thumb|Żołnierze regimentu Raczyńskiego w 1775 thumb|Żołnierz regimentu Raczyńskiego w czasie insurekcji kościuszkowskiej (2.) thumb|Żołnierz (3.) 9 regimentu thumb|Żołnierze 9 regimentu 9 Regiment Pieszy Raczyńskiego – oddział piechoty armii koronnej wojska I Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne Sformowany jako Regiment Dragonów Fundacji Raczyńskich. W 1776 spieszony. Filip Nereusz Raczyński kupił jego szefostwo, a w 1779 regiment został przeformowany na 9 Regiment Pieszy Koronny.

Sejm roku 1776 ułożył nowy etat wojska, zmieniając znacznie jego strukturę. Regiment miał liczyć 6 kompanii, w sumie etatowo 353 żołnierzy, a praktycznie w 1778 roku 349 głów. W 1786 nadal roku liczył 353 żołnierzy. Wchodził w skład Dywizji Wielkopolskiej.

W 1775 roku ujednolicono uzbrojenie podoficerów i szeregowych, odbierając tym pierwszym broń krótką, a oficerom pozostawiając jedynie szpady.

W 1786 roku wprowadzono numeracje regimentów piechoty od 1 do 14. Regiment gwardii pozostał bez numeru.

Zwykle nazywany był "Regimentem Pieszym Filipa Raczyńskiego". Przez większą część swojego istnienia nosił numer 9, który otrzymał w 1789. Jednakże dwukrotnie na krótko zmieniał numer: po raz pierwszy z początkiem 1790 na nr 10, by w styczniu 1792 roku powrócić na miejsce dziewiąte. I po raz drugi na początku 1794 na nr 7. Z początkiem insurekcji kościuszkowskiej powrócił do numeru 9.

Reformy Sejmu Wielkiego zwiększyły stany polskiej piechoty w poszczególnych regimentach. Etaty z października 1789 i maja 1792 roku zakładały istnienie regimentu składającego się z dwunastu kompanii uszykowanych w trzy bataliony, w tym jeden grenadierski i dwa fizylierskie. W praktyce nigdy takiej organizacji nie osiągnięto. Jedynie w 1790 rozbudowano regiment o dwie kompanie. W przededniu wojna w obronie Konstytucji 3 maja 9 regiment piechoty szefostwa Franciszka Raczyńskiego liczył 1347 żołnierzy.

Liczebność regimentu w 1792 roku wynosiła 1417 osób, w marcu 1794 – 709, a we wrześniu 1246 żołnierzy.

Regiment w powstaniu kościuszkowskim thumb W marcu 1994 regiment liczył około 650 żołnierzy. W czerwcu jego I batalion liczył 400 żołnierzy, a II batalion – 370. Na początku września oba bataliony znalazły się w dywizji gen. lejtn. Poniatowskiego, licząc w sumie 1246 ludzi. 30 października po przyjęciu 207 kantonistów i stracie 57 regiment liczył 867 żołnierzy. Na uzbrojeniu regiment posiadał 552 karabiny.

Regimentem podczas powstania dowodził płk Karol Gordon. Jego zastępcą był ppłk Franciszek Jounga, a po nim ppłk Zygmunt Tolkmit. W regimencie służyli też majorowie: Ossowski, Hieronim Bronicki i Rafał Moraczewski. Służyli w nim też kpt. Gordon, kpt. Siemianowski, kpt. Lemański, sztabskpt. Gisiler, por. Krzycki, sztabskpt. Grabski i por. Chądzyński, por. Antoni Grekowicz. Dawny konfederat barski kpt. Józef Trzebiński ze względu na wiek w powstaniu udziału nie wziął.

Barwy regimentu po 1776: wyłogi chabrowe, guziki srebrne W roku 1789 zmieniono poważnie krój i kolor mundurów piechoty. Składał on się z kurtki zimowej koloru granatowego z wyłogami różowymi, naramiennikami srebrnymi, Lejbika białego ze stojącym kołnierzem, w lecie koletu sukiennego w kolorze białym z wykładkami podobnymi do wyłogów, zapinanego na guziki białe od dołu do góry, długich białych spodni wkładanych do butów kroju węgierskiego, wysokich do kolan i wyciętych z tyłu, a wreszcie z kołpaka okrągłego filcowego, wysokiego na około 30 cm, z sukiennym wierzchem pąsowym, daszkiem i blachą mosiężną z orłem. Żołnierze nosili poza tym halsztuki i naramiennik z czarnej szmelcowanej blachy z nicianym kutasem, jako strój zaś koszarowy — kitle i furażerki. Mundury były o wiele wygodniejsze i pozwalały na większą swobodę ruchów. Strój oficerów różnił się barankowym czarnym obszyciem czapek i galonami. Roczny koszt umundurowania piechura (wraz z przymunderunkiem) wynosił 111 zł. podczas insurekcji kościuszkowskiej: wyłogi różowe, guziki srebrne.

Żołnierze regimentu Regimentem dowodził zazwyczaj pułkownik. Stanowisko szefa regimentu, związane z wielkimi poborami, było najczęściej uważane za synekurę. Szef posiadał prawo fortragowania (przedstawiania do awansu) oficerów. Do 1789 roku w sztabie służyło dziesięciu oficerów. Byli to: szef regimentu, pułkownik, podpułkownik, major, regimentskwatermistrz, adiutant, audytor i regimentsfelczer. Szefa i pułkownika w dowodzeniu kompaniami zastępowali kapitanowie sztabowi. W kompaniach do 1790 roku było trzech kapitanów, sześciu poruczników i sześciu chorążych. Zatem w regimencie znajdowało się 25 oficerów wyłączając kapelana. W 1790 roku pojawił się drugi major, ponownie trzeci kapitan sztabowy, siódmy i ósmy porucznik, siódmy i ósmy chorąży i ośmiu podporuczników. Nie wiadomo czy w 1790 roku. pojawił się drugi adiutant, jak to miało miejsce w pozostałych regimentach. W styczniu 1793 roku został nim por. Jan Krzycki. Podniosło to liczbę etatowych oficerów do 40.

W 1771 roku Filip Raczyński przejął szefostwo (jeszcze regimentu dragonów) od Hieronima Wielopolskiego i pełnił tę funkcję do czasów powstania kościuszkowskiego.

Szef regimentu: Filip Nereusz Raczyński (starosta mościcki, gen. mjr 2 marca 1768)

Pułkownicy: Ludwik Ferdynand de Tiedemann, Marcin (Maciej) Gisler (Giesler) (do 12.10.1791), Karol Gordon (28 września 1791–4 maja 1793, ciężko ranny 27 sierpnia 1794).

Walki regimentu 9 Regiment Pieszy Koronny uczestniczył w 1792 w VII wojnie polsko-rosyjskiej toczonej w obronie Konstytucji 3 Maja. Szef: Filip Nereusz Raczyński. Stan osobowy: 1440 ludzi. Po zwycięstwie targowiczan Raczyński nadal szefował regimentowi (szefostwo utracił dopiero w 1794 i osiadł wówczas w Głogowie).

Jeden batalion 9 Regimentu Pieszego Koronnego wziął także udział w bitwie pod Racławicami (4 kwietnia 1794). Szef: gen. Filip Nereusz Raczyński. Stan osobowy: 400 ludzi.

Bitwy i potyczki: bitwa pod Zieleńcami (17 czerwca 1792), Włodzimierz (7 lipca), bitwa pod Szczekocinami (6 czerwca 1794), Chełm (8 czerwca), bitwa pod Gołkowem (9 lipca), bitwa pod Raszynem (10 lipca), Wola (27 lipca), Górce (14 sierpnia), Marymont (26 sierpnia), Wawrzyszew (27 sierpnia), Wola (28 sierpnia), Bielany (1 września)

Hierarchia regimentu Regiment przez większość swej historii nosił nr 9. Z początkiem 1790 roku zmieniono mu numer na 10 i drugi raz na początku 1794 na 7. Z początkiem powstania kościuszkowskiego powrócił do numeru 9.

Schemat: regiment dragonów Fundacji Raczyńskich (-1776) → regiment pieszy Fundacji Raczyńskich nr 9 (1776 - 1786) → regiment 9 pieszy Raczyńskiego (1786 - 1790) → regiment 10 pieszy Raczyńskiego (1790 - 1794) → regiment 7 pieszy Raczyńskiego (1794) → od 1794 regiment 9 pieszy Raczyńskiego ↘ rozformowany w 1795

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Regimenty piesze koronne Kategoria:Piechota powstania kościuszkowskiego Kategoria:Polskie jednostki piechoty rozwiązane w 1794 Kategoria:Oddziały Dywizji Wielkopolskiej Kategoria:Polskie jednostki piechoty utworzone w 1776 Kategoria:Oddziały polskie biorące udział w bitwie pod Racławicami