Ratoszyn – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie białobrzeskim, w gminie Radzanów. Leży w północno-zachodniej części Równiny Radomskiej, nad rzeką Pierzchnią (dopływ Pilicy).
Wieś jest częścią parafii św. Marcina z Tours w Radzanowie w diecezji radomskiej.
Średni ośrodek zagłębia paprykowego.
Historia Historia sięga do wczesnego średniowiecza (VII-XII w.). Nazwa pochodzi od Ratosza, protoplasty Ratoszyńskich (Ratowskich) herbu Szeliga. Już w XVI wieku jeden z ważniejszych ośrodków gospodarczych okolicy. Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie radomskim województwa sandomierskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Miejsce śmierci Macieja Krassowskiego (zm. 1790) – podwojewodzego rawskiego, posła sejmu elekcyjnego 1764. W 1864 Tadeusz Kiciński zakłada pierwszą polską szkołę. W 1877 Antoni Chrzystkowski zaś hutę szkła i wieś Pieńki Ratoszyńskie (ob. Podlesie). W 1916 powstaje Szkoła Powszechna, a w 1959 OSP. Zabytki: XVII/XVIII wieczna kapliczka z obrazem Matki Bożej obok legendarny kamień„Gazeta Białobrzeska” 1997 nr 3.
Kalendarium Kalendarium wydarzeń na podstawie artykułu „RATOSZYN - zarys dziejów miejscowości i okolic” opublikowanego w 1997 r. na łamach Gazety Białobrzeskiej:
VII - VIII w. Powstanie Ratoszyna jako jednej z miejscowości otaczającej gród w Radzanowie; XIII w. Erekcja parafii radzanowskiej. Ratoszyn jednym z głównych jej ośrodków; 1428 Pierwsza zachowana wzmianka o rodzie rycerskim z Ratoszyna - Ratoskich posiadających wieś Korytków. W 1440 r. Jan Długosz również pisze o rodzinie Ratoszyńskich (Ratowskich) herbu Szeliga; Piotr z Korzenia, z żoną Barbarą, wzięli 1442 r. w zastaw część Ratoszyna (według Herbarza Bonieckiego); 1508 Według Rejestru poborowego województwa sandomierskiego dobrami Ratoszyn i Olszowa włada Adam z Ratoszyna; 1521 Abp Jan Łaski wizytuje parafię Radzanów. Dziesięcina z Ratoszyna jest 8,5 krotnie wyższa od radzanowskiej; 1564 Według Lustracji Województwa Sandomierskiego Ratoszyn ma 6,25 łana gruntów kmiecich; 1569 We wsi należącej do Krzysztofa Rathowskiego mieszka ok. 70 osób; XVII w. Wsią władają kolejno: Kożuchowscy, Smuszowscy, Zdziechowscy; ok. 1645 Powstaje Kapliczka Ratoszyńska MB Częstochowskiej; przed 1665 Kochanowscy nabywają Ratoszyn od Zdziechowskich; 1747 dziedzicem rezydującym w Ratoszynie Gerwazy Jan Kochanowski 1760 Jędrzej Ozdoba (Cichy) zostaje wójtem Ratoszyna; 1766 W Ratoszynie mieszka 76 osób w 13 domach. Właścicielem wsi jest Wawrzyniec Kochanowski; 1775 Ratoszyn staje się własnością Macieja Krassowskiego - posła i podwojewodzego rawskiego; 1787 Kazimierz Cichoński jednym z twórców Bractwa Miłosierdzia; 1790-06-23 W Ratoszynie umiera Maciej Krassowski - podczaszy koronny i poseł na Sejm Czteroletni; 1797 Ratoszyn liczy 107 mieszkańców w 16 domach. Józef Manowski pierwszym chłopem płacącym czynsz; 1827 Miejscowość liczy 196 osób w 17 domach; 1837 Józef Krassowski sprzedaje dobra Gen. Mikołajowi Korffowi; 1852 Dobra Ratoszyn nabywa Tadeusz Kiciński. 1862 Wieś liczy 201 mieszkańców. Andrzej Nowakowski - sołtysem; 1864 Kiciński zakłada „ Szkółkę”, zlikwidowaną ok. 1870 r. 1870 Kazimiera Kicińska zakłada ochronkę; 1877 Folwark nabywa mgr Antoni Chrzystkowski – farmaceuta z Radomia. Powstają Pieńki Ratoszyńskie (Podlesie)i huta szkła w Górach (Podgórze); 1880-11-26 Umiera Antoni Chrzystkowski. Siedmiowłókowy majątek nabywa Antoni Podczaski. 1884 Ratoszyn liczy 291 mieszkańców; 1895 W Ratoszynie mieszka 395 osób. Podczaski rozpoczyna parcelację majątku; 1913 Ludność Ratoszyna sięga 645 osób; 1915 Walki frontowe w Starym Borze i Lesie Ratoszyńskim. Internowanie sołtysa Jana Wodzińskiego. Wysiedlenie Ludności w okolice Błotnicy; 1916 Powstaje Szkoła Powszechna. Maria Żabska - kierownikiem; 1918-11-01 Wyzwolenie Ratoszyna spod austriackiej okupacji; 1920 Udział mieszkańców w wojnie z bolszewikami (B.Kłosowski); 1924-08-24 Umiera Jan Wodziński. 1931 Powstaje Obwód Łowiecki Wspólny Ratoszyn; 1931–1935 Maria Marusarzówna prowadzi zespół teatralny; 1939 Ratoszyn liczy 543 mieszkańców. Sołtysem jest Leon Drabik; 1943-06-11 Starcia AKowców z siłami niemieckimi koło Podlesia; 1944-06-06 Pacyfikacja Podlesia. W Zaborzu ginie Jan Nowakowski; 1945–1949 Początki komunizacji i stalinizacji wsi. Władysław Kaczyński propaguje PPR, Władysław Rylski-SL; 1958 Podlesie odrębnym sołectwem; 1959-11-15 Czesław Korecki staje na czele nowo powstałej OSP; 1961 Zostaje oddany do użytku budynek szkolny; 1962 Roman Kruśliński na czele OSP i POP PZPR; 1965 Edward Winiarczyk prowadzi LZS Ratoszyn; 1973 Degradacja szkoły do 3-klasowej 1981 Powstaje Komisja NSZZ Solidarność Wiejska; 1990 W wyborach samorządowych Andrzej Kosiec według oficjalnie ogłoszonych wyników pokonuje nieznacznie Stefana Spólnego; 1990 Początek „Zagłębia paprykowego”; 1990–1993 Spór o restytucję i rozbudowę Szkoły; 1994 Stefan Spólny zdecydowanie pokonuje Sławomira Kruślińskiego i Henryka Petrzaka w wyborach samorządowych; 1996 Stefan Spólny nowym Prezesem Ochotnicza Straż Pożarna w Ratoszynie; 1997 Marcin Wodziński publikuje „RATOSZYN - zarys dziejów miejscowości i okolic” na łamach Gazety Białobrzeskiej; 1999 Likwidacja Szkoły Podstawowej w Ratoszynie; 2000-05-04 Uroczyste obchody 40-lecia OSP; 2002 Stefan Spólny (KWW Prawy Radzanów) zwycięża w wyborach samorządowych Aldonę Helenę Rylską (KWW PS - zw. z PSL) oraz Tadeusza Zawadzkiego (KWW Nasza Wspólnota Samorządowa); 2004 Położenie nowej asfaltowej nawierzchni na drodze 34199 https://web.archive.org/web/20060615091148/http://pzdpbialobrzegi.pl/aktual/aktual.htm łączącej Ratoszyn z Radzanowem; Ratoszyn liczy 207 mieszkańców, a wraz z Podlesiem i Podgórzem - 355.
Właściciele dóbr Ratoszyn do pocz. XVII wieku - Ratoszyńscy (Ratowscy, Ratoccy) herbu Szeliga; XVII wiek - Kożuchowscy herbu Doliwa; - Smuszowscy (Szumowscy) herbu Junosza; - Zdziechowscy herbu Rawicz; XVII / XVIII wiek - Kochanowscy herbu Korwin; ok. 1775 - 1790 - Maciej Krassowski herbu Ślepowron; 1790 - 1837 - Józef Krassowski herbu Ślepowron; 1837 - 1852 - Mikołaj Korff, gen. baron; 1852 - 1877 - Tadeusz Paweł Hermolaus Kiciński herbu Rogala; 1877 - 1880-11-26 - mgr Antoni Chrzystkowski - właściciel folwarku; 1881 - 1893 - Antoni Podczaski - właściciel folwarku;
Dyrektorzy i kierownicy szkoły 1916 - 1921 - Maria Żabska; 1921 - 1924-09-21 - Maria Kaczmarczyk; 1924 - 1925-01-25 - Jadwiga Dudek; 1925 - 1926 - Kazimierz Kluz; 1926 - 1930 - Maria Burakowska; 1930 - 1935 - Maria Marusarzówna; 1935 - 1936 - Wanda Szczykutowicz; 1936 - 1937 - Józef Sopiński; 1937 - 1938 - Maria Franzówna; 1938 - 1939 - Antoni Dąbkowski; 1939 - 1940-05-01 - Stanisława Nowakowska; 1940 - 1941 - Antoni Dąbkowski; 1943 - 1945 - Stanisława Nowakowska; 1945 - 1946 - Franciszek Jabłoński; 1946 - 1951 - Jadwiga Krawczyk; 1951 - 1956 - Stefan Zbroś; 1956 - 1962 - Czesław Korecki; 1962 - 1964 - Janusz Buda; 1964 - 1970 - Edward Winiarczyk; 1970 - 1973 - Stefan Wójcik; 1973 - 1980 - Józef Marian Burski; 1980 - 1989 - Janina Wikalińska; 1989 - 1991 - Stanisław Fatek; 1991 - 1999 - Jolanta Kruślińska;
Wójtowie i sołtysi przed 1765 - Wawrzyniec Ozdoba - Cichy; 1765 - 1801 - Jędrzej Cichoński - Ozdoba; 1856 - 1864 - Andrzej Nowakowski; 1864 - 1874 - Roch Spólny; 1912 - 1920 - Jan Wodziński; 1920 - 1924 - Jan Rylski; 1924 - 1928 - Władysław Rylski; 1928 - 1930 - Antoni Szczęsny; 1930 - 1934 - Józef Gajda; 1934 - 1938 - Piotr Rylski; 1938 - 1942 - Leon Drabik; 1942 - 1946 - Jan Gajda; 1946 - 1949 - Władysław Rylski; 1949 - 1951 - Józef Kot; 1951 - 1968 - Władysław Rylski; 1968 - 2007 - Henryk Rylski; 2007 - 2014 - Stefan Spólny 2014 - nadal Alicja Gajda
Rzemieślnicy (XVIII-XIX wiek) SZYNKARZ 1824-56 Szczepan Szelc
TRACZ 1784–1811 Walenty Jarzyna 1796–1835 Tomasz Zital Włodarczyk
TKACZ 1770–1817 Kazimierz Cichoński - Ozdoba 1833–1861 Franciszek Rokiciński 1837–1861 Augustyn Rylski
KUŹNIA 1774–1796 Ludwik Badowicz 1790–1826 Bernard Badowicz
SZEWC 1810–1842 Bonifacy Sobieniewski
BEDNARZ 1788–1794 Jakub Bebnarz
KOŁODZIEJ 1781–1811 Walenty Szymkiewicz
WYROBNIK 1775–1797 Mateusz Rolczyk 1802–1824 Błażej Kosiński
OWCZARZ 1797–1816 Wojciech Dobrosiewicz 1781–1821 Michał Górnicki
KARCZMA 1810–1836 Maciej Peyrakowicz 1864–1891 Andrzej Gajda
MŁYN 1780–1793 ? Jaworski 1790–1825 Marcin Jastrzębski 1805–1826 Bernard Ziółkowski 1810–1832 Bartłomiej Konatowski 1826–1861 Jakub Stępkowski 1860–1891 Andrzej Gajda „Gazeta Białobrzeska” 1997 nr 6
Przypisy Raport o stanie gminy w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 4,5 BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Kategoria:Radzanów (gmina w powiecie białobrzeskim) Kategoria:Wsie Kochanowskich herbu Korwin Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie)