thumb|220px|Odznaka Honorowa Wojsk Litwy Środkowej thumb|220px|Flaga Litwy Środkowej thumb|220px|Terytorium Litwy Środkowej Wojsko Litwy Środkowej – siły zbrojne państwa proklamowanego przez generała Lucjana Żeligowskiego 12 października 1920.

Wraz z ogłoszeniem przez generała Lucjana Żeligowskiego powstania Litwy Środkowej, wojsko którymi dowodził i które brało udział w „buncie”, stało się automatycznie Wojskiem Litwy Środkowej.

Pierwotny skład wojsk 1 Dywizja Piechoty Litewsko-Białoruska 1 Brygada Piechoty Wileński pułk strzelców Miński pułk strzelców 2 Brygada Piechoty Nowogródzki pułk Strzelców Grodzieński pułk strzelców 1 pułk artylerii polowej Litewsko-Białoruski dywizjon strzelców konnych 1 kompania saperów grupa mjr. Kościałkowskiego Grupa Bieniakonie batalion kresowy dywizjon 216 pułku artylerii polowej dywizjon kawalerii.

Działania zbrojne Po zajęciu Wilna Naczelny Dowódca Wojska Litwy Środkowej, gen. Żeligowski polecił wysunąć wojska na linię: Nowe Troki–Kraso–Rykonty oraz Bondary-Rzesza-Czerwony Dwór.

Do 29 listopada 1920, gdy zawarto Traktat w Kownie, Litwa Środkowa była w stanie niewypowiedzianej wojny z Republiką Litewską (Litwą Kowieńska).

I Korpus Wojsk Litwy Środkowej W czasie walk zreorganizowano Wojska Litwy Środkowej i 16 października 1920 roku utworzono I Korpus Wojsk Litwy Środkowej. Dowódcą korpusu został generał Jan Rządkowski, dotychczasowy dowódca 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej.

Dowództwo dowódca – gen. Jan Rządkowski Sztab szef sztabu – p.o. mjr SG Władysław Powierza kwatermistrz – p.o. mjr SG Władysław Powierza szef Oddziału IV – p.o. mjr SG Władysław Powierza 1 Dywizja (Wileńska Brygada Piechoty) Wileński pułk strzelców Miński Pułk Strzelców 2 Dywizja (2 Grodzieńska Brygada Piechoty) Nowogródzki pułk strzelców Grodzieński pułk strzelców 3 Dywizja Lidzki pułk strzelców Kowieński Pułk Strzelców 3 Nadniemeńska Brygada Piechoty 5 Ochotniczy pułk strzelców 6 harcerski pułk strzelców (po rozwiązaniu III Brygady i 5 ochot. ps był samodzielnym oddziałem) dwie kompanie 77 pp I Brygada Artylerii 1 pułk artylerii lekkiej dwa dywizjony 216 pułku artylerii lekkiej Dywizja Jazdy Wojsk Litwy Środkowej Brygada Zapasowa Wojsk Litwy Środkowej batalion saperów pluton samochodów pancernych służby i zakłady

Obsada wyższych stanowisk w Wojsku Litwy Środkowej thumb|200px|Generał Lucjan Żeligowski (1865–1947), dowódca akcji zajęcia Wilna w październiku 1920 marzec 1921 naczelny dowódca – gen. ppor. Lucjan Żeligowski oficer do zleceń i oficer łącznikowy do ND WP – kpt. Edward Perkowicz dowódca Grupy Wojsk – gen. ppor. Antoni Longin Baranowski szef sztabu – ppłk Jerzy Ferek-Błeszyński, później mjr Kordian Józef Zamorski szef Oddziału I (organizacyjnego) – mjr Zygmunt Kuczyński szef Oddziału II (informacyjnego) – mjr Marian Zyndram-Kościałkowski szef Oddziału III (operacyjnego) – kpt. Władysław Gadomski p.o. szefa Oddziału IV (materiałowego) – kpt. Jan Rymsza szef Oddziału V (personalnego) – por. Jan Łepkowski inspektor artylerii – gen. ppor. Kazimierz Radziwiłłowicz kwatermistrz Grupy – gen. ppor. Aleksander Antonowicz intendent – płk int. Henryk Eugeniusz Sacewicz szef sanitarny – ppłk lek. Wiktor Maleszewski szef weterynarii – mjr lek. wet. Stanisław Bakun szef Naczelnej Kontroli – płk Bronisław Wędziagolski biskup polowy Wojsk Litwy Środkowej – bp Władysław Bandurski dowódca 1 DLB – gen. ppor. Władysław Bejnar dowódca 2 DLB – gen. ppor. Mikołaj Osikowski

W kwietniu 1921 gen. ppor. Daniel Konarzewski został mianowany zastępcą gen. Żeligowskiego. 1 grudnia 1921 roku został on Naczelnym Dowódcą Wojsk Litwy Środkowej. Był nim do czasu zjednoczenia Litwy Środkowej z Rzecząpospolitą.

W ostatnim okresie istnienia Wojsko Litwy Środkowej w rzeczywistości stanowiło autonomiczną część sił zbrojnych Rzeczypospolitej.

Już we wrześniu 1921 zaczęto przemianowywać pułki Wojsk Litwy Środkowej zgodnie z numeracją ustaloną dla całości Wojska Polskiego. Miński pułk strzelców przyjął nazwę 86 pułku piechoty, a 2 pap został przemianowany na 29 pułk artylerii polowej. Jesienią 1921 1 i 2 Dywizja Piechoty Litewsko-Białoruska otrzymały numerację 19 DP i 29 DP. Wojska Litwy Środkowej, chociaż na zewnątrz występowały samodzielnie, to jednak znajdowały się w strukturach operacyjnych polskiej 2 Armii, funkcjonując nadal jako Grupa Operacyjna "Bieniakonie".

30 listopada gen. Żeligowski rozwiązał Naczelne Dowództwo Wojsk Litwy Środkowej i ustanowił Dowództwo Wojsk Litwy Środkowej z gen. Konarzewskim jako dowódcą. Rozwiązał też Adiutanturę Generalną Naczelnego Dowódcy Wojsk Litwy Środkowej, a do uzgodnienia interesów administracji wojskowej z cywilną ustanowił Przedstawicielstwo Dowództwa Wojsk Litwy Środkowej przy Tymczasowej Komisji Rządzącej. Gdy w kwietniu 1922 Litwa Środkowa zjednoczyła się z Polską, znaki formalnej odrębności Wojska Litwy Środkowej praktycznie już nie istniały.

Dyslokacja oddziałów Grupy Operacyjnej Bieniakonie Stan na dzień 27.10.1921 roku

dowództwo 19 Dywizji Piechoty – Wilno Wileński pułk strzelców – Wilno Miński pułk strzelców – Wilno Kowieński pułk strzelców – Wilno 19 pułk artylerii polowej – Wilno 3 pułk artylerii ciężkiej – Wilno

dowództwo 29 Dywizji Piechoty – Wilno Grodzieński pułk strzelców – Wilno Lidzki pułk strzelców – Bieniakonie 1 batalion strzelców – Wizgirdy 2 batalion strzelców – Soleczniki 3 batalion strzelców – Jerozolimka Nowogródzki pułk strzelców – Wilno 29 pułk artylerii polowej – Wilno 29 dywizjon artylerii ciężkiej i III/3 pac – Wilno

dowództwo 3 Brygady Jazdy – Wilno dowództwo 10 pułku ułanów – Landwarowo 1 szwadron – Rudziszki 2 szwadron – Landwarowo 3 szwadron – Troki 4 szwadron – Olkieniki szwadron karabinów maszynowych – Nowe Troki szwadron techniczny – Świątniki dowództwo 13 pułku ułanów – Wilno 1 i 3 szwadron, szwadron karabinów maszynowych, szwadron techniczny – Wilno 2 szwadron – Podbrzezie 3 szwadron – Troki 4 szwadron – Gryciuny dowództwo 23 pułku ułanów – Mejszagoła 1 szwadron – Mieduszki 2 szwadron – Kiemiele 3 i 4 szwadron – Podbrzezie, 3 szwadron – Troki szwadron karabinów maszynowych – Leoniszki szwadron techniczny – Mejszagoła

Zobacz też Bunt Żeligowskiego Stosunki polsko-litewskie Wojna polsko-litewska

Przypisy

Bibliografia

„Księga chwały piechoty”: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992 „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993

*1 Kategoria:Litwa Środkowa Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1920 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1922