Dworce kolejowe w Polsce

Dworce kolejowe w Polsce – budynki i zespoły infrastruktury kolejowej służące obsłudze pasażerów korzystających z transportu kolejowego. W Polsce większość budynków dworcowych należy do spółki PKP, która zarządza znaczną częścią nieruchomości kolejowych. Łączna liczba budynków dworcowych w Polsce wynosi około dwóch tysięcy, z czego kilkaset pełni funkcję czynną w obsłudze ruchu pasażerskiegoPKP są właścicielem większości (około 90%) czynnych dworców kolejowych, a jednym z priorytetów Spółki jest zapewnienie wysokiego standardu obsługi, w tym bezpieczeństwa, podróżnych korzystających z tych obiektów i usług kolei. Obecnie Spółka realizuje największy w swojej historii program przebudowy dworców, w ramach którego zmodernizowanych i wybudowanych od podstaw zostanie łącznie około 200 obiektów. Część inwestycji dworcowych została już ukończona. Spółka inicjuje także przedsięwzięcia dla branży logistycznej oraz realizuje zadania z obszaru badań i rozwoju.

https://www.pkp.pl/pl/bip-organy-spolki.

Część dawnych dworców została wyłączona z obsługi pasażerów lub zmieniła przeznaczenie. W wielu przypadkach budynki te zostały zaadaptowane na funkcje handlowe, usługowe, kulturalne lub administracyjne.

Na początku XXI wieku wybranej grupie dworców nadano status obiektów o znaczeniu strategicznym dla systemu transportowego kraju. Kryterium stanowiły przede wszystkim wielkość obsługiwanych potoków pasażerskich oraz znaczenie danego węzła w systemie powiązań komunikacyjnych. Do tej grupy należą głównie dworce zlokalizowane w największych aglomeracjach miejskich oraz w ważnych węzłach kolejowych.

Część obiektów została przekazana jednostkom samorządu terytorialnego. Niektóre z nich nadal pełnią funkcje transportowe, inne zostały przeznaczone na cele publiczne lub komercyjne.

Współcześnie dworce kolejowe pełnią nie tylko funkcję transportową, lecz również usługową i handlową. Wraz ze zmianami w sposobie podróżowania skraca się czas przebywania pasażerów na dworcach, co powoduje zmniejszenie zapotrzebowania na powierzchnie przeznaczone wyłącznie do obsługi podróżnych. Niewykorzystywane powierzchnie są często adaptowane na działalność komercyjną.Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 października 2012 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (), s. 15. Rozporządzenie to zostało zastąpione przez Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich oraz w wojewódzkich przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym ().

Historia thumb|upright=1.2|Wyremontowane zabytkowe wnętrze dworca w Przemyślu thumb|upright=1.2|Budynek dworca w Malborku zbudowany w r. 1891 thumb|upright=1.2|Wrocław Brochów, wybudowany w roku 1896, od 1945 r. w Polsce

Pierwszy dworzec kolejowy na obecnym terenie Polski, Wrocław Górnośląski, został otwarty w 1842 r. – obecnie mieści przychodnię. W poszczególnych zaborach budowano dworce różniące się architekturą i funkcjonalnością.

Zabór rosyjski Kolej Warszawsko-Wiedeńska Skierniewice Piotrków Trybunalski Sosnowiec Maczki Sosnowiec Główny Łódź Łódź Fabryczna Lublin Lublin Główny

Zabór austriacki Dworzec Główny w Bielsku-Białej Dworzec Główny we Lwowie Dworzec Główny w Tarnowie Dworzec Główny w Przemyślu

Zabór pruski Gniezno Krotoszyn Leszno Toruń Główny

II Rzeczpospolita Gdynia Główna – zniszczony podczas wojny, na jego miejscu powstał zupełnie inny i większy Koło Magistrala węglowa Herby Nowe, Chorzew Siemkowice, Zduńska Wola Karsznice, Ponętów, Inowrocław, Bydgoszcz Wschód

PRL W 1945 r. włączono do Polski wiele dworców pruskich (Wrocław Główny, Gdańsk Główny), pozostawiając na wschodzie dworce polskie, np. Lwów Główny. Największą inwestycją tych czasów był wybudowany w stylu modernizmu Dworzec Centralny w Warszawie, oddany do użytku w r. 1975.

Po 1989 r. thumb|upright=1.2|Nowy budynek dworca Poznań Główny Poznań Główny – nowy budynek dworca powstał przed Euro 2012. Został oddany do użytku przed turniejem, a budowa trwała 10 miesięcy. Wykonawcą była węgierska firma Trigranit Development Corporation. Budynek wzbudził mieszane uczucia, otrzymując wyróżnienie Makabryła, przyznawane najgorszym budynkom. W żargonie miejskim budynek nowego dworca nazywany jest chlebak. Łódź Fabryczna – prace przy budowie nowego dworca Łódź Fabryczna rozpoczęły się w październiku 2011 roku. Zgodnie z podpisaną wówczas umową inwestycja miała zakończyć się w lutym 2015, ostatecznie dworzec oddano do użytku w grudniu 2016. Budowa dworca miała pochłonąć około 1,75 mld zł, z czego 1,3 mld zł z funduszy Unii Europejskiej a 460 mln zł z funduszów miejskich. Katowice Kraków Główny Strzelce Krajeńskie Wschód

Klasyfikacja thumb|upright=1.2|Łódź Fabryczna – największy polski dworzec czołowy thumb|upright=1.2|Neogotycki budynek dworca Wrocław Główny

W 2015 roku PKP wprowadziły nowy sposób kategoryzowania dworców w zależności od znaczenia w ruchu kolejowym. Dworce podzielone są na kategorie Premium, Wojewódzkie, Aglomeracyjne, Regionalne, Lokalne i TurystycznePKP SA wprowadzają nową kategoryzację dworców..

Wcześniej dworce dzielono ze względu na liczbę obsługiwanych pasażerów na 4 kategorie: A, B, C, D.

Ze względu na układ torów wyróżnia się: dworce przelotowe – m.in. Warszawa Centralna, Kraków Główny, Wrocław Główny dworce czołowe – m.in. Łódź Fabryczna dworce przelotowo-czołowe – m.in. Gdańsk Główny, Bielsko-Biała Główna, Bydgoszcz Główna, Opole Główne, Poznań Główny, Lublin Główny, Toruń Główny dworce dwupoziomowe – Kępno, Kostrzyn

Style architektoniczne: późny klasycyzm – Wrocław Świebodzki neogotyk angielski – Wrocław Główny neogotyk – Nowe Skalmierzyce neobarok – Przemyśl Główny styl narodowy – dawny budynek Gdynia Główna eklektyzm – Lublin Główny socrealizm – Gdynia Główna modernizm – dworzec Warszawa Wschodnia barokowo-modernistyczny – Tarnów postmodernizm – Łódź Fabryczna

Największe dworce kolejowe w Polsce pod względem ruchu pasażerskiego +RokMiejsce 1.Miejsce 2.Miejsce 3.Miejsce 4.Miejsce 5.Źródło2017Poznań GłównyWrocław GłównyWarszawa ŚródmieścieKraków GłównyWarszawa Wschodnia2018Wrocław GłównyPoznań GłównyWarszawa ŚródmieścieWarszawa WschodniaWarszawa Centralna2019Poznań GłównyWrocław GłównyWarszawa CentralnaWarszawa ŚródmieścieKatowice2020Wrocław GłównyPoznań GłównyWarszawa WschodniaGdańsk GłównyKatowice2021Wrocław GłównyPoznań GłównyKraków GłównyKatowiceWarszawa Centralna2022Wrocław GłównyPoznań GłównyKraków GłównyKatowiceGdynia Główna2023Wrocław GłównyPoznań GłównyKraków GłównyKatowiceGdynia Główna2024Wrocław GłównyKraków GłównyPoznań GłównyWarszawa CentralnaGdańsk Główny

Stan budynków i modernizacje mały|Wrocław Świebodzki – dawny dworzec kolejowy we Wrocławiu Znaczna część polskich budynków dworcowych powstała w XIX i pierwszej połowie XX wieku, dlatego wiele z nich wymagało modernizacji lub przebudowy. W ostatnich dekadach realizowane są liczne programy modernizacji dworców, obejmujące zarówno renowację zabytkowych obiektów, jak i budowę nowych kompleksów dworcowych.

Modernizacje obejmują m.in. poprawę dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, modernizację infrastruktury pasażerskiej, przebudowę przestrzeni usługowych oraz dostosowanie obiektów do współczesnych standardów transportowych.

Inne funkcje w budynkach dworcowych Galerie Biuro Wystaw Artystycznych Galerii Miejskiej działa w budynku dworca Tarnów Główny.

Muzea Muzeum Zabawek w budynku dawnego dworca w Karpaczu.

Kaplice Kaplice katolickie działają m.in. na dworcach Częstochowa Osobowa i Wrocław Główny.

Kino W latach 1948–2010 na dworcu Wrocław Główny działało Kino Dworcowe, przez pewien okres wyświetlające filmy pornograficzne (2002–2005), a od 2008 niezależny repertuar filmowy.

Biblioteki Przykładem może być stacja Ruda Chebzie, w której znalazła siedzibę Biblioteka Miejska w Rudzie Śląskiej.

Świetlice dworcowe Na przykład: Młodzieżowa Świetlica Dworcowa przy Klubie Kolejarza, Wrocław Główny Świetlica Dworcowa w Koluszkach Świetlica Dworcowa w Radomsku

Zobacz też Miasta bez kolei pasażerskiej w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne

Wykaz dworców kolejowych należących do PKP S.A.

Kategoria:Listy związane z transportem kolejowym