thumb|Bernard Montgomery, ok. 1944 thumb|Naczelny dowódca British Army Bernard Law Montgomery oraz Archibald Wavell i Claude Auchinleck, 1946 Bernard Law Montgomery, ps. „Monty” (ur. 17 listopada 1887 w Londynie, zm. 24 marca 1976 w Alton) – brytyjski wojskowy, marszałek polny, dowódca 8 Armii, wojsk brytyjskich w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie, sił lądowych podczas lądowania w Normandii, 21 Grupy Armii, Brytyjskiej Armii Renu, szef sztabu generalnego British Army (1946–1948) i zastępca naczelnego dowódcy sojuszniczego w Europie (1951–1958). Wsławiwszy się wygraniem II bitwy pod El Alamein prędko stał się jednym z najważniejszych i najsłynniejszych oficerów brytyjskich II wojny światowej. Kierował wyparciem sił Osi z Afryki Północnej, desantem na Sycylię i wypieraniem Niemców z Francji. Uczestnik I i II wojny światowej, irlandzkiej wojny o niepodległość i arabskiego powstania w Palestynie.
Życiorys Młodość Bernard Law Montgomery urodził się 17 listopada 1887 w Londynie. Był czwartym z dziewięciorga dzieci biskupa anglikańskiego Henry’ego Montgomery’ego (1847–1932) i jego żony Maud z domu Farrar. Wkrótce na krótko rodzina Montgomerych zmieniła miejsce zamieszkania, co wiązało się z otrzymaniem nowej pracy przez ojca Bernarda. Gdy w 1897 powrócili do kraju, młody Bernard rozpoczął naukę w szkole w Canterbury. Krótko jednak zabawił w tej placówce, co wiązało się z kolejną zmianą miejsca zamieszkania. Montgomery z niechęcią wspominał swoje dzieciństwo, uważając je za nieszczęśliwe. Do Londynu powrócili dopiero w 1901. Młody Bernard poszedł do St Paul’s School, a następnie do Akademii Militarnej w Sandhurst. Po jej ukończeniu w 1908 został przydzielony w stopniu podporucznika do 1. batalionu w Królewskim Pułku Piechoty i został odesłany na służbę wojskową w Indiach.
I wojna światowa Porucznik Bernard Montgomery rozpoczął walkę na frontach I wojny światowej jako dowódca plutonu Royal Warwickshire Regiment. W 1914 znalazł się pod Ypres. 13 października prowadził kontrnatarcie pod Bailleul, gdzie został poważnie ranny w prawe płuco, a następnie w kolano. Ze szpitala wyszedł w lutym 1915 jako „niezdolny do służby zamorskiej”. Został odznaczony Distinguished Service Order, awansowany na kapitana i mianowany szefem sztabu rezerwowej 91 Brygady Piechoty.
Do Francji wrócił w 1916 i wziął udział w krwawej bitwie nad Sommą. Ofensywa brytyjska zakończyła się porażką. 91 Brygada Montgomery’ego, przemianowana na 104. Brygadę Piechoty, straciła 30% żołnierzy.
18 lipca 1918 został awansowany na podpułkownika i mianowany szefem sztabu 47 Dywizji Piechoty. Dowódcy wojsk Ententy zaplanowali na sierpień ostateczną ofensywę, która miała doprowadzić w ciągu trzech miesięcy do zakończenia wojny. Dywizja Monty’ego odegrała kluczową rolę w pierwszym ataku.
Okres międzywojenny Pierwsze kilkanaście powojennych miesięcy Monty spędził w Brytyjskiej Armii Renu pełniącej rolę wojsk okupacyjnych w Nadrenii. Przetrwał radykalne cięcia w armii, ale musiał wrócić do stopnia kapitana. 1 stycznia 1921 został szefem sztabu 17 Brygady Piechoty stacjonującej w Corku w Irlandii. Po uzyskaniu przez Irlandię niepodległości i wojnie domowej w tym kraju przeniesiony został do Plymouth, gdzie objął stanowisko szefa sztabu 8 Brygady Piechoty, a wkrótce potem na identyczne stanowisko w 49 Dywizji Piechoty w Yorku.
W styczniu 1931 został dowódcą swego macierzystego Royal Warwickshire Regiment, z którym udał się na Bliski Wschód. W Jerozolimie zastał armię w stanie kompletnego rozprzężenia. Zaprowadził dyscyplinę, wdrożył rygorystyczny system szkoleniowy i zlikwidował tradycyjne niedzielne parady. Po serii wykładów w indyjskiej Szkole Wojskowej w Kwecie wrócił do Anglii.
W 1937 otrzymał tymczasowy stopień brygadiera, a wraz z nim stanowisko dowódcy 9 Brygady Piechoty w Portsmouth. W razie wybuchu wojny z Niemcami jego brygada miała wejść w skład Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (BEF).
W listopadzie 1938 został ponownie wysłany do Mandatu Palestyny, gdzie tłumił arabskie powstanie (1936–1939). Do Anglii wrócił pod koniec lata 1939 i 29 sierpnia został dowódcą 2 Dywizji Piechoty.
II wojna światowa Szlak bojowy w czasie II wojny światowej rozpoczął od kampanii francuskiej 1940. Jako głównodowodzący 2 Korpusu BEF czas tzw. drôle de guerre poświęcił na szkolenie oficerów i żołnierzy. Przewidując, że uderzenie niemieckie spowoduje klęskę, zwracał uwagę przede wszystkim na ćwiczenie działań obronnych w odwrocie.
Bronił Dunkierki i ułatwił ewakuację żołnierzy alianckich na Wyspy Brytyjskie. W latach 1940–1942 był dowódcą korpusu w kraju.
W 1942 został skierowany do Egiptu. Początkowo jego kandydatura nie była brana pod uwagę przez brytyjskie władze. Dopiero po nagłej śmierci w katastrofie lotniczej delegowanego na to stanowisko gen. por. Williama Gotta zaproponowano Montgomery’emu dowództwo nad 8 Armią. Stojąc na jej czele zahamował postępy Afrika Korps zdążającego w kierunku Nilu. We wrześniu 1942 zatrzymał atakujące wojska niemiecko-włoskie pod Alam el-Halfa, a w listopadzie dysponując znaczną przewagą liczebną zwyciężył w II bitwie pod El Alamein, za co otrzymał miano „Lord Montgomery of Alamein” i został podniesiony do godności para Imperium brytyjskiego. Starcie jest powszechnie uważane za punkt zwrotny w wojnie w Afryce Północnej, czemu towarzyszył słynny komentarz Churchilla: „To nie jest koniec, to nawet nie jest początek końca, ale jest to, być może, koniec początku!”.
W 1943 dowodził 8 Armią podczas lądowania na Sycylii, a następnie kontynentalnej części Włoch.
Wraz z gen. Eisenhowerem i innymi wysokimi rangą oficerami opracował plan lądowania aliantów w Normandii, podczas którego był dowódcą sił lądowych. Po wylądowaniu sił pierwszego rzutu dowodził rajdem na Caen i ponosząc serię porażek oswobodził miasto miesiąc po planowanym terminie – 8 lipca.
W sierpniu 1944 został awansowany do stopnia marszałka. We wrześniu 1944 kierował operacją Market Garden. Winą za niepowodzenie obarczył niesłusznie Stanisława Sosabowskiego. Swój szlak bojowy zakończył 2 maja 1945 nad Bałtykiem w Lütjenburgu.
Został brytyjskim przedstawicielem w Międzysojuszniczej Radzie Kontroli. Karierę wojskową zakończył w 1958, piastując stanowisko zastępcy naczelnego dowódcy sił NATO.
Krytyka Bernard Law Montgomery był kontrowersyjną postacią, a jego umiejętności dowódcze oceniane są bardzo rozbieżnie. Część historyków zwycięstwo pod El Alamein przypisuje w głównej mierze przewadze liczebnej i technicznej sprzymierzonych, a nie jakości dowodzenia, wskazując na duże straty własne i bardzo późno odniesione zwycięstwo – po prawie dwóch i pół roku porażek w Afryce i zwycięskim marszu dużo słabszego Afrika Korps. Z kolei działania Montgomery’ego w Europie Zachodniej w 1944 spotykają się z ostrą krytyką wielu historyków wojskowości. Jego autorskie operacje, takie jak Goodwood i Totalize, były pyrrusowymi zwycięstwami aliantów, gdyż zakończyły się wysokimi stratami własnymi, zmarnowaniem środków, niewielkimi postępami i wykonaniem tylko części zakładanych celów. Z kolei największe przedsięwzięcie Montgomery’ego, tj. operacja Market Garden, okazało się jedną z największych porażek sprzymierzonych na froncie zachodnim w latach 1944–1945. Mimo to Montgomery określił ją jako w 90% udaną. W innych sytuacjach, tak jak w Ardenach, był zbyt ostrożny i pozwalał wrogowi wymknąć się z zaciskającego się okrążenia. Ten strach przed kolejną porażką mógł być jednak spowodowany presją ze strony prasy i przełożonych po poprzednich niepowodzeniach.
Śmierć Zmarł 24 marca 1976 w Alton. W jego pogrzebie wzięło udział wiele wojskowych delegacji zagranicznych, w tym delegacja Polski pod przewodnictwem gen. dyw. Jana Śliwińskiego i gen. bryg. w st. spocz. Franciszka Skibińskiego.
Ordery i odznaczenia Order Podwiązki (Order of the Garter, 1946) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Grand Cross Order of the Bath, 1945) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Łaźni (Commander Order of the Bath, 1942) Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (Companion Order of the Bath, 1940) Order Wybitnej Służby (Distinguished Service Order, 1914) Wielki Oficer Orderu Leopolda II (Ordre de Léopold II, 1947, Belgia) Krzyż Wojenny (Croix de Guerre, 1947, Belgia) Czechosłowacki Wojskowy Order Lwa Białego „Za zwycięstwo” (Československý vojenský řád bilého Lva „Za vítězství”, 1947, ČSR) Order Lwa Białego I Klasy (Řád bilého lva, 1947, ČSR) Czechosłowacki Order Wojskowy „Za Wolność” (Československý vojenský řád „Za svobodu”, ČSR) Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 (Československý válečný kříž 1939, 1947, ČSR) Order Słonia (Elefantorden, 1945, Dania) Krzyż Wielki Order Pieczęci Salomona (1949, Etiopia) Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej (Grand Croix Légion d’honneur, 1945, Francja) Krzyż Wojenny 1914–1918 (Croix de Guerre 1914–1918, 1919, Francja) Medal Wojskowy (Médaille militaire, 1958, Francja) Wielki Komandor Orderu Jerzego I (1944, Grecja) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Orde van de Nederlandse Leeuw, 1947, Holandia) Krzyż Wielki Orderu Św. Olafa (Sanct Olovs Orden, 1951, Norwegia) Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (25 listopada 1944, Rząd RP na Obczyźnie) Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari (1945, Polska Ludowa) Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (Distinguished Service Medal, 1947, USA) Legia Zasługi (Chief Commander Legion of Merit, 1943, USA) Order „Zwycięstwo” (1945, ZSRR) Order Suworowa I klasy (1947, ZSRR)
Przypisy Bernard Law Montgomery – www.wp39.pl [dostęp 9 kwietnia 2010].
Bibliografia
Linki zewnętrzne Bernard Law Montgomery [dostęp 9 kwietnia 2010] Bernard Law Montgomery (1887-1976) [dostęp 9 kwietnia 2010]
Kategoria:Brytyjscy generałowie Kategoria:Brytyjscy marszałkowie polni Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie Kategoria:Odznaczeni Army Distinguished Service Medal Kategoria:Odznaczeni Czechosłowackim Wojskowym Orderem Lwa Białego „Za zwycięstwo” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim 1939 Kategoria:Odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojskowym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Jerzego I Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda II Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwiązki Kategoria:Odznaczeni Orderem Salomona Kategoria:Odznaczeni Orderem Słonia Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Olafa Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym za Wolność Kategoria:Odznaczeni Orderem Wybitnej Służby Kategoria:Odznaczeni Orderem Zwycięstwa Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium brytyjskie) Kategoria:Uczestnicy kampanii afrykańskiej 1940–1943 Kategoria:Uczestnicy kampanii włoskiej 1943–1945 Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1976