Thomas Blatt

Thomas „Toivi” Blatt, pierwotnie Tomasz Blatt (ur. 15 kwietnia 1927 w Izbicy, zm. 31 października 2015 w Santa Barbara) – więzień obozu zagłady w Sobiborze i uczestnik powstania więźniów tego obozu, autor licznych wspomnień z czasów Holocaustu. Imiona i nazwisko nadane przy narodzeniu – Toivi Hersz Ber Blatt. Po wojnie używał także nazwisk: Tobiasz BlattHolocaust Survivors and Victims Database.IPN, Biuletyn Informacji Publicznej. oraz Bolesław StankiewiczNederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD). Sobibor interviews, Survivors of the revolt(1984).IPN, Biuletyn Informacji Publicznej..

Życiorys Urodził się w Izbicy – typowym polskim sztetlu, nazywanym „żydowską stolicą” ze względu na przewagę ludności żydowskiej (ok. 90% mieszkańców w 1939).

W 1943 roku został wraz z rodziną deportowany do obozu zagłady w Sobiborze. Jego rodzice i o 6 lat młodszy brat zginęli w komorze gazowej. On sam przetrwał zatrudniony w warsztacie obozowym. Był uczestnikiem powstania więźniów, które wybuchło 14 października 1943 roku. Z Sobiboru uciekło wtedy ok. 300 powstańców, z czego tylko co dziesiąty przeżył do końca wojny.

Okres powojenny mały|295x295px|Tobiasz Blatt, Kwestionariusz Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, 1945 Latem 1944 roku po wyzwoleniu, przyjechał do Lublina i zamieszkał w kamienicy przy ulicy Kowalskiej 4 z Herszem Blankiem, Szlomo Szmajznerem, Leonem Felhendlerem, Chaskielem Menche, Szlomo Podchlebnikiem oraz Meierem Zissem. Znalazł tymczasowe zatrudnienie w warsztacie ślusarskim Władysława Zawadzkiego na ulicy Zamojskiej 49 w Lublinie. W kwietniu 1945 roku wyjechał na Śląsk i jako Tobiasz Blatt złożył podanie o przyjęcie do pracy w MUBP w Gliwicach, a w dokumentach związanych z zatrudnieniem zamieścił wzmiankę o wcześniejszej pracy dla NKWD w roku 1944. Rozpoczął pracę w MUBP w Gliwicach, w maju został zarejestrowany w Komitecie Miejskim PPR, a latem 1945 przeniesiono go do Wielowsi w pow. gliwickim na stanowisko referenta gminnego.

7 grudnia 1945 roku zdezerterował z pracy z bronią i nielegalnie, z pomocą przemytników, przedostał się przez Szczecin do Berlina. W Berlinie został aresztowany przez Rosjan, a po wyjściu z aresztu przemieszczał się pomiędzy obozami dla uchodźców odwiedzając m.in. Leipeheim i Föhrenwald w którym spotykał Jankiela Pożyckiego, który także przeżył ucieczkę z Sobiboru. W Niemczech odnalazła go poznana jeszcze w Polsce, przyszła żona Teodozja, telegrafistka wojskowa z Lublina, która namówiła go do powrotu do Polski. Przed powrotem, ze względów bezpieczeństwa z uwagi na wcześniejszą dezercję, Tomasz Blatt zarejestrował się w polskiej misji repatriacyjnej jako Bolesław Stankiewicz i pod takim nazwiskiem wrócił w roku 1947 z przyszłą żoną do Opola.

Po powrocie do Polski w styczniu 1947 wziął ślub z Teodozją Kowalik i rozpoczął pracę w sklepie z artykułami tekstylnymi prowadzonym przez teściową. W Opolu został rozpoznany przez kolegę z Urzędu Bezpieczeństwa, który wiedział o dezercji i w zamian za milczenie zaczął wyłudzać towary ze sklepu Blatta. Po amnestii z roku 1947, która obejmowała także dezerterów z KBW, UB, MO zrezygnował z zatrudnienia w sklepie i został skierowany do pracy w organach bezpieczeństwa przez PPR. W lipcu 1947 został wysłany do Centralnej Szkoły Oficerów Polityczno-Wychowawczych w Łodzi, gdzie spędził 9 miesięcy, jednak szkoły nie skończył, gdyż komisja lekarska orzekła, iż nie nadaje się do służby wojskowej. W roku 1948 wrócił do MUBP tym razem w Gdańsku, gdzie w styczniu 1949 ukończył czteromiesięczną Wojewódzką Szkołę Zawodową WUBP.

295x295px|mały|Ankieta Specjalna Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, Tomasz Blatt, 1948.

W ankiecie specjalnej wypełnionej przed rozpoczęciem zatrudnienia, jako prawdziwe podał nazwisko Hersz Blatt, a nazwisko według dokumentów - Stankiewicz Bolesław. Opisując stosunek do służby wojskowej wspomniał, że był ochotnikiem (bez stopnia) w Centralnej Szkole Oficerów Polityczno - Wychowawczych w Łodzi. Zaświadczenie opiniujące przydatność do pracy w Organach Bezpieczeństwa otrzymał od oficera informacji wojskowej Leona Cymiela z którym uciekł z obozu w Sobiborze, do którego opinii przychylił się także I sekretarz KM PPR w Opolu, Jan Marzec. lewo|mały|Tomasz Toivi Blatt, Instruktor kulturalno-oświatowy. Szklarska Poręba, Esplanada Po zwolnieniu z Urzędu Bezpieczeństwa zatrudnił się w Funduszu Wczasów pracowniczych (FWP) i pracował m.in. w domu "Zetempowiec" w Szczawnie-Zdroju do marca 1957 jako instruktor kulturalny, tzw. kaowiec.

Po wojnie Blatt studiował dziennikarstwo. W 1959 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i zajął się dokumentacją Zagłady Żydów. Jego wspomnienia ukazały się m.in. na łamach polskich tygodników: „Świat” i „Kulisy”. W 1979 roku zarejestrował rozmowę z jednym z przywódców powstania w Sobiborze, Aleksandrem „Saszą” Peczerskim. W 1983 roku przeprowadził trzygodzinny wywiad z byłym oficerem SS z Sobiboru, Karlem Frenzlem. Zapis tej rozmowy, zatytułowany Morderca i jego świadek, zamieścił 28 marca 1984 roku niemiecki tygodnik „Stern”. Ten sam wywiad opublikował także polski „Przegląd Tygodniowy” (1 maja 1983) oraz izraelski „Ha-Arec” (27 kwietnia 1984).

Dziennik Blatta zawierający opis przebiegu powstania w Sobiborze został wykorzystany w telewizyjnym filmie stacji CBS pt. Ucieczka z Sobiboru. Film otrzymał m.in. dwa Złote Globy i kilka nominacji do Nagrody Emmy. Tomasz Blatt jest bohaterem reportażu Hanny Krall Autoportret z kulą w szczęce.

Mieszkał w Santa Barbara w Kalifornii. W 70. rocznicę powstania w obozie w Sobiborze został przez prezydenta Bronisława Komorowskiego odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej PolskiejOrdery w 70. rocznicę Powstania w obozie w Sobiborze, prezydent.pl, 14 października 2013 [dostęp: 16 czerwca 2015]..

Publikacje w języku polskim Z popiołów Sobiboru: (skąd nie było powrotu): historia przetrwania, z przedm. Christophera Browninga; tł. z ang. Dorota Szczygieł, Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, Włodawa 2002, . Sobibór: zapomniane powstanie, tł. z ang. Dorota Szczygieł, Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, Włodawa 2003, . Ucieczka z Sobiboru, z ang. przeł. Małgorzata Szubert, Świat Książki, Warszawa 2010, .

Przypisy

Linki zewnętrzne

Spotkanie z katem – artykuł z „Gazety Pomorskiej” Wspomnienia Tomasza Blatta w Archiwum Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie

Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Amerykańscy dziennikarze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Więźniowie i ofiary obozu zagłady w Sobiborze Kategoria:Uczestnicy powstania w Sobiborze 1943 Kategoria:Ludzie urodzeni w Izbicy Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2015 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady