Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych (WUSW) – nazwa jednostek terenowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, funkcjonujących w Polsce w latach 1983–1990, utworzonych w wyniku przemianowania komend wojewódzkich Milicji Obywatelskiej. Na czele urzędów stali szefowie pełniący funkcję terenowych organów ministra w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, wykonujący swoje zadania poprzez Służbę Bezpieczeństwa i Milicję Obywatelską. W 1990 r. w miejsce WUSW utworzone zostały komendy wojewódzkie Policji, a także delegatury Urzędu Ochrony Państwa (w 2002 r. przekształcone w delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego). Organizacja urzędów Przemianowanie terenowych jednostek SB i MO (od końca 1956 r. działających wspólnie pod szyldem Milicji Obywatelskiej) związane było z wejściem w życie ustawy z 14 lipca 1983 r. o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie działania podległych mu organów. Przekształceniami objęto dotychczasowe komendy stopnia wojewódzkiego, a także podporządkowane im struktury pełniące funkcje komend rejonowych, czyli komendy miejskie i dzielnicowe oraz część komisariatów. Na najniższym szczeblu nadal istniały komisariaty i posterunki, w których pion SB nie został utworzony.

Od 1 sierpnia 1983 r. na terenowe jednostki resortu spraw wewnętrznych (wykonujące zadania z zakresu ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego) składały się:

wojewódzkie urzędy spraw wewnętrznych (w Warszawie stosowano nazwę Stołeczny Urząd Spraw Wewnętrznych), rejonowe, miejskie i dzielnicowe urzędy spraw wewnętrznych (odpowiednią nazwę stosowano w zależności od danego rejonu, który mógł obejmować obszar kilku miast i gmin lub obszar dzielnicy większego miasta wraz z przylegającymi miastami lub gminami albo pokrywać się z obszarem miasta lub dzielnicy większego miasta), komisariaty i posterunki Milicji Obywatelskiej.

Struktura WUSW Na kierownictwo WUSW składali się: Szef WUSW I Zastępca Szefa WUSW ds. Służby Milicji I Zastępca Szefa WUSW ds. Służby Bezpieczeństwa II Zastępca Szefa WUSW ds. Służby Milicji II Zastępca Szefa WUSW ds. Służby Bezpieczeństwa Zastępca Szefa WUSW ds. Administracyjno-Gospodarczych Zastępca Szefa WUSW ds. Polityczno-Wychowawczych

W mniejszych WUSW istniał tylko jeden Zastępca Szefa WUSW ds. MO i ds. SB. W największych województwach wprowadzono etaty III Zastępców.

Struktura Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych (wymienione są wyłącznie wydziały wchodzące w skład Służby Bezpieczeństwa, bez tych wchodzących w skład Milicji Obywatelskiej):

Wydział II (kontrwywiad) Wydział III (nadbudowa, w rozumieniu marksistowskim sfera niematerialna (ideologia, kultura, nauka)) adekwatnie do potrzeby i rozrostu opozycji, tworzono w niektórych WUSW: III-1 (uczelnie) III-2 (artyści, intelektualiści, dziennikarze) Wydział IV (związki wyznaniowe) Wydział V (baza, w rozumieniu marksistowskim sfera materialna (środki produkcji, siła robocza)) adekwatnie do potrzeby i rozrostu opozycji, tworzono w niektórych WUSW: V-1 (centralne ogniwa opozycji w przemyśle) V-2 (z uwagi na zagęszczenie przemysłu) Wydział VI (rolnictwo) Samodzielna Sekcja „A” (szyfry) Wydział „B” (obserwacja) Wydział „C” (ewidencja i archiwa operacyjne) Wydział „T” (technika operacyjna) Wydział „W” (perlustracja korespondencji) Wydział Śledczy Wydział Paszportów Inspektorat Ochrony Funkcjonariuszy (rozpracowywanie funkcjonariuszy SB i MO) Inspektorat I (ekspozytura wywiadu) Inspektorat II (ekspozytura Biura Studiów MSW) Inspektorat Ochrony Przemysłu

W gdańskim WUSW istniał Wydział RKW, w olsztyńskim WUSW – Sekcja RKW. W mniejszych województwach zadania Inspektoratu I realizował st. inspektor ds. Departamentu I przy zastępcy Szefa WUSW ds. SB. W 1982 r. w 23 mniejszych województwach samodzielne piony B, C, T, W zostały przekształcone w Sekcje i włączone do Wydziałów Zabezpieczenia Operacyjnego.

W ostatnich miesiącach funkcjonowania SB przeprowadzono reformę strukturalną, nazywając przy tym niektóre wydziały WUSW wchodzące w skład SB bardziej „wprost”, np. pion I – Wywiadem, II – Kontrwywiadem, III – Ochroną Konstytucyjnego Porządku Państwa. Część komórek połączono – np. piony V i VI zostały pionem Ochrony Gospodarki, pion IV i Studiów zostały pionem Studiów i Analiz, „W” – włączono do kontrwywiadu. Zmiany te, choć nietrwałe, warte są osobnej analizy.

Lista urzędów w 1989 r. Stan na 1 sierpnia 1989 r. opracowano na podstawie zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania rejonowych urzędów spraw wewnętrznych i podległych im jednostek, zmienionego zarządzeniem z dnia 22 grudnia 1987 r. oraz zarządzeniem z dnia 29 czerwca 1989 r.

urzędy spraw wewnętrznych stopnia wojewódzkiego urzędy spraw wewnętrznych stopnia rejonowego WUSW w Białej Podlaskiej RUSW w Białej Podlaskiej, Łosicach, Międzyrzecu Podlaskim, Parczewie i Radzyniu Podlaskim WUSW w Białymstoku RUSW w Białymstoku, Bielsku Podlaskim, Dąbrowie Białostockiej, Hajnówce, Łapach, Mońkach, Siemiatyczach i Sokółce WUSW w Bielsku-Białej RUSW w Andrychowie, Bielsku-Białej, Cieszynie, Oświęcimiu, Suchej Beskidzkiej, Wadowicach i Żywcu WUSW w Bydgoszczy RUSW w Bydgoszczy, Chojnicach, Inowrocławiu, Koronowie, Mogilnie, Nakle nad Notecią, Sępólnie Krajeńskim, Szubinie, Świeciu, Tucholi i Żninie WUSW w Chełmie RUSW w Chełmie, Krasnymstawie i Włodawie WUSW w Ciechanowie RUSW w Ciechanowie, Działdowie, Mławie, Płońsku, Pułtusku i Żurominie WUSW w Częstochowie RUSW w Częstochowie, Kłobucku, Koniecpolu, Lublińcu, Myszkowie i Oleśnie WUSW w Elblągu RUSW w Braniewie, Elblągu, Kwidzynie, Malborku i Nowym Dworze Gdańskim WUSW w Gdańsku MUSW w Gdańsku i SopocieRUSW w Gdyni, Kartuzach, Kościerzynie, Pruszczu Gdańskim, Pucku, Starogardzie Gdańskim, Tczewie i Wejherowie WUSW w Gorzowie Wielkopolskim RUSW w Choszcznie, Gorzowie Wielkopolskim, Międzyrzeczu, Myśliborzu, Słubicach i Strzelcach Krajeńskich WUSW w Jeleniej Górze RUSW w Bolesławcu, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Lubaniu, Lwówku Śląskim i Zgorzelcu WUSW w Kaliszu RUSW w Jarocinie, Kaliszu, Kępnie, Krotoszynie i Ostrowie Wielkopolskim WUSW w Katowicach MUSW w Bytomiu, Chorzowie, Jaworznie, Katowicach, Mysłowicach, Piekarach Śląskich, Rudzie Śląskiej, Siemianowicach Śląskich, Sosnowcu, Świętochłowicach i ZabrzuRUSW w Będzinie, Chrzanowie, Dąbrowie Górniczej, Gliwicach, Jastrzębiu-Zdroju, Olkuszu, Pszczynie, Raciborzu, Rybniku, Tarnowskich Górach, Tychach, Wodzisławiu Śląskim, Zawierciu i Żorach WUSW w Kielcach RUSW w Busku-Zdroju, Jędrzejowie, Kazimierzy Wielkiej, Kielcach, Końskich, Miechowie, Ostrowcu Świętokrzyskim, Pińczowie, Skarżysku-Kamiennej, Starachowicach i Włoszczowie WUSW w Koninie RUSW w Kole, Koninie, Słupcy i Turku WUSW w Koszalinie RUSW w Białogardzie, Drawsku Pomorskim, Kołobrzegu, Koszalinie i Szczecinku WUSW w Krakowie DUSW Kraków-Krowodrza, Kraków-Nowa Huta, Kraków-Podgórze i Kraków-ŚródmieścieRUSW w Krzeszowicach, Myślenicach, Proszowicach, Skawinie, Słomnikach i Wieliczce WUSW w Krośnie RUSW w Brzozowie, Jaśle, Krośnie, Lesku, Sanoku i Ustrzykach Dolnych WUSW w Legnicy RUSW w Głogowie, Jaworze, Legnicy, Lubinie i Złotoryi WUSW w Lesznie RUSW w Gostyniu, Górze, Kościanie, Lesznie, Rawiczu i Wschowie WUSW w Lublinie RUSW w Bychawie, Kraśniku, Lubartowie, Lublinie, Łęcznej, Opolu Lubelskim, Puławach, Rykach i Świdniku WUSW w Łomży RUSW w Grajewie, Kolnie, Łomży, Wysokiem Mazowieckiem i Zambrowie WUSW w Łodzi DUSW Łódź-Bałuty, Łódź-Górna, Łódź-Polesie, Łódź-Śródmieście i Łódź-WidzewRUSW w Pabianicach i Zgierzu WUSW w Nowym Sączu RUSW w Gorlicach, Limanowej, Nowym Sączu, Nowym Targu i Zakopanem WUSW w Olsztynie RUSW w Bartoszycach, Biskupcu, Iławie, Kętrzynie, Lidzbarku Warmińskim, Morągu, Mrągowie, Nidzicy, Olsztynie, Ostródzie i Szczytnie WUSW w Opolu RUSW w Brzegu, Głubczycach, Kędzierzynie-Koźlu, Kluczborku, Krapkowicach, Namysłowie, Nysie, Opolu, Prudniku i Strzelcach Opolskich WUSW w Ostrołęce RUSW w Makowie Mazowieckim, Ostrołęce, Ostrowi Mazowieckiej, Przasnyszu i Wyszkowie WUSW w Pile MUSW w PileRUSW w Chodzieży, Czarnkowie, Trzciance, Wałczu, Wągrowcu i Złotowie WUSW w Piotrkowie Trybunalskim RUSW w Bełchatowie, Opocznie, Piotrkowie Trybunalskim, Radomsku i Tomaszowie Mazowieckim WUSW w Płocku RUSW w Gostyninie, Kutnie, Łęczycy, Płocku i Sierpcu WUSW w Poznaniu RUSW w Gnieźnie, Nowym Tomyślu, Obornikach, Poznaniu, Szamotułach, Śremie, Środzie Wielkopolskiej i Wrześni WUSW w Przemyślu RUSW w Jarosławiu, Lubaczowie, Przemyślu i Przeworsku WUSW w Radomiu MUSW w PionkachRUSW w Białobrzegach, Grójcu, Kozienicach, Lipsku, Przysusze, Radomiu, Szydłowcu i Zwoleniu WUSW w Rzeszowie RUSW w Kolbuszowej, Leżajsku, Łańcucie, Mielcu, Ropczycach, Rzeszowie i Strzyżowie WUSW w Siedlcach RUSW w Garwolinie, Łukowie, Mińsku Mazowieckim, Siedlcach, Sokołowie Podlaskim i Węgrowie WUSW w Sieradzu RUSW w Łasku, Poddębicach, Sieradzu, Wieluniu i Zduńskiej Woli WUSW w Skierniewicach RUSW w Brzezinach, Łowiczu, Rawie Mazowieckiej, Skierniewicach, Sochaczewie i Żyrardowie WUSW w Słupsku RUSW w Bytowie, Człuchowie, Lęborku, Miastku, Sławnie i Słupsku WUSW w Suwałkach RUSW w Augustowie, Ełku, Giżycku, Gołdapi, Olecku, Piszu, Suwałkach i Węgorzewie WUSW w Szczecinie RUSW w Goleniowie, Gryficach, Gryfinie, Kamieniu Pomorskim, Łobzie, Nowogardzie, Policach, Pyrzycach, Stargardzie Szczecińskim, Szczecinie i Świnoujściu WUSW w Tarnobrzegu RUSW w Janowie Lubelskim, Nisku, Opatowie, Sandomierzu, Stalowej Woli, Staszowie i Tarnobrzegu WUSW w Tarnowie RUSW w Bochni, Brzesku, Dąbrowie Tarnowskiej, Dębicy i Tarnowie WUSW w Toruniu RUSW w Brodnicy, Chełmnie, Golubiu-Dobrzyniu, Grudziądzu, Nowym Mieście Lubawskim, Toruniu i Wąbrzeźnie WUSW w Wałbrzychu RUSW w Bystrzycy Kłodzkiej, Dzierżoniowie, Kłodzku, Nowej Rudzie, Świdnicy, Wałbrzychu i Ząbkowicach Śląskich SUSW w Warszawie DUSW Warszawa-Mokotów, Warszawa-Ochota, Warszawa-Praga-Południe, Warszawa-Praga-Północ, Warszawa-Śródmieście, Warszawa-Wola i Warszawa-ŻoliborzRUSW w Grodzisku Mazowieckim, Legionowie, Nowym Dworze Mazowieckim, Otwocku, Piasecznie, Pruszkowie i Wołominie WUSW we Włocławku RUSW w Aleksandrowie Kujawskim, Lipnie, Radziejowie, Rypinie i Włocławku WUSW we Wrocławiu DUSW Wrocław-Fabryczna, Wrocław-Krzyki, Wrocław-Psie Pole, Wrocław-Stare Miasto i Wrocław-ŚródmieścieRUSW w Miliczu, Oleśnicy, Oławie, Strzelinie, Środzie Śląskiej, Trzebnicy i Wołowie WUSW w Zamościu RUSW w Biłgoraju, Hrubieszowie, Tomaszowie Lubelskim i Zamościu WUSW w Zielonej Górze RUSW w Krośnie Odrzańskim, Lubsku, Nowej Soli, Sulechowie, Szprotawie, Świebodzinie, Wolsztynie, Zielonej Górze, Żaganiu i Żarach

Przypisy

Kategoria:Milicja Obywatelska Kategoria:Służba Bezpieczeństwa PRL