Rudolf Walter Richard Heß (pisownia alternatywna: Hess; wymowa niemiecka ; ur. 26 kwietnia 1894 w Aleksandrii, zm. 17 sierpnia 1987 w Berlinie Zachodnim) – niemiecki wojskowy, działacz partyjny i bojówkarz, Reichsleiter, Zastępca Wodza i minister bez teki (1933–1941), nominalnie trzecia (po Hitlerze i Göringu) persona w III Rzeszy w latach 1933–1941. Weteran-ochotnik I wojny światowej o silnie nacjonalistycznych przekonaniach, wstrząśnięty klęską Niemiec został wczesnym członkiem NSDAP. Po poznaniu Adolfa Hitlera stał się jednym z jego najbliższych współpracowników i najwierniejszych towarzyszy, pomagał mu budować pozycję w partii i rozszerzać jej wpływy. Uczestnik puczu monachijskiego, po jego klęsce dobrowolnie poszedł za Hitlerem do więzienia, gdzie został jego prywatnym sekretarzem i pomagał tworzyć manifest Mein Kampf. Po dojściu nazistów do władzy nie zajął jednak znaczących urzędów poza funkcją Zastępcy Wodza, prędko bowiem zmarginalizował go jego własny ambitny zastępca Martin Bormann. Sfrustrowany Heß postanowił wykazać się i zapobiec dalszej wojnie z Wielką Brytanią, której był przeciwny. W 1941 roku samowolnie podjął w sekrecie samotny lot do Anglii, by negocjować zawieszenie broni. Został jednak aresztowany, sam Hitler uznał go za zdrajcę, oficjalna propaganda ogłosiła go szaleńcem. Heßa pozbawiono wszelkich funkcji, przejął je Bormann, który urósł do rangi szarej eminencji III Rzeszy. Heß, jako jeden z głównych przywódców nazistowskich skazany w procesach norymberskich na dożywocie. Nigdy nie wyrzekł się nazistowskich poglądów, w więzieniu spędził więc czterdzieści sześć lat, aż wreszcie jako starzec powiesił się w 1987 roku. Jego wyprawa oraz późniejszy los uczyniły go męczennikiem neonazistów.
Życiorys Młodość Urodził się w 1894 roku w Aleksandrii, w Egipcie, ówcześnie na terytorium Imperium Osmańskiego. Był najstarszym synem niemieckiego kupca Fritza Heßa i jego żony Klary. Miał dwoje rodzeństwa, brata Alfreda (ur. 1897) i siostrę Margarete (ur. 1908). Mieszkał z rodziną w wygodnej, otoczonej bujnym ogrodem trzypiętrowej willi w Ibrahimijji, wschodnim przedmieściu Aleksandrii. Ojciec chciał, by młody Heß w przyszłości przejął rodzinną firmęFilm dokumentalny Zastępca Hitlera, cz. 1. Rudolf Hess Droga na szczyty (tytuł oryginalny Hitler’s deputy. The Ascent of Rudolf Hess).. Wykształcenie zdobył w Egipcie, Niemczech i Szwajcarii. Mały Rudolf uczęszczał w latach 1900–1906 do niemieckiej szkoły protestanckiej w Aleksandrii, następnie dla braci Heß został wynajęty prywatny egipski guwerner. Wśród Niemców żyjących za granicą był rozpowszechniony skrajny nacjonalizm, „bardziej niemiecki” od krajowego. Heß już od wczesnych lat przejawiał patriotyzm wobec odległej ojczyzny. Rodzina Heßów spędzała każde lato w Niemczech, w swojej willi. Od wieku czternastu lat Heß chodził do ewangelickiej szkoły w niemieckim Bad Godesberg, gdzie uczył się matematyki i przedmiotów przyrodniczych. Po uzyskaniu małej matury uzupełniał swoje wykształcenie uczęszczając przez rok do École Supérieure de Commerce w szwajcarskim Neuchâtel. Po ukończeniu szkoły w 1912 roku pracował jako kupiecki praktykant w Hamburgu.
W sierpniu 1914, wbrew woli ojca, jako ochotnik zgłosił się do armii niemieckiej. I wojnę światową potraktował jako cudowną przygodę. Uczestniczył w bitwie pod Ypres jako szeregowy 7 Bawarskiego Pułku Artylerii Polowej, gdzie za waleczność zdobył Krzyż Żelazny II klasy. 15 kwietnia 1915 został awansowany do stopnia starszego szeregowego, 21 maja 1915 do stopnia kaprala, 26 października 1915 do stopnia plutonowego. Wziął udział w bitwie pod Verdun, gdzie 12 czerwca 1916 został ranny w ramię i dłoń, a 25 grudnia 1916 awansował na sierżanta. W Boże Narodzenie 1916 roku został przeniesiony do 18 Bawarskiego Rezerwowego Pułku Piechoty i mianowany dowódcą plutonu 10 kompanii. 23 lipca 1917 roku został trafiony odłamkiem pocisku artyleryjskiego, a 8 sierpnia otrzymał poważny postrzał w trakcie szturmowania wzgórza w rumuńskich Karpatach. Następne miesiące spędził na leczeniu w szpitalach. 8 października 1917 awansował na podporucznika. W marcu 1918 po przejściu testów kwalifikacyjnych rozpoczął szkolenie na pilota, a w październiku oficjalnie wstąpił do Jagdstaffel 35B, bawarskiej eskadry myśliwców stacjonujących w Givry w Ardenach. Nie zdążył już zestrzelić żadnego samolotu, bo skończyła się wojna. Swój udział w I wojnie światowej zakończył w stopniu porucznika. 13 grudnia 1918 został zdemobilizowany.
Po I wojnie światowej Po wojnie eskadra myśliwców Heßa, podobnie jak większość innych jednostek lotnictwa Niemiec, została rozwiązana (w podobnej sytuacji znalazł się również Göring). Upadek Cesarstwa Niemieckiego odebrał jako katastrofę narodową. Droga powrotna do Egiptu, administrowanego teraz przez Brytyjczyków, została zamknięta. Jego ojciec z trudem odbudowywał tam firmę.
W kwietniu 1919, w trakcie rewolucji listopadowej, została na krótko utworzona socjalistyczna Bawarska Republika Rad. Ponieważ większość jej kierownictwa było pochodzenia żydowskiego, wywołało to w narodzie niemieckim skojarzenia, że bolszewizm i judaizm były zasadniczo tym samym. W niedalekiej przyszłości miało to skutkować w Niemczech upowszechnieniem silnych postaw antysemickichSerial dokumentalny The Nazis: A Warning from History, odc. 1. Helped into Power., które dodatkowo wzmacniała legenda o ciosie w plecy. W Bawarii, tradycyjnie konserwatywnej części Niemiec i drugim co do wielkości kraju związkowym Niemiec (po Prusach) również mieszkali ludzie, którzy mieli już niedługo stanowić trzon kierownictwa ruchu narodowosocjalistycznego: Adolf Hitler, Ernst Röhm, Hermann Göring i Heinrich Himmler. Heß, jak sam przyznał, zanim osobiście poznał Hitlera był zagorzałym antysemitą i wierzył w „światowy spisek Żydów”.
thumb|Karl Haushofer i Heß, ok. 1920 Od 1919 roku Heß mieszkał w Monachium, gdzie w 1920 roku rozpoczął studia na wydziale nauk politycznych (byli żołnierze zostali po wojnie zwolnieni z egzaminów wstępnych na niemieckie uniwersytety). Pracował jako przedstawiciel handlowy firmy meblarskiej, by zarobić na studia. Niezadowolony z podpisania traktatu wersalskiego wstąpił w lutym 1919 do antysemickiego Towarzystwa Thule. Stał się wytrawnym bojówkarzem. W międzyczasie wstąpił do Freikorpsu i uczęszczał na wykłady z ekonomii i historii na Uniwersytecie Monachijskim, gdzie poznał profesora Karla Haushofera. Od 7 maja do 15 października 1919 figurował na liście żołdu 5. kompanii alarmowej Korpusu Ochotniczego Eppa. 30 kwietnia 1920 oficjalnie wystąpił z Reichswehry. W czerwcu 1920 został członkiem NSDAP (legitymacja nr 1600). W listopadzie 1921 zaprosił Hitlera, żeby wygłosił przemówienie na uniwersytecie. Jako jeden z pierwszych wstąpił w 1922 roku do Sturmabteilung (SA), czyli Oddziałów Szturmowych, jak nazywano bojówki partii. Z wielkim zaangażowaniem wziął udział w nieudanym puczu monachijskim 8 i 9 listopada 1923, kiedy uzbrojony wkroczył razem z Hitlerem do monachijskiej piwiarni Bürgerbräukeller. Zadaniem Heßa było uwięzienie obecnych tam premiera rządu bawarskiego oraz kilku jego ministrów i wywiezienie ich samochodem do upatrzonego domu. Następnie w górach, w pobliżu Tegernsee, przetrzymywał i pilnował jako zakładników dwóch ministrów bawarskiego rządu, nieprzychylnych nazistom. Kiedy 9 listopada dotarła wiadomość o rozgromieniu przewrotu zwolnił ministrów, a sam przedostał się przez granicę austriacką i uniknął aresztowania. Gdy 1 kwietnia 1924 zapadły bardzo niskie wyroki dla puczystów, wraz z dobrymi warunkami ich odbywania, Heß postanowił oddać się w ręce wymiaru sprawiedliwości. W maju 1924 oddał się dobrowolnie w ręce władz i został aresztowany. Otrzymał wyrok osiemnastu miesięcy pozbawienia wolności, z przewidywanym zawieszeniem pięciu szóstych kary. Wspólnie z Hitlerem przebywał w twierdzy Landsberg, a od końca lutego 1925 był jego osobistym sekretarzem (z miesięczną pensją 300 marek) i z tą chwilą polityka stała się ostatecznie jego zawodem. Przeszli z Hitlerem na zwracanie się po imieniu (co było bardzo rzadkie w kontaktach Hitlera), jednak Heß ukrywał to przed opinią publiczną. W tym czasie wniósł znaczny wkład w powstanie książki Hitlera Mein Kampf. Opuścił zakład karny 1 stycznia 1925, dwanaście dni po Hitlerze. Wspólny pobyt z Hitlerem w więzieniu umocnił więzi ich łącząceFilm dokumentalny Rudolf Hess Człowiek, który zmarł dwa razy (tytuł oryginalny Rudolf Hess The man who died twice), 2001 r.. Gdy w lutym 1925 została reaktywowana NSDAP, Heß otrzymał legitymację członkowską nr 16. Studiów nie ukończył.
Ze względu na swój charakter, Heß wolał nie występować publicznie i raczej działać na „zapleczu” partii. Aż do 1928 roku, do powrotu na niemiecką scenę polityczną Göringa, Hitler polegał na Heßie w bezpośrednich kontaktach wymagających towarzyskiej ogłady lub wyrafinowania. W 1928 roku Heß, działając za pośrednictwem bankiera i przemysłowca Fritza Thyssena, zdobył fundusze na zakup pałacu w Monachium, który stał się siedzibą partii (Brunatny Dom). Hitler uważał Heßa za całkowicie lojalnego i dlatego powierzył mu kontrolę nad partią. Heß stał się nieodłącznym towarzyszem Hitlera. W końcu Hitler namówił Heßa do zawarcia w 1927 roku związku małżeńskiego, aby położyć kres pogłoskom o jego homoseksualizmie. Heß organizował wystąpienia publiczne Hitlera i pracował z nim nad przemówieniami. Sensem życia Heßa stało się przebywanie u boku Hitlera i praca na rzecz ruchu hitlerowskiego. Monachium zostało oficjalnie ogłoszone „stolicą ruchu” i pozostało głównym miejscem pracy Heßa. Heß wyspecjalizował się między innymi w zbieraniu hojnych dotacji dla partii, co umożliwiło znaczną intensyfikację kampanii wyborczej.
W maju 1927 amerykański lotnik Charles Lindbergh dokonał pierwszego w dziejach samotnego przelotu przez Atlantyk, lecąc bez międzylądowania ze Stanów Zjednoczonych do Paryża. Heß chciał dokonać podobnego wyczynu, jednak lecąc w trudniejszym, przeciwnym kierunku (przeciwne wiatry). Jego marzenie nie spełniło się z powodu braku finansowania takiego lotu. 4 kwietnia 1929 Heß uzyskał licencję pilota cywilnego. W lipcu 1930 stał się właścicielem lekkiego, dwumiejscowego jednopłatowca BFW M23b, który otrzymał w prezencie od partyjnej nazistowskiej gazety Völkischer Beobachter. M.in. używając samolotu zakłócał mityngi polityczne konkurencji, przelatując nisko nad ziemią.
W 1930 roku został przewodniczącym Centralnej Komisji Politycznej NSDAP. W 1932 roku oddał stanowisko sekretarza Hitlera, w grudniu 1932 został delegatem do Reichstagu, a od 21 kwietnia 1933 był zastępcą führera w NSDAP:
thumb|Heß i Adolf Hitler, 1936 Od tego okresu Heß przestał być osobą anonimową publicznie. 1 grudnia 1933 wszedł w skład rządu Adolfa Hitlera jako minister bez teki. Był także w tym okresie przewodniczącym Komitetu doradczego nazistowskiej organizacji Bund Deutscher Osten. Po nocy długich noży z 29 na 30 czerwca 1934 SA zostały zastąpione przez Schutzstaffel (SS), a Heß został przez Hitlera mianowany Obergruppenführerem, czyli generałem tej nowej formacji. Heß zaczął stanowić centralną postać reżimu hitlerowskiego; jego żarliwe oddziaływanie na masy było ogromne. Stał się arcykapłanem kultu führera. Rola zastępcy ewoluowała do reprezentowania reżimu na zewnątrz.
We wrześniu 1935 Heß wydał zarządzenie, w myśl którego wszystkie partyjne agencje informowały Gestapo o osobach, które krytykowały NSDAP. Jako minister w tym samym miesiącu podpisał antysemickie ustawy norymberskie. W 1937 roku został patronem Dwunastego Międzynarodowego Kongresu Homeopatów w Berlinie i założył Akademię Nowoczesnej Medycyny Niemieckiej Rudolfa Heßa z siedzibą w Dreźnie. Angażował się w politykę restrykcyjną wobec Żydów. W maju 1938 podpisał dekrety pozbawiające Żydów prawa do sprawowania urzędów państwowych i głosowania. W lipcu 1938, na podstawie wydanego przez Heßa zarządzenia, lekarzom żydowskim zostało zabrane prawo wykonywania zawodu.
Wybuch II wojny światowej