934 poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny ZSRR w Polsce. W latach 1934–1935 był prokuratorem generalnym RFSRR. W czasie wojny domowej w Hiszpanii był generalnym konsulem ZSRR w Barcelonie.

Śmierć W czasie wielkiej czystki odwołany do Moskwy i po przyjeździe 12 października 1937 aresztowany przez NKWD. 8 lutego 1938 został skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR z zarzutu o udział w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej.

Stracony 10 lutego 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą, pochowany anonimowo.

Zrehabilitowany 25 lutego 1956 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Encyklopedia PWN. Warszawa, 1962. Wielka encyklopedia powszechna PWN, red. Jan Wojnowski, Warszawa 2001. biogram na portalu hrono.ru http://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/?t=page&id=2414 (ros.) Przewodnik po historii Partii Komunistycznej i ZSRR (ros.)

Kategoria:Absolwenci Władymirskiej Szkoły Wojskowej Kategoria:Ambasadorowie i posłowie ZSRR w II RP Kategoria:Ambasadorowie ZSRR na Litwie Kategoria:Ambasadorowie ZSRR w Czechosłowacji Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Deputowani do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji 1918 Kategoria:Ludzie urodzeni w Czernihowie Kategoria:Mienszewicy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Politycy KPZR Kategoria:Postacie rewolucji październikowej Kategoria:Radzieccy wojskowi narodowości ukraińskiej Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Imperium Rosyjskim (1905–1907) Kategoria:Ukraińscy komuniści Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1938