mały|Jednym z charakterystycznych elementów filmu jest reprezentacja kodu Matrixa mały|Wiadomość na komputerze. Matrix – australijsko-amerykański film akcji science fiction, pierwszy z serii filmowej o tej samej nazwie, napisany i wyreżyserowany przez siostry Wachowskie (ówcześnie bracia Wachowscy). Kontynuacjami filmu są filmy Matrix Reaktywacja (2003) i Matrix Rewolucje (2003) oraz Matrix Zmartwychwstania (2021).
Fabuła Thomas A. Anderson (Keanu Reeves) wiedzie podwójne życie: pracuje jako programista w firmie MetaCortex, natomiast prywatnie jest hakerem o pseudonimie „Neo”. Seria niewytłumaczalnych i zaskakujących zjawisk prowadzi go do kontaktu z grupą, na czele której stoi tajemniczy Morfeusz (Laurence Fishburne), uznawany przez władze za przestępcę i terrorystę. Wyjaśnia on Neo, czym jest Matrix, po czym oferuje pokazanie prawdziwego, niezakłamanego świata. Tam Neo na własne oczy przekonuje się, że żyje w postapokaliptycznym świecie. Ludzie wymyślili sztuczną inteligencję (SI), jednakże maszyny wyrwały się spod ich kontroli i zwróciły się przeciwko twórcom. Aby odciąć je od energii słonecznej, ludzie spowili niebo czarnym smogiem. Decyzja ta okazała się fatalna w skutkach – maszyny jako źródło energii wybrały ludzi, więżąc ich w programie zwanym Matriksem, symulującym świat z roku 1999. Istnieje jednak grupa ludzi niepodłączonych. Wśród nich jest między innymi załoga statku Nabuchodonozor, której kapitanem jest Morfeusz.
Morfeusz uwalnia Neo z Matriksa, wierząc, że jest on Wybrańcem, przepowiedzianym przez Wyrocznię wybawicielem i człowiekiem, który zakończy wojnę i przyniesie pokój. Sam Neo jest raczej sceptyczny wobec swoich umiejętności – pod okiem Morfeusza stopniowo uczy się jednak naginać i łamać reguły systemu komputerowego.
Dla maszyn ludzie wyzwoleni, nieprzynoszący energii, a jedynie uwalniający innych, są szkodnikami. Istnieje specjalna grupa programów, zwanych agentami. Na ich czele stoi agent Smith. Są oni strażnikami Matriksa, ścigają i zabijają osoby, których wirtualne ego wysyłane jest za pomocą pirackiego sygnału. Agenci odznaczają się nadnaturalną siłą i szybkością, są zdolni do unikania pocisków i przejmowania ciała dowolnego człowieka żyjącego w Matriksie. Są nieśmiertelni, lecz zasady ich bytu i zachowań zostały ograniczone regułami programu komputerowego. Wybraniec mógłby je jednak złamać i pokonać agentów.
Neo spotyka się z Wyrocznią, która wskazuje mu jego ścieżkę. Będzie on musiał podjąć decyzję – wybór pomiędzy zachowaniem swojego życia a uratowaniem Morfeusza. Wyrocznia sugeruje, że Neo wybrańcem nie jest, przynajmniej jeszcze nie. Wkrótce potem Cypher, jeden z członków załogi Nabuchodonozor, preferujący ignorancję zamiast prawdy, zdradza Morfeusza, którego pojmują agenci. Chcą wydobyć z niego kod dostępu do Syjonu – jedynego miasta ludzi, do którego maszyny nie mają dostępu. Neo dokonuje wyboru przepowiedzianego przez wyrocznię – wyrusza wraz z Trinity na ratunek Morfeuszowi. Udaje się go uwolnić i bezpiecznie doprowadzić do wyjścia z Matriksa. Na przeszkodzie po raz kolejny staje jednak agent Smith – po ucieczce Trinity przestrzeliwuje kabel, pozwalający na bezpieczne przejście do prawdziwego świata. Neo podejmuje walkę z agentem, który ginie w obecnym ciele pod kołami pociągu. Wkrótce pojawia się w nowym wcieleniu, zmuszając Neo do ucieczki.
W tym samym czasie w prawdziwym świecie maszyny przeprowadzają atak na statek Morfeusza. Nie może on odpalić ładunków niszczących układy elektroniczne w sytuacji, gdy Neo jest podłączony do Matriksa. Sytuację komplikuje fakt, że niedoszły Wybraniec zostaje postrzelony i zabity przez agenta. Trinity nie może pogodzić się ze śmiercią ukochanego – jej pocałunek w prawdziwym świecie przywraca go do życia w Matriksie. Zmartwychwstały Neo doznaje olśnienia, staje się wybrańcem. Zatrzymuje lecące w jego stronę kule, a następnie niszczy agenta Smitha. Po powrocie Neo do prawdziwego świata Morfeusz odpala ładunki elektromagnetyczne niszczące maszyny oraz elektroniczne układy Nabuchodonozora.
Wkrótce potem Neo powraca do Matriksa – grozi maszynom, że zrobi wszystko, by otworzyć ludziom oczy i wyzwolić spod panowania robotów.
Obsada Keanu Reeves – Thomas Anderson / Neo Laurence Fishburne – Morfeusz Carrie-Anne Moss – Trinity Hugo Weaving – agent Smith Julian Arahanga – Apoc Marcus Chong – Tank Belinda Mcclory – Switch Matt Doran – Mouse Gloria Foster – Wyrocznia Joe Pantoliano – Cypher Anthony Ray Parker – Dozer Robert Taylor II – agent Jones Paul Goddard – agent Brown
Produkcja Matrix został wyprodukowany przez studia Warner Bros. i Village Roadshow Pictures, zdjęcia kręcono na terenie Sydney.
Ścieżka dźwiękowa Poniżej przedstawiona jest lista utworów, które znalazły się na oficjalnej ścieżce dźwiękowej filmu: Marilyn Manson – „Rock Is Dead” Propellerheads – „Spybreak! (Short One)” Ministry – „Bad Blood" Rob Dougan – „Clubbed to Death [Kurayamino Mix]” Meat Beat Manifesto – „Prime Audio Soup" Lunatic Calm – „Leave You Far Behind" The Prodigy – „Mindfields" Rob Zombie – „Dragula [Hot Rod Herman Remix]” Deftones – „My Own Summer (Shove It)” Hive – „Ultrasonic Sound" Monster Magnet – „Look to Your Orb for the Warning" Rammstein – „Du Hast" Rage Against the Machine – „Wake Up"
Inspiracje autorów Twórcy przyznali, że Matrix czerpał inspiracje z filmu animowanego Ghost in the Shell z 1995 roku. Widoczne są również wpływy dzieł Philipa K. Dicka oraz Williama Gibsona, który użył określenia „matrix” w stosunku do wirtualnej rzeczywistości. Niektórzy dopatrywali się inspiracji w Robot oraz Anioł przemocy i inne opowiadania autorstwa Adama Wiśniewskiego-Snerga, lecz rodzeństwo Wachowskich nie potwierdziło tego.
Treść filmu zawiera ukryte przesłania i aluzje, ukazujące topos życia-snu. Jednocześnie twórcy dzieła czerpią z różnych tradycji duchowych.
Filmowy obraz zawiera wiele odniesień filozoficznych i religijnych, m.in. słynną, platońską przypowieść o jaskini, która jest zawarta w jego dialogu pt. Państwo. Łączy w sobie elementy stylu japońskiej animacji, komiksu oraz elementy cyberpunkowe.
Odbiór Box office Przy budżecie 63 milionów dolarów Matrix zarobił blisko 464 miliony dolarów z czego ponad 171 milionów dolarów w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.
Krytyka w mediach W serwisie Rotten Tomatoes 88% ze 154 recenzji jest pozytywne, a średnia ocen wystawionych na ich postawie wyniosła 7,79/10. Na portalu Metacritic średnia ocen z 35 recenzji wyniosła 73 punkty na 100.
Nagrody i wyróżnienia BAFTA 2000: nagroda za najlepszy dźwięk 2000: nagroda za najlepsze osiągnięcia w efektach specjalnych 2000: nominacja do nagrody za najlepsze zdjęcia 2000: nominacja do nagrody za najlepszą scenografię
Grammy 2000: nominacja do nagrody za najlepszą muzykę
Empire Awards 2000: nagroda za najlepszy film 2000: nagroda za najlepszy debiut Carrie-Anne Moss
MTV Movie Awards 2000: nagroda za najlepszy film 2000: nagroda za najlepszą rolę męską dla Keanu Reevesa 2000: nagroda za najlepszą walkę 2000: nominacja do nagrody za najlepszą scenę akcji 2000: nominacja do nagrody dla najlepszego duetu aktorskiego 2000: nominacja do nagrody za najlepszą drugoplanową rolę żeńską dla Carrie-Anne Moss
Oscar 2000: nagroda za najlepszy montaż 2000: nagroda za najlepszy dźwięk 2000: nagroda za najlepszy montaż dźwięku 2000: nagroda za najlepsze efekty specjalne
Saturn 2000: nagroda dla najlepszego reżysera 2000: nagroda za najlepszy film science fiction 2000: nominacja do nagrody za najlepsze efekty specjalne 2000: nominacja do nagrody za najlepszy scenariusz 2000: nominacja do nagrody za najlepsze kostiumy 2000: nominacja Keanu Reevesa do nagrody dla najlepszego aktora 2000: nominacja Carrie-Anne Moss do nagrody dla najlepszej aktorki 2000: nominacja Laurence Fishburne’a do nagrody dla najlepszego aktora drugoplanowego
Złoty Ekran 1999: nagroda główna
Przypisy
Linki zewnętrzne
Odpowiedź na wiele pytań postawionych w Matriksie
Kategoria:Amerykańskie filmy akcji Kategoria:Amerykańskie filmy fantastycznonaukowe Kategoria:Amerykańskie dreszczowce Kategoria:Amerykańskie filmy postapokaliptyczne Kategoria:Amerykańskie filmy z 1999 roku Kategoria:Australijskie filmy akcji Kategoria:Australijskie filmy fantastycznonaukowe Kategoria:Australijskie dreszczowce Kategoria:Australijskie filmy z 1999 roku Kategoria:Filmy w reżyserii rodzeństwa Wachowskich Kategoria:Filmy wytwórni Warner Bros. Kategoria:Filmy w National Film Registry Kategoria:Filmy nagrodzone MTV Movie Awards Kategoria:Amerykańskie filmy zrealizowane w koprodukcji międzynarodowej Kategoria:Filmy fantastyczne z 1999 roku Kategoria:Filmy wytwórni Silver Pictures Kategoria:Filmy wytwórni Village Roadshow Pictures Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszy dźwięk Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszy montaż Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszy montaż dźwięku Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepsze efekty specjalne Kategoria:Filmy z serii Matrix Kategoria:Australijskie filmy zrealizowane w koprodukcji międzynarodowej