thumb|Aleksandra Wąsik (Aleksandra Śląska), ok. 1935 thumb|Od prawej Aleksandra Wąsik (Aleksandra Śląska) z przyrodnią siostrą Bożeną Jewasińską oraz bratem Olgierdem – Katowice, ok. 1930 thumb|Od prawej Aleksandra Wąsik (Aleksandra Śląska), kuzyn Rudolf Buchała oraz brat Olgierd – Katowice, ul. Poniatowskiego 34, ok. 1932

thumb|Tablica pamiątkowa na fasadzie kamienicy na rogu ul. T. Kościuszki i ul. J. Poniatowskiego w Katowicach thumb|Popiersie w Galerii Artystycznej na placu Grunwaldzkim w Katowicach thumb|Grób Aleksandry Śląskiej i jej męża Janusza Warmińskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Aleksandra Śląska, właśc. Aleksandra Wąsik (ur. 4 listopada 1925 w Katowicach, zm. 18 września 1989 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa.

Życiorys Była córką Edmunda Wąsika, wicedyrektora Okręgu PKP, działacza narodowego, uczestnika III powstania śląskiego i posła na Sejm II RP (1935–1938) oraz Heleny z Masłowskch Jewasińskiej. Miała o rok młodszego brata Olgierda oraz przyrodnią siostrę Bożenę Jewasińską.

W latach 30. XX w. uczyła się w Gimnazjum i Liceum im. Królowej Jadwigi w Katowicach, jednak jej edukację przerwał wybuch II wojny światowej. W 1945 przeprowadziła się do Krakowa, gdzie zdała maturę w trybie wieczorowym. W 1946 zaczęła uczęszczać na zajęcia szkoły dramatycznej przy krakowskim Teatrze im. Juliusza Słowackiego, gdzie pierwszy raz zetknęła się z teatrem i znanymi aktorami polskiej sceny teatralnej, w tym z Juliuszem Osterwą. W 1947 ukończyła krakowską PWSA.

Po przeprowadzce do Warszawy została aktorką Teatru Współczesnego (1949–1956, 1959–1961) oraz Teatru Ateneum (1956–1959, 1962–1989). Wykładała w PWST w Warszawie (od 1973). W styczniu 1976 podpisała list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej LudowejKultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.. W 1987 uzyskała tytuł profesora nadzwyczajnego sztuki teatralnej.

Za osiągnięcia aktorskie otrzymała 19 nagród oraz odznaczeń państwowych i branżowych.

Dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był onkolog Czesław Górski, z którym miała syna Szczęsnego. Po raz drugi wyszła za mąż za Janusza Warmińskiego, dyrektora teatru AteneumTygodnik Życie na Gorąco nr 38, 17 września 2015, s. 35..

Zmarła na rakaMagdalena Grochowska, Barchan i koronka, „Gazeta Wyborcza” 1998 nr 291, s. 15–17. krtani, pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 339-3-5,6).

Role teatralne Ruth i Liesel – Niemcy (Leon Kruczkowski, reż. Erwin Axer) Blanche – Tramwaj zwany pożądaniem (Tennessee Williams, reż. Janusz Warmiński) Arkadina – Mewa (Anton Czechow, reż. Janusz Warmiński) Maria Stuart – Maria Stuart (Juliusz Słowacki, Teatr Telewizji 1965) Amelia – Mazepa (Juliusz Słowacki, reż. Gustaw Holoubek, Teatr TV 1968)

Filmografia Filmy Rok Tytuł Rola Uwagi1947Ostatni etapOberaufseherin1949Dom na pustkowiuBasia1951Młodość ChopinaKonstancja Gładkowska1951Rodzina SonnenbruckówFanchette1953Piątka z ulicy BarskiejHanka1954Autobus odjeżdża 6.20Krystyna Poradzka1957PętlaKrystyna1960Rok pierwszynauczycielka1960Historia współczesnaJadwiga, żona Bielasa1962Spotkanie w BajceTeresa1962TrioBerta1963PasażerkaLiza1963MansardaMaria1963Ich dzień powszedniNitka, żona Siennickiego1966Kara cięższa niż karalektorfilm dokumentalny; w napisach określenie funkcji: Współpraca 1970Obóz na Przemysłowejlektorfilm dokumentalny1971Bolesław Śmiałyżona króla Bolesława Śmiałego1982Epitafium dla Barbary Radziwiłłównykrólowa Bona Sforza d’Aragona, matka Zygmunta II Augusta Produkcje telewizyjne Rok Tytuł Rola Uwagi1956Człowiek i cieńJulia Giuli, śpiewaczkaspektakl telewizyjny1959Naszyjnikpani Loiselspektakl telewizyjny1959Akcja WegaIrenaspektakl telewizyjny1961WygnańcyBertaspektakl telewizyjny1962Idy marcoweKlodiaspektakl telewizyjny1963Świadkowie albo nasza mała stabilizacjaosoba prologuspektakl telewizyjny1963Skandal w HellberguHilda Diederichspektakl telewizyjny1964Pomyłka, proszę się wyłączyć!pani Stevensonspektakl telewizyjny1965Śmierć w środkowym pokojuMartafilm telewizyjny1965Maria StuartMaria Stuartspektakl telewizyjny1966Za kulisamiLiaspektakl telewizyjny1966Panna Rosita czyli mowa kwiatówRositaspektakl telewizyjny1966Pan TadeuszTelimenaspektakl telewizyjny1966Listy do DelfinyDelfina Potockaspektakl telewizyjny1966Dom kobietJoannaspektakl telewizyjny1967Martwa królowaInes de Castrospektakl telewizyjny1967Czarna sukniaJoanna Orłowskafilm telewizyjny1968NokturnOlga Andrejewnaspektakl telewizyjny1968ŁagodnaOnaspektakl telewizyjny1969NiemcyRuth, córka prof. Sonnenbruchaspektakl telewizyjny1969MazepaAmelia, żona wojewodyspektakl telewizyjny1970Piszę pamiętnik artystyhrabinaspektakl telewizyjny1970GranicaElżbieta Bieckaspektakl telewizyjny1972Wyspy szczęśliweżona doktorafilm telewizyjny1972Wiśniowy sadRaniewskaspektakl telewizyjny1972OdlotDenisspektakl telewizyjny1972Dwa teatryPanispektakl telewizyjny1973Wielka miłość Balzakahrabina Maria Potockaserial telewizyjny, odcinki: 3, 61973Beatryks CenciLukrecja Cencispektakl telewizyjny1974Sława i chwałaMaria Bilińskaspektakl telewizyjny1974Hedda GablerHedda Gablerspektakl telewizyjny1976Dzika kaczkaPani Soerbyspektakl telewizyjny1979Wiśnieksięgowa Pawlakowafilm telewizyjny1980Królowa Bonakrólowa Bona Sforza d’Aragona, żona Zygmunta I Starego serial telewizyjny, odcinki: 1-12 Dubbing Rok Tytuł Rola Uwagi1960Teresa RaquinTeresa Raquin1965Wizyta starszej paniKarla Zachanassian1966Wyrok w Norymberdzepani Bertholt1968Anna KareninaAnna Karenina1973Królowa Elżbietakrólowa Elżbieta I1976Kto się boi Virginii Woolf?Martha

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy II klasy (1963) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” - wymieniona jako Śląska-Górska Aleksandra c. Edmunda. Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1989) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1967) Odznaka honorowa „Za zasługi dla Warszawy” (1966)

Nagrody 1950 – Państwowa Nagroda Artystyczna III stopnia w dziale kinematografii za kreację aktorską bohaterki filmu Dom na pustkowiu 1954 – wyróżnienie w Cannes za Piątkę z ulicy Barskiej 1955 – Nagroda Państwowa II stopnia w sekcji filmu za role filmowe w minionym 10-leciu 1964 – Nagroda Państwowa II stopnia za wybitne osiągnięcia aktorskie, a w szczególności za rolę Ingi w Pierwszym dniu wolności, Joanny w Więźniach z Altony oraz za rolę w filmie Pasażerka 1964 – nagroda Komitetu ds. Radia i Telewizji za kreację w sztuce Broszkiewicza Skandal w Hellbergu oraz melodramacie Pomyłka, proszę się wyłączyć 1967 – Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy 1967 – Nagroda na IV MF Telewizyjnym w Pradze za najlepszą rolę kobiecą – za rolę Joanny w filmie Czarna suknia 1968 – nagroda Komitetu ds. Radia i Telewizji za kreacje w spektaklu TV Mazepa 1975 – Złoty Ekran – nagroda za role w spektaklach teatru tv Hedda Gabler i Sława i chwała 1978 – nagroda teatralna tygodnika „Przyjaźń” – za rolę Arkadiny w Mewie Antoniego Czechowa w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie 1982 – nagroda I stopnia (zespołowa) przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za osiągnięcia aktorskie, a szczególnie za przybliżenie postaci historycznej, Bona Sforza, w tv serialu Królowa Bona 1985 – nagroda na XI OKT w Opolu za rolę tytułową w Matce Witkacego w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie 2 grudnia 2013 (pośmiertnie) z inicjatywy ZASP nadano Aleksandrze Śląskiej tytuł Heroiny Polskiego Kina

Upamiętnienie W 2008 na fasadzie budynku na rogu ul. Tadeusza Kościuszki i ul. Józefa Poniatowskiego w Katowicach odsłonięto tablicę, poświęconą aktorce; w tej kamienicy się urodziła i wychowała. Jej imieniem nazwano jedno z rond w katowickiej dzielnicy osiedle Wincentego Witosa. W Warszawie na osiedlu Aleksandrów znajduje się ulica Aleksandry Śląskiej, w okolicy znajduje się także ulica Eugeniusza Bodo. W 2021 roku została wydana praca doktorska Marty Cebery pt. „Sztuka aktorska Aleksandry Śląskiej”.

Przypisy

Bibliografia Anna Jamróz, Magdalena Olkuśnik, Elżbieta Wójcik, Śląska Aleksandra, [w:] Popularna encyklopedia powszechna, t. 11, Kraków: Oficyna Wydawnicza Fogra, 2002, s. 168. Bartłomiej Kaczorowski, Śląska Aleksandra, [w:] Nowa Encyklopedia powszechna PWN, t. 8, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 119. Bolesław Lubosz, Śląska Aleksandra, [w:] Alfabet śląski, Katowice: Structura, 1995, s. 201.

Linki zewnętrzne

Aleksandra Śląska w monodramie Petera Hacksa w PKF na stronie KronikaRP

Kategoria:Artyści związani z Katowicami Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Katowicach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Sygnatariusze Memoriału 101 Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy Kategoria:Zmarli na raka krtani Kategoria:Zmarli w 1989