Gazeta Ludowa – tygodnik społeczno-kulturalny i polityczny wydawany w latach 1892–1902 w Ełku.
Historia Gazeta Ludowa była pismem ruchu polskiego na Mazurach w Prusach Wschodnich. Wśród założycieli był Alfons Parczewski i Bogumił Labusz. W miejsce zlikwidowanych „Nowin Śląskich”, chętnie czytanych przez Mazurów w Prusach Wschodnich, założono nowa gazetę – „Gazetę Ludową”. Redaktorem został Karol Bahrke, a potem Gustaw Paweł Neuhaus-Nowodworski i Hugon BahrkeHenryk Syska, Mazurski Generał, Pojezierze, Olsztyn, 1971, s. 14.. Tygodnik finansowany był głównie z Warszawy. Gazeta Ludowa przejęła czytelników, upadłej w 1892 „Gazety Leckiej”. Nakład około 2 tys. egz. W 1897 w powiecie ełckim, piskim i szczycieńskim było 66 abonentów, 2624 egzemplarze rozprowadzano bezpłatnie. W 1900 miało 250 abonentów.
Głównym celem Gazety Ludowej było pozyskanie Mazurów dla polskości, wzbudzenie świadomości ich przynależności do narodu polskiego oraz połączenie spraw narodowych ze społeczno-politycznymi. W piśmie często odwoływano się do Gustawa Gizewiusza i Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza oraz do czasopisma „Przyjaciel Ludu Łecki”. Gazeta upadła w 1902. Jej następcą był „Goniec Mazurski”, a później „Mazur”.
Kurs polityczny W drugim numerze pisma odniesiono się do kwestii lojalności wobec tronu. Napisano wówczas, że Mazurzy to wierni poddani cesarza, nie zainteresowani sprawą wskrzeszenia Polski, zwłaszcza w kontekście tego, że w I Rzeczypospolitej chłopstwu miało się źle powodzić. Rządy Fryderyka II postrzegano jako dużo bardziej sprawiedliwe dla chłopów. Ta wierność monarsze była jednak wyrachowana, stanowiła argument w walce o prawa językowe i narodowe, których podważenie mogłoby zaowocować wzrostem ruchów socjalistycznych. W miarę zwiększania się nacisku germanizacyjnego stosunek do cesarza (już Wilhelma II) ulegał ochłodzeniu. Jego tytulatura początkowo brzmiąca najmiłościwszy cesarz nasz ograniczyła się najpierw do cesarz nasz, a ostatecznie tylko cesarz. Z satysfakcją zaczęto też informować o coraz liczniejszych procesach o obrazę majestatuJanusz Jasiński, Michał Kajka 1858-1940. Droga do Polski, Muzeum Okręgowe w Suwałkach / Suwalskie Towarzystwo Kultury, Suwałki, 1990, s. 18–20..
Najczęściej stosowanym określeniem czytelników było na łamach lud polsko-ewangelicki. Sformułowanie lud mazurski stosowano znacznie rzadziej. Wynikało to z faktu, że gazeta była adresowana również do polskiego czytelnika ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim, w Westfalii, na Dolnym Śląsku, w Berlinie oraz w Wielkim Księstwie Poznańskim. Chciano też podkreślić, że Mazurzy nie są jedynymi polskimi ewangelikami, że mają braci w wierze w innych regionach Polski pod zaborami oraz, że nie należy bezwarunkowo powiązywać polskości z katolicyzmem. Myśl polityczna gazety w kwestiach politycznych zbliżona była do programu sformułowanego już przez Wojciecha Kętrzyńskiego, który doradzał neutralność wobec Kościoła katolickiego. Co więcej, tytuł wyrażał pewną sympatię do katolicyzmu i próbował niwelować narosłe przez wieki u Mazurów uprzedzenia do tej religii. Niektórzy przeciwnicy gazety oskarżali nawet redakcję o próbę katolicyzacji Mazurów. Michał Kajka walczył z tym poglądem, pisząc, że chodzi o braterstwo mowy między katolikami i protestantami oraz o zgodę narodową, a nie o jedność wyznania.
Od pierwszych numerów redakcja podkreślała, że Mazurzy oraz ewangelicy polscy są Polakami o czym świadczy m.in. osadnictwo z Mazowsza i Lubawszczyzny, a przede wszystkim język, będący czynnikiem obiektywnym w odróżnieniu od subiektywnej świadomości narodowej. Odwoływano się w tym względzie do woli Boga: nie po to stworzył on polską mowę i naród, by teraz ktoś miał niszczyć to dzieło. Naruszanie planu bożego może wywołać gniew Stwórcy i jego karę. Michał Kajka podkreślał, że wraz z upadkiem mowy ojczystej rodzi się bezbożnictwo, zepsucie obyczajów i upadek tradycji rodzinnych. Sam Marcin Luter nauczał wszak nie po łacinie, ale w języku narodowym. Argumentacja redakcyjna wskazywała więc, że to język polski miał bronić ewangelicyzmu, a religia protestancka miała stać na straży języka polskiego.
Inne czasopisma Gazeta Ludowa – gazeta Polskiego Stronnictwa Ludowego, wychodziła od 4 listopada 1945 do listopada 1947 r. Redaktorem naczelnym był Zygmunt Augustyński, a w członkiem zespołu redakcyjnego był m.in. Władysław Bartoszewski. Nakład gazety wynosił 70 tys. egzemplarzyHistoria Gazety ludowej ..
Gazeta Ludowa – serwis internetowy, nawiązujący do tradycji Gazety LudowejInformacja redakcyjna portalu Gazeta Ludowa ..
Zobacz też Pruski Przyjaciel Ludu Goniec Mazurski Gazeta Lecka Przyjaciel Ludu Łecki Mazur Gazeta Mazurska Mazurska Partia Ludowa
Przypisy
Bibliografia Grzegorz Jasiński, Mazury w drugiej połowie XIX wieku. Kształtowanie się świadomości narodowej. OBN w Olsztynie, Olsztyn 1994 Serwis internetowy Gazeta Ludowa
Kategoria:Czasopisma w języku polskim Kategoria:Czasopisma wydawane od 1892 Kategoria:Czasopisma wydawane do 1902 Kategoria:Mazury Kategoria:Niewydawane tygodniki Kategoria:Polski ruch ludowy okresu zaborów Kategoria:Polskie tygodniki regionalne Kategoria:Prasa Cesarstwa Niemieckiego Kategoria:Prusy Wschodnie Kategoria:Tygodniki wydawane w Ełku