Czartorysk (, Czartoryjśk) – wieś na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie kamieńskim, nad rzeką Styr. W 2026 roku liczyła ok. 1,5 tys. mieszkańców.
Do 2020 w rejonie maniewickim.
Do 2021 roku miejscowość nosiła nazwę Stary Czartorysk (, Staryj Czortoryjśk).
Historia lewo|mały|Ruiny zamku Czartoryskich w XIX w. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1100 roku, kiedy władzę nad miejscowością uzyskał kniaź Dawid Igorewicz. W 1228 roku miejscowość przypadła Danielowi Halickiemu, ale niedługo przeszła na własność kniaziów pińskich.
W 1431 roku doszło tu do rozejmu pomiędzy królem Władysławem Jagiełłą i zbuntowanym księciem Świdrygiełłą.
W latach 1442–1601 było to gniazdo rodzinne rodziny Czartoryskich. Następnie ród ten sprzedał miejscowe dobra Pacom. Kolejnymi właścicielami byli Leszczyńscy, Wiśniowieccy, Radziwiłłowie (po 1725 roku), a od połowy XIX wieku rząd rosyjskiJ. Tokarski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie, t.2, Burchard Edition 2001, , s.44-45. W latach 1915–1916 w pobliżu miasteczka miały miejsce walki z udziałem Legionów Polskich; od tego wydarzenia pochodzi nazwa jednego ze wzgórz w okolicy, znanego jako Góra Polaków.
left|thumb|Stempel Agencji Pocztowo-Telegraficznej Czartorysk 2 W II Rzeczypospolitej miejscowość posiadała status miasteczka i należała do powiatu łuckiego w województwie wołyńskim.
Czartorysk posiadał połączenie kolejowe. Dworzec kolejowy Czartorysk będący jednocześnie placówką pocztową leżał na linii Kowel-Sarny. Placówka ta jest wymieniona w „Spisie urzędów i agencji pocztowych, telegraficznych i telefonicznych” z 1933 roku, jako agencja pocztowo-telegraficzna pierwszego stopnia. Oznaczało to, że w okresie roku przewidywano wykonanie przez nią od 8 do 12 tysięcy usług (np. przyjętych poleconych przesyłek pocztowych, listów wartościowych, paczek lub telegramów). Drugi stopień przewidywał wykonanie od 4 do 8 tysięcy usług rocznie.
W czerwcu 1935 roku Czartorysk padł ofiarą ogromnego pożaru, który strawił niemal całe miasteczko. Straty obliczono na ponad 150 tysięcy ówczesnych złotych. Spłonęło ponad 217 budynków i zabudowań gospodarczych„Gazeta Lwowska” nr 143 z 26 czerwca 1935, str. 2: Pożar miasteczka na Wołyniu..
Przed II wojną światową w miasteczku przeważała ludność ukraińska. Oprócz Ukraińców mieszkało tu kilka rodzin polskich i żydowskichХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, s.946.
We wrześniu 1939 roku Czartorysk znalazł się pod okupacją sowiecką. 29 czerwca 1941 roku został zajęty przez Wehrmacht. Niemcy eksterminowali Żydów z Czartoryska – około 300 osób rozstrzelano na uroczysku Kotelcy 27 lipca 1942 roku. W następnym roku Polacy mieszkający w miasteczku zostali zabici przez ukraińskich nacjonalistów podczas rzezi wołyńskiej.
Zabytki mały|Dawny klasztor dominikański kompleks dawnego klasztoru dominikańskiego z XVII wieku, przebudowanego w XVIII wieku. Klasztor został zlikwidowany w 1832 roku przez władze carskie, kościół był nadal czynny jako parafialny. Odebrany wiernym i zdewastowany po II wojnie światowej, od 1997 roku jest siedzibą monasteru Podwyższenia Krzyża Pańskiego. zamek Czartoryskich, nieistniejący.
Urodzeni w Czartorysku Franciszka Urszula Radziwiłłowa – polska poetka
Przypisy
Linki zewnętrzne
zamek w Czartorysku Czartorysk – gniazdo rodowe twórców "Polskich Aten" Czartorysk na stronie Rady Najwyższej Ukrainy
Kategoria:Wsie w obwodzie wołyńskim Kategoria:Rejon maniewicki Kategoria:Maniewicze (hromada)