thumb|200px|bp Semko Koroza – aktualny superintendent generalny Superintendent generalny – funkcja jednego z duchownych Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP powołanego przede wszystkim do troski o jedność wiary i życia wszystkich parafii oraz o ducha braterstwa i wzajemnej pomocy wśród współwyznawcówPrawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, art 61.. Superintendentowi od lat 70. XX wieku przysługuje tytuł Biskupa. Pozycja superintendenta-biskupa, nie jest odrębnym urzędem, ale jedynie funkcją, na którą pastor – zarówno mężczyzna, jak i kobieta – może zostać wybrana na okres 10 lat. Superintendent nie jest też zwierzchnikiem (osobą kierującą) Kościołem, które to zadanie pełni Prezes Konsystorza. Obecnym superintendentem w Kościele Ewangelicko-Reformowanym w RP jest ks. Semko Koroza.

Historia Kościół Ewangelicko-Reformowany w dawnej Rzeczypospolitej jako jedyny, oprócz Kościoła Ewangelicko-Reformowanego na Węgrzech, zachował instytucję biskupów, co ciekawe, za aprobatą samego Jana Kalwina.

Początkowo, nosili oni tytuły seniorów (Jednota Braci Czeskich w Wielkopolsce) albo superintendentów (Małopolska i Litwa) i zwykle bywali oni wybierani spośród starszych duchownych. Jednota Braci Czeskich (Wielkopolska) przywiązywała dużą wagę do tego, by było zawsze dwóch seniorów, tak by móc zachować sukcesję biskupią przy ordynacji następcy i funkcję tę sprawowali dożywotnie. W Jednocie małopolskiej od XVII wieku superintendenci generalni byli wybierani na trzyletnią kadencję, choć zazwyczaj sprawowali tę funkcję dożywotnio. Jednota Małopolska miała oprócz superintendenta generalnego także seniorów i dwóch konseniorów dystryktowych (diecezjalnych). Jednota litewska miała jednego superintendenta generalnego w l. 1634-c.1660 gdy funkcja ta poszła w zapomnienie oraz jednego seniora i konseniora duchownego dla każdego dystryktu kościelnego.

W XVIII wieku wraz z kurczeniem się polskiego kalwinizmu, seniorzy generalni poczęli odgrywać coraz większą rolę, szczególnie od 1702, gdy Jednoty małopolska zrezygnowała z superintendentów prowincjonalnych i seniorów dystryktowych, zastępując ich dwoma seniorami duchownymi.

Na początku XIX wieku pod wpływem z zachodniej Europy seniorów zaczęto znów nazywać superintendentami generalnymi – funkcję tę wskrzesiła w 1832 Jednota Litewska. Nazwa „superintendent generalny” wyparła „seniora” zupełnie w XIX wieku. Nazwę „senior” najdłużej utrzymała Jednota małopolska aż do rozwiązania w 1849 roku oraz dystrykt żmudzki Jednoty Litewskiej (do 1893). Ostatnim duchownym noszącym (honorowy) tytuł seniora był w l. 1922-1939 Kazimierz Szefer (1861-1939).

Po II wojnie światowej, znów pod wpływem teologii reformowanej z Zachodu, nazwę „superintendent” zamieniono na bardziej znajomą w Polsce – biskup – choć prawo wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP dalej używa obu nazw zamiennie.

Procedura wyboru Zgodnie z prawem wewnętrznym Kościoła, znowelizowanym podczas posiedzenia Synodu 22–24 czerwca 2012 r. w Zelowie, duchowny, który pracuje nieprzerwanie w Kościele od najmniej 15 lat od ordynacji i cieszy się w Kościele autorytetem duchowym i moralnym, może zostać wybrany superintendentem. Wyboru dokonuje Synod Kościoła spośród co najmniej dwóch kandydatów przedstawionych przez konferencję duchownych, Konsystorz, lub parafiePrawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, art. 60 pkt 1-2..

Kompetencje Kompetencje superintendenta generalnego określa prawo wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RPPrawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego art. 60-61..

Superintendent z urzędu wchodzi w skład KonsystorzaPrawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, art 44. oraz Prezydium SynoduPrawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP, art. 35. jako ich wiceprezes.

Wprowadzenia w funkcję superintendenta dokonują duchowni wyznaczeni przez Prezydium Synodu. Z chwilą zakończenia kadencji, duchowny wraca do rangi zwykłego duchownego.

Superintendenci generalni w od XIX wieku Lista superintendentów generalnych Synodu ewangelicko-reformowanego w Królestwie Polskim (do 1945) i Kościoła Ewangelicko-reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej. KadencjaSuperintendentUrodzonyZmarł1807–1831Karol Bogumił Diehl15 kwietnia 1765, Leszno1831, Poznań1831–1839Fryderyk Jakub Teichmann11 września 1789, Szczepanowice24 czerwca 1839, Warszawa1849–1879Józef Spleszyński6 lutego 1808 Sielec16 lutego 1879 Warszawa1879–1908August Karol Diehl13 sierpnia 1837 Warszawa27 lutego 1908 Warszawa1908–1910Fryderyk Jelen24 października 1851 Libica, Czechy4 lutego 1910 Warszawa1910–1930Władysław Semadeni3 lipca 1865 Warszawa15 października 1930, Warszawa1930–1948Stefan Skierski4 grudnia 1873 Kielce31 stycznia 1948 Warszawa1949–1952Kazimierz Ostachiewicz4 maja 1883, Podledowo6 kwietnia 1952, Warszawa1952–1978 bp Jan Niewieczerzał23 kwietnia 1914, Łódź7 listopada 1981, Warszawa1978–2002 bp Zdzisław Tranda18 grudnia 1925, Poznań24 lutego 2025 2002–2022 bp Marek Izdebski1958, Cieszyn od 2022 bp Semko Koroza26 listopada 1965

Superintendenci generalni Jednoty litewskiej (wileńskiej) Lista superintendentów generalnych Jednoty litewskiej, zwanej od 1920 r. Jednotą wileńską.

KadencjaSuperintendentUrodzonyZmarłUwagi 1832–1845 Aleksander Aniszewski1772, Piaski Wielkie 7 kwietnia 1845, Jelcowszczyna 1845–1854 Rafał Downar 1751, Woroniewicze6 października, 1854, Wilno 1855–1860 Michał Reczyński1797, Wilno22 lutego 1860, Wilno 1860–1879 Stefan Lipiński26 grudnia 1804, Jazienica21 listopada, 1879, Wilno 1880–1881 Jan Mandzelowski22 czerwca 1809, Stryjna29 lipca 1885, Izabelin 1881–1891 Konstanty Moczulski 26 września 1826, Dziewałtów 21 listopada 1887, Wilno 1891–1893 Józef Głowacki2 kwietnia, 1830, Niepokojczyce27 czerwca 1893, Wilno 1893–1902 Andrzej Kader24 listopada 1831, Rygmuntyszki4 czerwca 1902, Wilno 1902–1920 Wilhelm Mieszkowski29 września 1852, Ostaszyn26 sierpnia 1920, SzwabiszkiW latach 1920–1925 urząd wakował. 1925 –1938 Michał Jastrzębski 29 września 1859, Izabelin 16 czerwca 1938, Wilno 1938–1945 Konstanty Kurnatowski 9 kwietnia 1878, Mitawa 3 lutego 1966, Rastede Wyjechał z Wilna do Szwecji w 1940 roku. 1922–1940 Povilas Jakubėnas 11 kwietnia 1871, Wojtkuny 30 maja 1953, Szwajcaria Superintendent generalny na Litwie Kowieńskiej, niezależnej tzw. Jednoty kowieńskiej.

Przypisy

Bibliografia Kazimierz Bem, Słownik Biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815-1939, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2015. Ewa Cherner, Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Jednota litewska i wileńska 1815-1939, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2017.

Kategoria:Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP Kategoria:Polscy duchowni kalwińscy Kategoria:Listy biskupów Kategoria:Polscy superintendenci ewangelicko-reformowani