Niszczyciele typów J, K, N – seria brytyjskich dużych niszczycieli z okresu II wojny światowej, należących do trzech takich samych typów: J, K i N. Zbudowano 24 jednostki (po 8 każdego typu), które trafiły do marynarek wojennych Wielkiej Brytanii, Australii, Holandii i Polski. Jeden z okrętów tego typu służył podczas wojny w Polskiej Marynarce Wojennej jako ORP „Piorun”.

Historia Po skonstruowaniu dużych niszczycieli typu Tribal, charakteryzujących się wyjątkowo silnym uzbrojeniem artyleryjskim i słabszym torpedowym, ale także wysokim kosztem budowy, brytyjska Rada Admiralicji zdecydowała w 1936 roku zamówić serię nieco mniejszych i tańszych okrętów, o bardziej zbalansowanym uzbrojeniu. Efektem było opracowanie niszczycieli typu J. Ich konstrukcja była nowa, aczkolwiek oparta na rozwiązaniach wcześniejszych typów brytyjskich okrętów tej klasy. Projektantem był konstruktor A.P. Cole. Na skutek redukcji liczby kotłowni do dwóch, były to pierwsze brytyjskie jednokominowe niszczyciele od 1894 roku, co pozwalało na mniejszą sylwetkę. Konstrukcja ich okazała się na tyle udana, że na typie J oparto dalsze typy brytyjskich niszczycieli okresu II wojny światowej.

W marcu 1937 zamówiono serię 8 niszczycieli typu J (jedną flotyllę), w ramach programu finansowego z 1936 roku, wraz z zamówieniem 9 ostatnich niszczycieli typu Tribal. Jeszcze w tym samym roku zamówiono drugą flotyllę 8 takich samych niszczycieli typu K, w ramach programu finansowego na 1937 rok. Jako docelowy typ niszczycieli zaprojektowano następnie typ L, oparty na powiększonym kadłubie typu J. Ponieważ jednak budowa serii typu L przeciągała się, głównie na skutek problemów z uzbrojeniem, wobec napięcia w stosunkach międzynarodowych w 1939, przed wojną, zamówiono jako rozwiązanie doraźne flotyllę 8 niszczycieli typu N, powtarzających konstrukcję typu J, z modyfikacjami wprowadzanymi w trakcie służby już ukończonych niszczycieli.

Stępkę pod budowę pierwszego niszczyciela „Jervis” położono 26 sierpnia 1937, wodowano go też jako pierwszy 9 września 1938. Do służby pierwszy wszedł jednak „Jackal” w marcu 1939, a do września 1939 – reszta okrętów serii J. Budowę okrętów serii K rozpoczęto w latach 1937-1938 i weszły one do służby między sierpniem a grudniem 1939 („Javelin” i „Kashmir” zamieniono nazwami przed wodowaniem). Budowę okrętów serii N rozpoczęto w 1939, jeszcze przed wybuchem wojny (z wyjątkiem „Nonpareil”, rozpoczętego w 1940), a wchodziły one do służby pomiędzy listopadem 1940 a październikiem 1942; budowa części opóźniła się z uwagi na trudności wojenne. Wszystkie okręty typu N zostały przekazane innymi marynarkom alianckim: australijskiej, holenderskiej i polskiej. Niszczyciele brytyjskie nosiły, zgodnie z tradycją, nazwy rozpoczynające się na literę będącą oznaczeniem typu, przy czym okręty flagowe flotylli („Jervis”, „Kelly”, „Napier”) nosiły imiona admirałów. Cena kontraktowa niszczyciela typu J bez uzbrojenia i wyposażenia łączności wynosiła ok. 392 363 funtów („Jaguar”), a całkowity koszt przeciętnie 596 197 funtów.

Niszczyciele typu J/K/N stanowiły udany projekt, o silnym uzbrojeniu, bardziej zbalansowanym, niż w typie Tribal. Miały jednak nieco gorsze własności morskie i mniejszy zapas wyporności na modernizacje, przede wszystkim na zwiększanie lekkiego uzbrojenia przeciwlotniczego. Mimo to, na typie J/K/N, zwłaszcza jego kadłubie, siłowni i ogólnej architekturze, oparte były w różnym stopniu wszystkie kolejne typy brytyjskich niszczycieli okresu wojny – zarówno duże, jak L/M i Battle, jak i średnie typów O/P, Q/R, S-W i Z-Cr.

Okręty Nazwa (nr taktyczny)Położenie stępki, stoczniaData wodowaniaWejście do służbyLosTyp JJervis (F00)26.08.1937, Hawthorn Leslie09.09.193805.08.1939wycofany 1949Jackal (F22)24.09.1937, Brown25.10.193831.03.1939 zatopiony 12.05.1942 (lotnictwo)Jaguar (F34)25.11.1937, Denny22.11.193812.09.1939zatopiony 26.03.1942 (U-Boot U-652)Janus (F53)29.09.1937, Swan Hunter10.11.193805.08.1939zatopiony 23.01.1944 (lotnictwo)Javelin* (F61)11.10.1937, Brown21.12.193810.06.1939wycofany 1949Jersey (F72)28.09.1937, White26.09.193828.04.1939zatonął 04.05.1941 (mina)Juno (F46)05.10.1937, Fairfield08.12.193824.08.1939zatopiony 21.05.1941 (lotnictwo)Jupiter (F85)28.09.1937, Yarrow27.10.193816.06.1939zatopiony 28.02.1942 (mina)Typ KKelly (F01)26.08.1937, Hawthorn Leslie25.10.193823.08.1939zatopiony 23.05.1941 (lotnictwo)Kandahar (F28)18.01.1938, Denny21.03.193910.10.1939zatopiony 20.12.1941 (mina)Kashmir* (F12)?. 10.1937, 04.04.193926.10.1939zatopiony 23.05.1941 (lotnictwo)Kelvin (F37)05.10.1937, Fairfield19.01.193927.11.1939wycofany 1949Khartoum (F45)27.10.1937, Swan Hunter06.02.193906.11.1939zniszczony przez pożar 23.06.1940Kimberley (F50)17.01.1938, Thornycroft01.06.193921.12.1939wycofany 1949Kingston (F64)06.10.1937, White09.01.193914.09.1939uszkodzony 11.04.1942 (lotnictwo), wycofanyKipling (F91)20.10.1937, Yarrow19.01.193912.12.1939zatopiony 11.05.1942 (lotnictwo)Typ NNapier (G97)29.07.1939, Fairfield22.05.194011.12.1940wycofany 1956Nepal (G25)09.09.1939, Thornycroft04.12.194129.05.1942wycofany 1956Piorun ex Nerissa (G65)26.07.1939, Brown07.05.194004.11.1940 → Polska 1940-1946, wycofany 1955Nestor (G02)26.07.1939, Fairfield09.07.194012.02.1941zatopiony 15.06.1942 (lotnictwo)Nizam (G38)27.07.1939, Brown04.07.194008.01.1941wycofany 1955Norman (G49)27.07.1939, Thornycroft30.10.194029.09.1941wycofany 1958Van Galen ex Noble (G84)10.07.1939, Denny17.04.194120.02.1942→ Holandia 1942, wycof. 1957Tjerk Hiddes ex Nonpareil (G16)22.05.1940, Denny25.06.194130.10.1942→ Holandia 1942, → Indonezja 1951 „Gadjah Mada”, wycof. 1961

* – Budowę „Javelina” rozpoczęto jako „Kashmir”, a „Kashimr” jako „Javelin”.

Stocznie: J. Samuel White w Cowes (White) John Brown and Company w Clydebank w Szkocji (Brown) Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan w Szkocji (Fairfield) William Denny, Brothers and Company w Dumbarton w Szkocji (Denny) R. and W. Hawthorn, Leslie and Company w Hebburn (Hawthorn Leslie) Swan Hunter & Wigham Richardson w Wallsend-on-Tyne (Swan Hunter) w Southampton (Thornycroft) Yarrow Shipbuilders w Glasgow (Yarrow)

Opis Opis ogólny Niszczyciele typów J/K/N miały architekturę typową dla niszczycieli, cechowały się przy tym smukłą, zwartą i harmonijną sylwetką. Pokład dziobowy o niewielkim wznosie rozciągał się na ok. 40% długości kadłuba, z uskokiem na wysokości końca nadbudówki dziobowej. W stosunku do typu Tribal zmieniono kształt dziobu, z kliprowego na prostą dziobnicę, co jednak pogorszyło własności morskie i niszczyciele tych typów miały pokład dziobowy zalewany przez fale oraz zabryzgiwany mostek (do dziobu kliprowego powrócono dopiero w typie S). Rufa była kształtu typowego dla brytyjskich niszczycieli, zaokrąglona w rzucie z góry, z pionową stewą.

Dwupiętrowa nadbudówka dziobowa miała kształt standardowy dla brytyjskich niszczycieli, począwszy od typu I – niska, opływowa, ze zwężającą się klinowo przednią ścianą, ściętą skośnie u góry (typ Admiralicji). Górne piętro mieściło m.in. w przedniej części sterówkę, za nią odkryty pomost bojowy, dolne piętro było wydłużone do przodu. Pomost był lekko opancerzony dla ochrony przez pociskami karabinowymi i odłamkami. Konfiguracja pomostu została nieco zmieniona w stosunku do wcześniejszych niszczycieli według sugestii lorda Mountbattena. Za nadbudówką i uskokiem pokładu, na pokładzie górnym, był maszt trójnożny i za nim pojedynczy komin na śródokręciu – były to pierwsze brytyjskie jednokominowe niszczyciele. Podwójne stanowiska dział umieszczone były na pokładzie dziobowym (A) i pokładzie nadbudówki dziobowej (B) oraz na niewielkiej nadbudówce rufowej (X). Umieszczenie dział rufowych na nadbudówce umożliwiało wykorzystanie pokładu rufowego na bomby głębinowe i osprzęt do trałowania min TSDS (zdjęty w latach 1942−1943) lub pomieszczenia sztabowe w wydłużonej nadbudówce na liderach flotylli. Charakterystycznym elementem osprzętu trału były dwa żurawiki na rufie.

Siłownia o mocy nieco zredukowanej do Tribali, pozwalała na uzyskanie podobnej wystarczającej prędkości 36 w. i dużego zasięgu pływania 5500 mil (przy 15 w.), przewyższającego większość europejskich niszczycieli. Okręty miały dwie kotłownie i jedną maszynownię w prostym układzie liniowym. Redukcja liczby przedziałów siłowni nastąpiła na skutek dążenia do potanienia konstrukcji, aczkolwiek stwarzała większe ryzyko pozbawienia napędu od jednego uszkodzenia. W konstrukcji kadłuba po raz pierwszy seryjnie Brytyjczycy zastosowali podłużny schemat naboru, zamiast poprzecznego, pozwalający na uzyskanie znacznie mocniejszej konstrukcjiWcześniej w brytyjskich konstrukcjach podłużny system naboru został doświadczalnie zastosowany tylko w niszczycielu z 1912 roku (}.

Uzbrojenie thumb|Armaty 120 mm na HMS „Napier” Niszczyciele typów J/K/N miały silne, jak na swoją umiarkowaną wielkość, uzbrojenie artyleryjskie, składające się z 6 dział kalibru 120 mm na podwójnych postawach CP Mk XIX, chronionych głębokimi maskami, przejętych z typu Tribal. Podstawa była obracana i działa były podnoszone hydraulicznie, z prędkością do 10°/s. Same działa Mk XII były udanej konstrukcji, cechujące się sporą szybkostrzelnością – przy dobrym wyszkoleniu, możliwa była szybkostrzelność do 12 strzałów na minutę dla każdego działa. Umieszczenie rufowego stanowiska dział X na nadbudówce dawało mu szerokie pole ostrzału dookoła, aczkolwiek początkowo stanowisko to, które mogło obracać się jedynie o 340°, miało martwy kąt obrotu na wprost w kierunku rufy i w położeniu spoczynkowym skierowane było do przodu. Dopiero w początkowym okresie wojny modyfikowano rufowe podstawy w celu przeniesienia martwego kąta na kierunek dziobu, gdzie i tak ostrzał ograniczały nadbudówki. Masa jednej podstawy wynosiła 25,9 t.

Dzięki zmniejszeniu liczby dział w porównaniu z typem Tribal, zastosowano bardzo silne uzbrojenie torpedowe, które składało się aż z 10 wyrzutni torpedowych, w dwóch pięciorurowych aparatach (rzadko stosowanych na świecie), na pokładzie, w osi podłużnej okrętu. Powrócono jednak do prostszego ręcznego naprowadzania aparatów. Między aparatami znajdowała się mała nadbudówka z platformą reflektora (kryjąca ciągi wentylacyjne maszynowni). Z powodu przewidzianego przenoszenia trału na pokładzie rufowym, okręty miały początkowo stosunkowo słabe uzbrojenie przeciwpodwodne, jedynie nieco silniejsze od Tribali, w postaci 1 zrzutni na 6 bomb i 2 miotaczy bomb głębinowych. Do wykrywania okrętów podwodnych wyposażone były w standardowy hydrolokator Asdic.