thumb|Grób Piotra Łossowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Piotr Henryk Łossowski (ur. 25 lutego 1925 w Kaliszu, zm. 26 lipca 2025 w WarszawieZmarł Profesor Piotr Łossowski) – polski historyk, profesor zwyczajny.

Życiorys Był synem Walerii (z d. Heyman) i Stanisława Łossowskich. Jego ojciec pracował przed II wojną światową jako sędziaWho is who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków, Hübners blaues Who is Who, Zug 2007 (dodatek CD).. Rodzina jego ojca mieszkała przed I wojną światową na terenie Imperium Rosyjskiego, jego dziadek, Stefan Łossowski był nadleśniczym.

Dzieciństwo spędził w Kaliszu, gdzie jego ojciec pracował w sądzie okręgowym. W 1938 przeniósł się z rodzicami do Wilna, gdzie jego ojciec rozpoczął pracę w sądzie apelacyjnym. W tym samym roku rozpoczął naukę w Gimnazjum i Liceum im. Zygmunta Augusta. Po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu wojsk sowieckich wyjechał na Litwę Kowieńską, pracował jako robotnik rolny. Podczas pobytu w tym kraju (mieszkał w powiecie wiłkomirskim i kiejdańskim) poznał język litewski i zainteresował się dziejami LitwyPiotr Łossowski: Po tej i tamtej stronie Niemna. Stosunki polsko-litewskie 1883–1939, Czytelnik, Warszawa 1985, życiorys na okładce. W sierpniu 1944 został powołany do Wojska Polskiego, służył w nim do 1952. W 1949 zdał egzamin maturalny. Od 1951 studiował dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim, pracę magisterską obronił w 1955.

Już w czasie studiów, w 1954 rozpoczął pracę w Instytucie Polsko-Radzieckim, wynikiem jego badań była wydana w 1959 książka Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy w powstaniu styczniowym, napisana razem z Zygmuntem Młynarskim. Od stycznia 1958 pracował w Wojskowym Instytucie Historycznym, od kwietnia 1962 w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Tam prowadził badania nad wojną obronną 1939 oraz powstaniami wielkopolskim i śląskimi, a także nad stosunkami polsko-litewskimi w XX wieku. W 1963 obronił na Uniwersytecie Warszawskim pracę doktorską poświęconą konfliktowi polsko-litewskiemu lat 1918–1920, napisaną pod kierunkiem Rafała Gerbera, która ukazała się drukiem w 1966 jako Stosunki polsko‑litewskie 1918–1920. W 1965 opublikował w Studiach z Dziejów ZSRR i Europy Środkowej rozprawę Gazeta „Auszra” i początek narodowego ruchu litewskiego (1883–1886). W 1971 uzyskał w IH PAN stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury (1918–1934). W 1979 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, w 1988 tytuł profesora zwyczajnegoWspółcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny. Tom II. H-Ł, wyd. Ośrodek Przetwarzania Informacji, Warszawa 1999, s. 717.

W IH PAN był zastępcą dyrektora ds. naukowych (1976–1983) i przewodniczącym Rady Naukowej (1991–1993). Od 1980 kierował tam Zakładem Historii Europy XIX i XX wieku. Przeszedł na emeryturę w 2005. W latach 1983–2008 był redaktorem naczelnym pisma Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej (pierwotnie Studia z Dziejów ZSRR i Europy Środkowej). Był także wykładowcą Collegium Civitas.

W 1991 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. Był także członkiem Komitetu Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk.

Specjalizował się w zakresie problematyki historii Polski i Europy Środkowo-Wschodniej w XX wieku, a szczególnie historii wojskowej Polski, historii krajów bałtyckich i ich stosunków z Polską, historii dyplomacji okresu II RP.

Stopień doktora pod jego kierunkiem uzyskali, między innymi, i Krzysztof Buchowski.

Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Nagrody i wyróżnienia W 1966 otrzymał nagrodę Wydziału I Polskiej Akademii Nauk, w 1976 i 1987 nagrodę Sekretarza Naukowego PAN. Był laureatem nagrody historycznej tygodnika Polityka za 1976 (II nagroda za książkę Między wojną a pokojem. Niemieckie zamysły wojenne na wschodzie w obliczu traktatu wersalskiego. Marzec – kwiecień 1919) i za 1982 (w kategorii książki naukowe i popularnonaukowe za książkę Litwa a sprawy polskie 1939–1940)Nagrody historyczne POLITYKI - chronologicznie. Otrzymał także nagrodę Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku (1987 – za książki Zerwane pęta: Usunięcie okupantów z ziem polskich w listopadzie 1918 i Po tej i po tamtej stronie Niemna: Stosunki polsko-litewskie 1883–1939)Instytut Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku. Biuletyn, marzec 1988, s. 8, nagrodę Ministerstwa Obrony Narodowej (1988), nagrodę im. Jerzego Łojka (1990 – za książkę Tragedia państw bałtyckich 1939–1941)Kultura (paryska), nr 1-2/1991, s. 205, nagrodę Polskiej Fundacji Kulturalnej im. Edwarda Raczyńskiego (1993), nagrodę Klio (1996), nagrodę specjalną „Przeglądu Wschodniego” (2001)Nagroda Przeglądu Wschodniego 1993-2007. XV-ta edycja jubileuszowa 1993-2007, wyd. Warszawa 2018, s. 28.

Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim (w PRL) i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Gwiazdy Białej V klasy (2002)EESTI TÄNAB 2002-2003 (lisa väljaannetele “Eesti Tänab 1919-2001” ja “Eesti Tänab 2001-2002”), a także Odznaką Honorową „Bene Merito” (2009) oraz Medalem pamiątkowym Wojskowego Instytutu Historycznego (1987)40 lat Wojskowego Instytutu Historycznego, "Rzeczpospolita", nr 106, 8 maja 1987, s. 2..

Wybrane publikacje Agresja hitlerowska na Polskę, Warszawa: PZWS, 1964. Stosunki polsko-litewskie 1918–1920, Warszawa: Książka i Wiedza, 1966, wznowiona w 1996 pt. Konflikt polsko‑litewski 1918–1920. Żołnierze minionych lat, Warszawa: Wydawnictwo MON, 1969. Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury, Wrocław: Ossolineum, 1972. Między wojną a pokojem: niemieckie zamysły wojenne na wschodzie w obliczu traktatu wersalskiego: marzec – czerwiec 1919 roku, Warszawa: Książka i Wiedza, 1976. Litwa a sprawy polskie 1939–1940, Warszawa: PWN, 1982. . Po tej i po tamtej stronie Niemna: Stosunki polsko-litewskie 1883–1939, Warszawa: Czytelnik, 1985. . Zerwane pęta: Usunięcie okupantów z ziem polskich w listopadzie 1918, Warszawa: PIW, 1986. . Łotwa nasz sąsiad. Stosunki polsko‑łotewskie w latach 1918–1939, 1990. Polska w Europie i świecie. Szkice z dziejów polityki zagranicznej i położenia międzynarodowego II Rzeczypospolitej (1990). Tragedia państw bałtyckich 1939‑1941 (1990). Polska‑Litwa. Ostatnie sto lat (1991). Likwidacja Uniwersytetu Stefana Batorego przez władze litewskie w grudniu 1939 r. Dokumenty i materiały (1991). Dyplomacja Drugiej Rzeczypospolitej (1992). Polska w Europie i świecie, Warszawa: Książka i Wiedza, 1992. . Stosunki polsko-estońskie, Gdańsk: Instytut Bałtycki, 1992. Historia dyplomacji polskiej, t.4, Warszawa: PWN, 1995 (red.). . Konflikt polsko-litewski, Warszawa: Książka i Wiedza, 1996. . Stosunki polsko-litewskie 1921–1939, Warszawa: Instytut Historii PAN, 1997. . Jak Feniks z popiołów. Oswobodzenie ziem polskich spod okupacji, Łowicz: Mazowiecka Wyższa Szkoła Humanistyczno-Pedagogiczna, 1998. . Litwa / Historia państw świata XX wieku, Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2001. . Dyplomacja polska 1918–1939, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2001. . Kraje bałtyckie w latach przełomu 1934–1944, 2005 (współpraca Bronius Makauskas). Kłajpeda kontra Mamel. Problem Kłajpedy w latach 1918–1939–1945, 2007. Ultimatum polskie do Litwy 17 marca 1938 roku, 2010. .

Przypisy

Bibliografia

Lista wykładowców Collegium Civitas Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, edycja 3 (redaktorzy Lubomir Mackiewicz, Anna Żołna), Warszawa 1993, s. 411–412.

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Historycznych PAN Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Ludzie urodzeni w Kaliszu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Bene Merito Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Białej Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Pracownicy Instytutu Historii PAN Kategoria:Pracownicy Instytutu Polsko-Radzieckiego w Warszawie Kategoria:Pracownicy Wojskowego Instytutu Historycznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Collegium Civitas w Warszawie Kategoria:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 2025