thumb|Joanna Papuzińska ze swoją publikacją - komiksem wydanym anonimowo w II obiegu wydawniczym w Polsce (1987) pt. Bajka o smoku niewawelskim napisana bez wiedzy i zgody K.M. - Warszawa, 26 maja 2026 thumb|Joanna Papuzińska podpisuje swoje książki – Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie, 17 maja 2025 thumb|Joanna Papuzińska z książką-podręcznikiem Umiemy czytać w jej opracowaniu (wyd. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1979) – Warszawa, 31 maja 2025 thumb|Joanna Papuzińska - Warszawa, 16 października 2025 thumb|Joanna Papuzińska, Michał Zając (Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW), Anna Sobowiec (Muzeum Powstania Warszawskiego), Grzegorz Kasdepke - Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa, 16 października 2025 thumb|Joanna Papuzińska czyta odręczne opowiadanie, wręczone jej przez nieznaną małą autorkę w Muzeum Powstania Warszawskiego - Warszawa, 16 października 2025 thumb|Joanna Papuzińska podczas wieczoru autorskiego poświęconego książce Od Asiuni do Joanny. Życie pod Bajdułem. Joanna Papuzińska w rozmowie z Anną Sobowiec (wyd. 2025) - Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego, Warszawa, 21 października 2025 Joanna Papuzińska, właśc. Papuzińska-Beksiak (pseudonimy literackie: „Brzan Jechwa”, „Zofia Wędrych”; ur. 3 stycznia 1939 w Warszawie) – polska prozaiczka, poetka, autorka bajek i wierszy dla dzieci, profesor nauk humanistycznych.
Życiorys Absolwentka Liceum Ogólnokształcącego im. Klementyny z Tańskich Hoffmanowej w Warszawie. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1955 podjęła studia dziennikarskie na Uniwersytecie Warszawskim. Była członkinią Związku Młodzieży Polskiej. Debiutowała w 1956 opowiadaniem o Januszu Korczaku pt. Człowiek o gorącym sercu, opublikowanym w dwutygodniku „Świat Młodych” (nr 87).
Po uzyskaniu tytułu magistra w 1961, pracowała do 1963 w Wydawnictwie Harcerskim, a następnie przez rok w bibliotece dziecięcej. W 1964 rozpoczęła studia doktoranckie na Wydziale Psychologii i Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego, równocześnie nawiązując współpracę z Redakcją Dziecięcą Polskiego Radia jako autorka audycji i słuchowisk dla dzieci. Jej utwory – wiersze i opowiadania – ukazywały się m.in. na łamach czasopisma „Świerszczyk”. Publikowała również artykuły i recenzje poświęcone literaturze dziecięcej i młodzieżowej, m.in. w „Nowych Książkach” (od 1967) i „Życiu Szkoły” (1977–1980, z przerwami).
Stopień naukowy doktora uzyskała w 1969 roku na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie rozprawy Czasopisma dziecięce jako społeczny instrument wychowania, napisanej pod kierunkiem prof. Bogdana Suchodolskiego. Od 1976 była członkinią Związku Literatów Polskich – do rozwiązania organizacji przez władze stanu wojennego w 1983. Zasiadała w kolegium redakcyjnym Encyklopedii dla dzieci wydawnictwa Wiedza Powszechna. W 1979 otrzymała nagrodę „Srebrne Koziołki” za działalność krytycznoliteracką, przyznaną na Biennale Sztuki dla Dziecka w Poznaniu.
Od 1980 należała do Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, była przewodniczącą koła na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego. W 1981 uzyskała stopień doktora habilitowanego na Wydziale Psychologii i Pedagogiki UW na podstawie pracy Inicjacje literackie. W 1982 rozpoczęła pracę w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Warszawskiego (obecnie Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych). W latach 1986–1989 współredagowała z Krystyną Starczewską niezależne pismo dla dzieci „Okienko”, publikując teksty anonimowo lub pod pseudonimem „Brzan Jechwa”. W 1987 nakładem drugoobiegowego Wydawnictwa Społecznego KOS ukazała się jej publikacja w formie komiksu Bajka o smoku niewawelskim napisana bez wiedzy i zgody K. M. (wydanie drugie: Wydawnictwo Społeczne KOS 1988, z ilustracjami Marty Szczepanik-Dzikowskiej). Po latach komiks ten został przedrukowany w książce Papuzińskiej Zbuntowane słowa (2019).
W swoim mieszkaniu prowadziła salon kultury niezależnej, będący miejscem spotkań literackich, politycznych, odczytów, pokazów filmowych i działalności teatru domowego.
Oprócz działalności dydaktycznej i naukowej w Instytucie Bibliotekoznawstwa, od 1986 kierowała Zespołem Naukowo-Badawczym Literatury dla Dzieci i Młodzieży przy Instytucie Literatury Polskiej w ramach Wydziału Polonistyki UW. W 1989 została członkinią Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, wchodząc w skład jego Zarządu Głównego, a w 1991 – członkinią International Research Society for Children’s Literature.
Od stycznia do marca 1990 przebywała na stypendium naukowym w Międzynarodowym Centrum Literatury Dziecięcej w Osace.
W 1991 zainicjowała wydawanie dwumiesięcznika „Guliwer”, poświęconego literaturze dziecięcej, obejmując funkcję redaktora naczelnego. Publikowała tam również pod pseudonimem „Zofia Wędrych”. Za stworzenie pisma została uhonorowana Medalem im. Janusza Korczaka (1994) oraz nagrodą Ministra Kultury i Sztuki (1996).
W 1992 otrzymała stopień naukowy doktora habilitowanego, w 2001 tytuł profesora nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 stycznia 2001 r. nr 115-1-01 o nadaniu tytułu naukowego profesora ().. Podjęła współpracę z Biblioteką Publiczną w Oświęcimiu oraz powstającym Centrum Dialogu i Modlitwy, w wyniku czego powstało Centrum Literatury Dziecięcej w Oświęcimiu.
W 2005 otrzymała medal Stowarzyszenia Przyjaciół Książki dla Młodych – Polska Sekcja IBBY za całokształt twórczości, nagrodę „Guliwer w krainie Liliputów”, przyznawaną przez kwartalnik „Guliwer”, oraz Order Uśmiechu, nadany przez Międzynarodową Kapitułę. Członkini Zarządu Polskiej Sekcji IBBY.
W 2014 otrzymała Honorowe Obywatelstwo Oświęcimia; w 2019 w oświęcimskiej Alei Pisarzy powstała ławeczka Joanny Papuzińskiej.
Życie prywatne Urodziła się w wielodzietnej rodzinie Stanisława Papuzińskiego (1903–1982), pedagoga, działacza społecznego, i Zofii z Wędrychowskich (zm. 1944). Siostra Marka (1930-1974), Andrzeja (1932-2017, późniejszego reżysera), Ewy (1933-2023, adoptowanej z domu dziecka) i Tomasza (ur. 1943). Rodzice zostali odznaczeni Medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za pomoc Żydom podczas II wojny światowej (matka zginęła na Pawiaku). thumb|Joanna Papuzińska z dyplomem Medalu Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata Instytutu Pamięci Narodowej Yad Vashem dla jej rodziców: Stanisława Papuzińskiego i Zofii Wędrychowskiej-Papuzińskiej "za ratowanie Żydów prześladowanych w latach okupacji hitlerowskiej" (26 listopada 1998) - Warszawa, 19 października 2025 Jej bratem ciotecznym był Krzysztof Lerch (zm. 2018) – lekarz radiolog związany z Centrum Onkologii-Instytutem im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. 5 grudnia 1957 zawarła związek małżeński z Januszem Beksiakiem, ekonomistą (zm. 2014). Ma córkę Agnieszkę (ur. 1958) i syna Antoniego (ur. 1972). Mieszka w Warszawie przy ulicy Lwowskiej, a okresowo – w Grabówcu koło Pułtuska, gdzie w 1978 wraz przyjaciółmi i mężem przeniosła na zakupioną działkę zabytkową chatę kurpiowską z sąsiedniej wsi.
Twórczość Ma w swoim dorobku książki dla dzieci, rozprawy i artykuły z dziedziny krytyki literackiej, czytelnictwa, bibliotekoznawstwa i literatury dziecięcej oraz słuchowisk radiowych.
W 2019, na 80. rocznicę urodzin ukazał się zbiór jej wierszy dla dorosłych Zaczekaj, ze wstępem Podziękowanie autorstwa Grzegorza Leszczyńskiego (Wydawnictwo Literatura, Łódź, ).
We wrześniu 2025 ukazała się książka wspomnieniowa w formie wywiadu-rzeki z pisarką Od Asiuni do Joanny. Życie pod Bajdułem. Joanna Papuzińska w rozmowie z Anną Sobowiec (Muzeum Powstania Warszawskiego – Wydawnictwo Literatura, Łódź-Warszawa 2025, , ; nota o książce: Maja Komorowska).
Twórczość thumb|Joanna Papuzińska w swoim warszawskim mieszkaniu z egzemplarzami książek Nasza mama czarodziejka (wyd. 1968) i Asiunia (wyd. 2025) - Warszawa, 19 października 2025 (alfabetycznie) A gdzie ja się, biedniuteńki, podzieję?, 1972 Agnieszka opowiada bajkę, 1970, 2001 Asiunia, 2011 Bajka o smoku niewawelskim, 1987, 1988 Była sobie wronka, 2006 Chwilki dla Emilki, 2004 Czarna jama, 1984 Czarna łapa. Opowieść kolonijna, 1975, 2000 Czytania domowe, 1975 Darowane kreski, 1994 Gawęda o macierzanku, 2002 Ja, 1984 Jak się koty urodziły, 2013 Jesienna przygoda, 1982 Krasnale i olbrzymy, 2015 Krasnoludki Pucybutki, 2012 Król na wagarach, 2011 Limeryki i Inne Łódzkie Wierszyki, 2004 Lisek Maciuś, 1971 Mały księżyc i inne wiersze na noc, 2005 Mój tato szczęściarz, 2013 Nasza Mama czarodziejka 1968, 2007 Opowieści biblijne, 2014 Pims, którego nie ma, 1967, 2004 Placek zgody i pogody, 1985, 1999 Porzucony samochodzik, 2004 Pod bajdułem i inne wiersze, 2002 Rokiś. A gdzie ja się, biedniuteńki, podzieję, 1988, 2006 Rokiś i kraina dachów, 1984 Rokiś wraca, 1981 Skrzydlatek, 1998, 2002 Stare i nowe wierszyki domowe, 2001 Szumikraj, 1993 Ściana zaczarowana, 1969, 2014 Śniegowa przygoda, 1969 Śpiące wierszyki, 2005 Tygryski, 1966, 2006 Umiemy czytać (podręcznik), 1980 Uśmiechnięta planeta, 1980 Uśmiechnięte słowa, 1982 Wędrowcy, 1983, 2006 Wędrowne wierszyki, 1980 Wierszyki domowe, 1978
Prace naukowe (chronologicznie)
Wychowawcza rola prasy dziecięcej, 1972 Czytania domowe, 1975 Inicjacje literackie. Problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką, 1975 Zatopione królestwo. O polskiej literaturze fantastycznej XX wieku dla dzieci i młodzieży, 1989, 2008 Książki, dzieci, biblioteka. Z zagadnień upowszechniania czytelnictwa i książki dziecięcej, 1992 Dziecko w świecie emocji literackich, 1996 Drukowaną ścieżką, 2001
Odznaczenia i nagrody 1989 – Złoty Krzyż Zasługi 1994 – Wyróżnienie w edycji Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Janusza Korczaka za Darowane kreski 1994 – Medal im. Janusza Korczaka 1996 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki 2002 – książka Wędrowcy zaliczona do Kanonu Książek dla Dzieci i Młodzieży 2004 – Chwilki dla Emilki – nominacja do nagrody literackiej PS IBBY Książka Roku 2004, wyróżnienie w konkursie Dziecięcy Bestseller Roku 2004, nominacja do nagrody BESTSELLERek 2004 2004 – Śpiące wierszyki – nominacja do nagrody literackiej PS IBBY Książka Roku 2005 2005 – Order Uśmiechu 2005 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” 2005 – Nagroda Polskiej Sekcji IBBY za całokształt twórczości 2014 – Nagroda Pary Prezydenckiej (Bronisława i Anny Komorowskich) za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży w kategorii literatura 2016 – Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka 2024 – Nagroda Literacka m.st. Warszawy w kategorii warszawska twórczyni
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Barbara Marzęcka, Joanna Papuzińska – Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku; Instytut Badań Literackich PAN;
Utwory Joanny Papuzińskiej w bibliotece Wolne Lektury; Joanna Papuzińska – warszawska twórczyni; Urząd m.st. Warszawy, 18 czerwca 2024; Joanna Papuzińska-Beksiak – Archiwum Historii Mówionej, Muzeum Powstania Warszawskiego – 1944.pl; Rozmowa z Joanną Papuzińską – 79. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego; Miejska Biblioteka Publiczna w Łomży, 31 lipca 2023; Asiunia wspomina wojnę. Rozmawiała Beata Kęczkowska; „Gazeta Wyborcza” – „Stołeczna”, 13 czerwca 2011; Aleksandra Byrska, Nierzeczywistość zdarza się niespodziewanie. Rozmowa z Joanną Papuzińską; „Dwutygodnik” nr 390 / lipiec 2024; Joanna Papuzińska: uczyłam się chodzić, trzymając się półek z książkami; polskieradio24.pl, 3 stycznia 2025.
Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej m.st. Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy prozaicy