Lars von Trier, właściwie Lars Trier (ur. 30 kwietnia 1956 w Kongens Lyngby) – duński reżyser i scenarzysta. Jego filmy często konfrontują się z tematyką ludzkiej egzystencji, problemów społecznych oraz różnych kwestii politycznych. Jego dzieła nigdy nie uzyskały jednoznacznego uznania krytyków, a sam von Trier stał się znany ze swojego kontrowersyjnego i ekscentrycznego zachowania. Razem z Thomasem Vinterbergiem zapoczątkował artystyczny manifest Dogma 95, który wzywał do powrotu do realizmu w kinie.

Wśród swoich ponad 100 nagród i 200 nominacji na festiwalach filmowych na całym świecie von Trier otrzymał: główną nagrodę techniczną na 37. festiwalu w Cannes za dreszczowiec neo-noir Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984), nagrodę jury i główną nagrodę techniczną na 44. festiwalu w Cannes za dramat polityczny Europa (Zentropa, 1991), Grand Prix na 49. festiwalu w Cannes za dramat Przełamując fale (Breaking the Waves, 1996) oraz Złotą Palmę na 53. festiwalu w Cannes za melodramat muzyczny Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000). W 2004 otrzymał nagrodę UNICEF „Cinema for Peace Award” na 54. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. Von Trier jest twórcą awangardowego ruchu filmowego Dogma 95 wraz z innym reżyserem Thomasem Vinterbergiem, a także założycielem i udziałowcem duńskiej firmy produkcyjnej Zentropa Films.

Wczesne lata Urodził się w Kongens Lyngby, w Danii, na północ od Kopenhagi. Matka Larsa, Inger Høst, pochodziła z Danii. Trier wychował się w przekonaniu, że jego biologicznym ojcem był Ulf Trier, który był Żydem. W 1989, krótko przed śmiercią Inger powiedziała Larsowi, że biologicznym ojcem Larsa nie był Ulf Trier, ale pracodawca Inger, Fritz Michael Hartmann, który pochodził z muzycznej rodziny duńskich i niemieckich przodków. Matka von Triera uważała się za komunistkę, a jego ojciec za socjaldemokratę. Jego rodzice byli oddanymi nudystami, a von Trier podczas wakacji był na kilku obozach dla nudystów. Wolno mu było wszystko z wyjątkiem „uczuć, religii i radości”. Lars von Trier wyrósł na neurotycznego, lewicowego, kochającego filmy młodzieńca. W wieku 11 lat kręcił filmy 8 mm.

W latach 1976–1979 studiował na wydziale teorii filmu na Uniwersytecie Kopenhaskim, a w latach 1979–1982 studiował reżyserię filmową w National Film School of Denmark. W wieku 25 lat zdobył dwie nagrody dla najlepszego filmu szkolnego na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Filmowych w Monachium za Nokturn (1981) i Last Detail (1982). Jego nazwisko brzmi Trier, zaś „von Trier” to przezwisko ze szkoły filmowej. Podobno miał sobie dodać „von” na cześć Ericha von Stroheima i Josefa von Sternberga.

Twórczość Pierwszym filmem pełnometrażowym Larsa von Triera był dreszczowiec neo-noir Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984) z Astrid Henning-Jensen, za który otrzymał główną nagrodę techniczną i nominację do Złotej Palmy na 37. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. Następny jego film Epidemia (Epidemic, 1988) z udziałem Ole Ernsta i Uda Kiera był wyświetlany w sekcji Un Certain Regard na festiwalu w Cannes w 1987 i był nominowany jako najlepszy film na festiwalu Fantasporto w Porto.

Von Trier od czasu do czasu mówił o swoich filmach jako o trylogiach tematycznych i stylistycznych. Pierwsza z trylogii tzw. „trylogia europejska”, która ukazała traumatyczne okresy w Europie zarówno w przeszłości, jak i w przyszłości, obejmuje: Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984), Epidemię (Epidemic, 1988) i Europę (Zentropa, 1991).

Szukając niezależności finansowej i twórczej kontroli nad swoimi projektami, w 1992 von Trier i producent Peter Aalbæk Jensen założyli wytwórnię filmową Zentropa. Nazwany na cześć fikcyjnej firmy kolejowej w Europie, ich najnowszego filmu w tamtym czasie, Zentropa wyprodukował wiele filmów innych niż Triera, a także kilka seriali telewizyjnych. Wyprodukował również filmy erotyczne pod nazwą Puzzy Power: Constance (1998) z Katją Kean, Pink Prison (1999) z Mr. Marcusem, HotMen CoolBoyz (2000) z Billym Herringtonem i All About Anna (2005) z Gry Bay. Aby zarobić pieniądze na swoją nowo założoną firmę, von Trier stworzył dwa miniseriale o nawiedzonym szpitalu, które powstały dla duńskiej telewizji, Królestwo (duński tytuł Riget, 1994) i Królestwo II (Riget II, 1997).

Dwukrotnie otrzymał prestiżową europejską nagrodę Feliksa za dramat Przełamując fale (Breaking the Waves, 1996) z Emily Watson, nominowanej do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, i melodramat muzyczny Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000) z Björk, a śpiewana przez nią piosenka „I've Seen It All” (napisana wspólnie przez von Triera) otrzymała nominację do Oscara w kategorii najlepsza oryginalna piosenka. Kilka lat później Björk wyznała, że była molestowana przez Von Triera, jednak ten zaprzeczył tym doniesieniom.

Von Trier znany jest ze swojego trudnego charakteru. Wielu aktorów z trudem wytrzymywało z nim na planie zdjęciowym. Reżyser boi się też latać samolotem, więc nigdy nie był w USA, chociaż nakręcił eksperymentalny, stylizowany na sztuki teatralne dyptyk o USA (Dogville, 2003; Manderlay, 2005).

Jego Antychryst (2009) z Willemem Dafoe i Charlotte Gainsbourg (do sceny erotycznej zatrudniono parę aktorów porno Mandy Starship i Horsta Stramkę) zawierał sceny tortur, gwałtów i przemocy. Antychryst, nagrodzony w Cannes za rolę Gainsbourg, lecz wygwizdany przez publiczność, wywołał ponownie falę kontrowersji. Peter Bradshaw z „The Guardiana” pisał: „Do jakiego gatunku należy Antychryst? Przerażający film? Ekstremalny horror? Dramat psychologiczny? Do żadnego z powyższych. To praktyczny żart, wyjątkowo złośliwa mistyfikacja, znakomicie skonstruowana nawijka – pod przykrywką filmu”. Tadeusz Sobolewski opisywał Antychrysta jako „płacz pięćdziesięciotrzyletniego dziecka”, które „wymusza litość dla swego bohatera […], mężczyzny skrzywdzonego przez Kobietę i Naturę”.

W 2011 podczas trwania 64. edycji festiwalu w Cannes został wyrzucony oraz otrzymał status osoby niepożądanej za pronazistowskie komentarze podczas premiery swojego filmu Melancholia:Gdybym był Żydem, byłbym Żydem drugiej fali, czymś w rodzaju Żyda nowej fali, ale tak czy inaczej, naprawdę chciałem być Żydem, a potem dowiedziałem się, że tak naprawdę jestem nazistą, ponieważ moja rodzina jest niemiecka. I to również sprawiło mi pewną przyjemność. Więc, co mogę powiedzieć? Rozumiem Hitlera. Myślę, że zrobił kilka złych rzeczy, ale widzę go siedzącego w swoim bunkrze. Mówię, że chyba rozumiem tego człowieka. Nie można go nazwać dobrym facetem, ale tak, wiele o nim rozumiem i sympatyzuję z nim.Reżyser powrócił na festiwal w 2018 podczas jego 71. edycji wraz z pokazem filmu Dom, który zbudował Jack. Ten wywołał powszechne kontrowersje, a podczas jego premiery salę opuściło ponad 100 osób, aczkolwiek otrzymał on dziesięciominutowe owacje publiczności na stojąco. Recenzje wszelako były przeciętne; Michał Walkiewicz z Filmwebu kwitował Dom jako wytwór samozwańczego „męczennika napiętnowanego za bezkompromisową wizję kina”, porównując subtelność reżysera do działalności architekta III Rzeszy „Alberta Speera przy desce kreślarskiej”.

Styl filmowy David Denby z „The New Yorkera” charakteryzował twórczość von Triera następująco:Von Trier jest pseudoartystą, awangardzistą dla naiwnych, popisującym się bez integralności, siły i znajomości doświadczenia, które posiada prawdziwy artysta. Ma swoje powtarzające się chwyty – superzbliżenia w zwolnionym tempie; muzykę klasyczną; spadające żołędzie, płatki śniegu i kwiaty; martwe ptaki spadające z nieba; złowrogi przemysłowy huk na ścieżce dźwiękowej (pomysł ukradziony od Davida Lyncha); […] pełne patosu pożądanie śmierci, katastrofy, Końca. Jego filmy są zbudowane wokół powtórzeń i symetrii, ale wewnętrznie, z chwili na chwilę, stają się bałaganem, ponieważ nie potrafi on wyreżyserować niczego, co byłoby choćby w połowie przekonujące. Lubi rozpoczynać sekwencje, przesuwać kamerę w środku sceny, pomijać łączące ujęcia; rezultatem jest zamierzona utrata ciągłości i psychologicznej spójności. Oczywiście pragnie spontaniczności, ale wiele zachowań […] [aktorów] jest arbitralnych, pozbawionych zakotwiczenia.

Życie prywatne W latach 1987–1995 był żonaty z Cæcilią HolbekLumholdt, Jan (2003). Lars von Trier: interviews. Univ. Press of Mississippi. pp. 22–23. . http://books.google.com/books?id=voTOt3GaRJAC&pg=PR22. Retrieved 14 October 2010.. Mają dwie córki: Agnes i Selmę. W 1997 poślubił Bente Frøge, z którą ma dwóch synów bliźniaków: Ludviga i Benjamina. W 2015 doszło do rozwodu.

Von Trier w jednym z wywiadów stwierdził, że „w życiu boi się wszystkiego oprócz tworzenia filmów”. Reżyser przejściowo zmagał się z depresją, która była główną inspiracją przy powstawaniu filmu Melancholia, oraz bardzo zaawansowaną aerofobią.

W wywiadzie dla „Politiken”, z 2014, von Trier przyznał, że przez długi czas był uzależniony od alkoholu i narkotyków, oraz że niemal wszystkie scenariusze filmów były tworzone pod wpływem odurzenia, a ten do filmu Dogville powstał w czasie dwunastodniowego ciągu alkoholowego. Pierwszym scenariuszem stworzonym całkowicie w trzeźwości był scenariusz do filmu Nimfomanka.

W 2022 oznajmił, że zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona, a w 2025 w związku z chorobą zamieszkał w specjalnym ośrodku opieki.

Filmografia Orchidégartneren (etiuda, 1977) Menthe la bienheureuse (1979) Nocturne (etiuda, 1980) Befrielsesbilleder (1982) Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984) Medea (1987) Epidemia (Epidemic, 1988) Europa (Zentropa, 1991) Królestwo (Riget, miniserial TV, 1994) – film nakręcony dla duńskiej telewizji Przełamując fale (Breaking the Waves, (1996) (pierwsza część Trylogii Złote Serce) Królestwo II (Riget II, miniserial TV, 1997) – film nakręcony dla duńskiej telewizji Idioci (Idioterne, 1998) (druga część Trylogii Złote Serce) Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000) (trzecia część Trylogii Złote Serce) Dogville (2003) Pięć nieczystych zagrań (De Fem benspænd/The Five Obstructions, 2003; współreżyserowany przez Jørgena Letha) Moja droga Wendy (Dear Wendy, 2005, scenariusz) Manderlay (2005) Szef wszystkich szefów (Direktøren for det hele (2006) Washington (projekt porzucony) Antychryst (2009) Melancholia (2011) Nimfomanka (2013) Dom, który zbudował Jack (2018)

Odznaczenia 1997 – Kawaler Orderu Danebroga. borger.dk

Nagrody Europejska Nagroda Filmowa Najlepszy film: 1996: Przełamując fale 2000: Tańcząc w ciemnościach 2011: Melancholia Najlepsza reżyseria: 2003: Dogville Nagroda na MFF w Cannes Złota Palma: 2000: Tańcząc w ciemnościach Grand Prix: 1996: Przełamując fale

Zobacz też

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Duńscy aktorzy filmowi Kategoria:Duńscy montażyści filmowi Kategoria:Duńscy operatorzy filmowi Kategoria:Duńscy producenci filmowi Kategoria:Duńscy reżyserzy filmowi Kategoria:Duńscy scenarzyści Kategoria:Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej dla najlepszego reżysera Kategoria:Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia w Światowej Kinematografii Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga Kategoria:Ludzie związani z Kopenhagą Kategoria:Urodzeni w 1956 Kategoria:Ludzie urodzeni w Kongens Lyngby