Ławra Peczerska () – prawosławny klasztor w Kijowie, jedno z największych chrześcijańskich centrów na Ukrainie.

Historia Historia świątyni sięga połowy XI wieku, kiedy do Kijowa przybyli fundatorzy ławry i inicjatorzy ruchu monastycznego na Rusi – mnisi Antoni i Teodozjusz. Pierwszy monaster powstał w 1051 na naddnieprzańskich stokach – w pieczarach (ukr. печера, peczera – jaskinia, pieczara), od których pochodzi nazwa klasztoru.

W XI wieku drugi igumen Teodozjusz wprowadził bizantyjską regułę studycką, która przewidywała życie we wspólnocie klasztornej i oddawanie się nieustannej modlitwie i pracy. Już w XII wieku klasztor był uważany za miejsce cudowne i oczyszczające z grzechów. Rozwijało się w nim również dziejopisarstwo: powstała tu, między innymi, Powiest’ wriemiennych lat („Powieść doroczna”), zwana również „Latopisem Nestora”, pierwsza kronika ruska. W 1530 r. w ławrze pochowano hetmana Konstantego Ostrogskiego, a w 1539 r. jego syna księcia wołyńskiego i starostę winnickiego Eliasza Ostrogskiego.

W 1603 r. sejm Rzeczypospolitej zwrócił dyzunitom klasztor (zarekwirowany wcześniej prawosławnym na rzecz unitów), gdzie zgodnie z tradycją jego archimandrytę miała wybierać szlachta kijowska i duchowieństwo. Przed 1642 r. metropolita Piotr Mohyła ufundował odbudowę w stylu barokowym zniszczonego soboru Zaśnięcia Matki Bożej (Uspieńskiego) oraz położonej nieco dalej na północ cerkwi św. Spasa na BerestowiePiotr Krasny, Odbudowa kijowskiej cerkwi Spasa na Berestowie przez metropolitę Piotra Mohyłę a problem nawrotu do gotyku w architekturze sakralnej Rusi koronnej w XVII wieku, [w:] Biuletyn Historii Sztuki nr 62 z 2000 roku, nr 3–4, s. 337–361.. Widoki klasztoru, które stworzył Abraham van Westerveld około 1651, wskazują, że poza murowanym soborem i cerkwią św. Spasa na Berestowie zabudowania klasztorne były jeszcze całkowicie drewniane. Obszerny opis ławry znajduje się w Peteryku Peczeskim, wydawanym wielokrotnie w wersji ukraińskiej i polskiej w XVII wieku. Wówczas działała w monasterze dobrze prosperująca drukarnia oraz warsztat graficzny. Opis i historię całego kompleksu odnajdujemy w dziele Jana Herbiniusa. wydanym w 1675 r.

Klasztor został powiększony w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku, kiedy to rozbudowano poszczególne zespoły sakralne. Zostały one wzniesione w stylu baroku kozackiegoWłodzimierz Wilczyński, Leksykon kultury ukraińskiej, Kraków 2004, s. 21. (zwanego też barokiem ukraińskim), który cechuje znaczna liczba wieżyczek, zdobnych ścian szczytowych i dekoracji, freski na ścianach zewnętrznych, przedstawiające z reguły postaci z historii kraju i Kościoła.

3 listopada 1941 wybuch zniszczył część soboru Zaśnięcia Matki Bożej. Według słowackiej kroniki filmowej eksplozja ta miała miejsce 20 minut po wizycie w ławrze prezydenta Słowacji Jozefa Tiso„...includes the claim that in November 1941, when the Slovak president visited Kiev, the Ukrainian capital that had fallen to the Reich, an attempt on his life was made at the Pechersk Lavra by the Germans, Tiso escaping only by a miracle.”, [w:] Antisemitism in Slovak politics. 2000. s. 159: „Na gruncie takich fantazji narodziła się – oczywiście dopiero po wojnie – jedna z kolejnych «lisowskich legend»: jakoby w listopadzie 1941 roku w Kijowie niemiecki wywiad miał dokonać nieudanego zamachu na Tisę, odwiedzającego żołnierzy...”, [w:] Ivan Kamenec. Tragedia polityka, księdza i człowieka: (Jozef Tiso 1887–1947). 2001.. Do dziś trwają spory, kto był winny zniszczenia – radzieccy partyzanci, którzy zaatakowali kwaterujące tam wojska niemieckie, czy Niemcy.

W 1990 ławra Peczerska została zapisana wraz z soborem Mądrości Bożej (Sofijskim) na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Od 2023 roku obiekt ma status dziedzictwa zagrożonego w związku z wojną na UkrainieUkraine: UNESCO sites of Kyiv and L’viv are inscribed on the List of World Heritage in Danger..

Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości (w 1991) władze ukraińskie i niemieckie sfinansowały odbudowę świątyni. W 2000 metropolita Włodzimierz, zwierzchnik Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, ponownie ją konsekrował.

Z końcem 2022 roku państwo ukraińskie zakończyło dzierżawę soboru katedralnego Zaśnięcia Matki Bożej oraz cerkwi refektarzowej przez Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego. Od 7 stycznia 2023 roku w ww. obiektach, przejętych przez ukraiński resort kultury, odbywają się nabożeństwa Prawosławnej Cerkwi Ukrainy.

15 czerwca 2026 roku w wyniku rosyjskiego ataku doszło do pożaru soboru katedralnego. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski określił to zdarzenie „jedną z największych zbrodni rosyjskich wobec kultury chrześcijańskiej”.

Obecnie zespół składa się z ławry dolnej i ławry górnej.

Ławra górna mały|Nadbramna cerkiew Świętej Trójcy (Troicka) z XVII wieku mały| Teren górnej ławry znajduje się pod zarządem państwowym, a budynki w większości służą jako muzea i sale wystawowe. Wzniesione zostały tu: sobór katedralny Zaśnięcia Matki Bożej (Uspieński) nadbramna cerkiew Świętej Trójcy (Troicka), z lat 1106–1108, przebudowana pod koniec XVII wieku, ufundowana przez Iwana Mazepę pomieszczenia gospodarcze drukarnia powstała około 1606 cerkiew Wszystkich Świętych nad bramą Targową z końca XVII wieku Wielka Dzwonnica z okresu 1731–1744 cerkiew refektarzowa (trapezna) pod wezwaniem Antoniego i Teodozjusza budowana od 1893 do 1895 cerkiew Zwiastowania (Błagowiszczeńska) z lat 1904–1905 cerkiew św. Michała (kopuły o łącznej powierzchni 782 m²) cerkiew domowa św. Agapita Pieczerskiego oddana do użytku w 2021 r. (poświęcona 7 grudnia przez metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy Onufrego).

Ławra dolna Teren dolnej ławry został przekazany w zarząd Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. Składa się z Bliskich Pieczar i Dalekich Pieczar i pozostawał w jej rękach do końca 2022 roku.

Bliskie Pieczary W Bliskich Pieczarach znajdują się: cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego (Chrestowozdwiżeńska) wybudowana w 1700, w której mieści się wejście do pieczar Antoniego cerkiew Wszystkich Mnichów Peczerskich zbudowana w 1839 cerkiew Spotkania Pańskiego (Striteńska) z 1854 (cerkiew namiestnika Bliskich Pieczar) cerkwie podziemne cerkiew św. Antoniego cerkiew Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni (Wwedeńska) cerkiew św. Warłaama.

Plac prowadzący do Dalekich Pieczar Nad placem prowadzącym do Dalekich Pieczar wznoszą się: cerkiew Narodzenia Bogurodzicy z 1696 dzwonnica Dalekich Pieczar (zbudowana w 1761) cerkiew Poczęcia św. Anny z lat 1809–1811, gdzie znajduje się wejście do pieczar św. Teodozjusza.

Dalekie Pieczary W Dalekich Pieczarach pod ziemią znajdują się trzy świątynie: cerkiew Zwiastowania z czasów Teodozjusza cerkiew św. Teodozjusza cerkiew Narodzenia Pańskiego.

Podziemia ławry mały|Nagrobek hetmana Konstantego Ostrogskiego, zwycięzcy spod Orszy W podziemiach ławry pochowani zostali, między innymi: Teodozjusz Pieczerski – przełożony i fundator klasztoru pierwszy kijowski metropolita MichałHistoryczność tej postaci jest kwestionowana, nie można więc jednoznacznie stwierdzić, do kogo należą przechowywane w ławrze relikwie. święty lekarz i ikonograf Alipiusz kronikarz Nestor Ilia Muromiec książę Konstanty Ostrogski, hetman wielki litewski głowa kniazia Włodzimierza Świętego ukraińscy hetmani, wojewodowie kijowscy, metropolici, arcybiskupi, biskupi.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Zdjęcia ławry Peczerskiej Archiwalne widoki i publikacje związane z Ławrą w bibliotece Polona

Kategoria:Klasztory prawosławne w Kijowie Kijów Kategoria:Monastery eparchii kijowskiej (Patriarchat Moskiewski) Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO na Ukrainie Kategoria:Muzea w Kijowie Kategoria:Architektura barokowa na Ukrainie Kijów Kategoria:Zabytki Kijowa