Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego na Widzewie (TMRF „Widzew”) – stowarzyszenie sportowe założone w 1908 roku w Łodzi-Widzewie przez pracowników zakładów Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych Heinzla i Kunitzera znajdujących się w tymże rejonie miasta. Towarzystwo zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń pod numerem 395, a tydzień później, , zatwierdzone oficjalnie przez carskiego gubernatora.
TMRF „Widzew” był pierwszym na terenie Widzewa stowarzyszeniem z sekcją piłkarską. Pierwsza siedziba Towarzystwa mieściła się przy ul. Rokicińskiej 62. Według władz współcześnie istniejącego klubu – Widzew Łódź SA, a także w opinii części historyków, protoplasta Robotniczego Towarzystwa Sportowego „Widzew” Łódź.
Historia Geneza i powstanie klubu thumb|Łódź, ulica Piotrkowska na początku XX wieku Na początku XX wieku dużą popularnością wśród mieszkańców Widzewa, będącego robotniczo-przemysłową osadą Łodzi, cieszyły się gimnastyka i zapasy. Te ostatnie rozpropagował arcymistrz tej dyscypliny o sławie światowej – Władysław Pytlasiński, zwany „ojcem polskich zapasów”. Łodzianie lubili także kolarstwo, a z Ameryki dotarł do miasta nowy rodzaj sportu – jazda na wrotkach. Najpopularniejsza stała się jednak piłka nożna, która zawojowała łódzką młodzież. Upowszechniali ją studenci, kształcący się w uczelniach zachodniej Europy, a przede wszystkim niemieccy i angielscy fachowcy, zatrudnieni w fabrykach włókienniczych na terenie Łodzi. Grali oni w piłkę nożną na przyfabrycznych placach, będąc pierwszymi nauczycielami i propagatorami tej dyscypliny. Oni też zaszczepili polskim robotnikom i młodzieży znajomość arkanów futbolu.
Urokowi nowej dyscypliny ulegli także pracownicy Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych Heinzla i Kunitzera (od 1911 Towarzystwo Akcyjne Widzewskiej Manufaktury Bawełnianej) – firmy, której początek sięga schyłku lat siedemdziesiątych XIX wieku. Pod koniec pierwszej dekady XX wieku postanowili oni utworzyć własne stowarzyszenie sportowe, by za jego pośrednictwem mieć możliwość „krzewienia wśród członków zamiłowania do zdrowego sportu przez zachęcenie do gry w piłkę nożną, tenisa, krokieta, a także do jazdy na rowerze, łyżwach, ćwiczeń pieszych i gimnastycznych”. Jak pisał „Kurier Łódzki”, już „w 1909 roku powstała bardzo szczęśliwa myśl stworzenia w dzielnicy robotniczej na Widzewie placówki, która by młodzież robotniczą pchnęła na drogę tężyzny fizycznej, pośrednio – duchową”. Pierwsze nieformalne zebranie w tym celu miało miejsce w marcu 1910, w mieszkaniu przy ul. Rokicińskiej 62. Brały w nim udział 33 osoby, głównie pracownicy administracyjni i technicy zatrudnieni w zakładach Widzewskiej Manufaktury. Stworzyli statut Towarzystwa, który próbowali zarejestrować w guberni, w Piotrkowie Trybunalskim. „Ówczesne władze rosyjskie niezbyt przychylnie przyjęły ten ruch «niebezpieczny». Dwukrotnie odrzucano statut Towarzystwa, aż wreszcie po usilnych staraniach w 1910 roku udaje się zalegalizować stowarzyszenie pod nazwą: «Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego – Widzew»”. Pierwsza próba nie udała się, bo pod dokumentem założycielskim były tylko podpisy Polaków. W kolejnych pojawiły się także niemieckie nazwiska pracowników, co umożliwiło wpisanie statutu Towarzystwa do rejestru stowarzyszeń pod numerem 395. Tydzień później, , podpisał go oficjalnie carski gubernator.
Wybór władz 7 grudnia 1910 odbyło się pierwsze walne zebranie TMRF, na które przybyło kilkadziesiąt osób, w tym 55 członków stowarzyszenia. Po ukonstytuowaniu prezydium przystąpiono do odczytania ustawy, w myśl której członkami Towarzystwa mogły zostać osoby „pełnoletnie bez różnicy płci”, dzielące się na aktywistów „rzeczywistych, honorowych i popierających”. Członkowie rzeczywiści mieli wnosić po 25, a popierający po 50 kopiejek miesięcznie. Założycielami Towarzystwa zostali: Konstanty Wejman, Fryderyk Kraus, Edward Duszek i Robert Adam. W głosowaniu tajnym ukonstytuował się zarząd w składzie: Emil Putti (prezes), Stanisław Kułakowski (wiceprezes), Franciszek Michalski (sekretarz), Benjamin Liebich (skarbnik), Ernest Kunt (wiceskarbnik), Robert Adam (gospodarz), Ludwik Gucz, Leon Sallman i Konstanty Wejman (członkowie). Komisję Rewizyjną utworzyli: Stanisław Skalski, Leon Chwałkowski i Wacław Tymowski.
Relację z tego wydarzenia przeprowadziła łódzka gazeta „Rozwój” na łamach 283 numeru, w dniu 12 grudnia 1910:
„Rozwój” nr 283, 12 grudnia 1910, s. 1-2
Prezesi TMRFEmil Putti 1910–1911Stanisław Kułakowski 1911–1914Ireneusz Klusak 1914
4 marca 1911 podczas zebrania sprawozdawczo-wyborczego przy ulicy Rokicińskiej N° 62 ukonstytuował się nowy zarząd w składzie: S. Kułakowski (prezes), J. Marynowski (wiceprezes), F. Michalski (sekretarz), B. Liebich (skarbnik) oraz L. Gucz, L. Komornicki i F. Kraus (członkowie). Na zastępców wybrano E. Kunta, I. Wojtaszewskiego i B. Linke. Do komisji rewizyjnej weszli S. Skalski, W. Tymowski i L. Chwalbiński. Tak ukonstytuowany zarząd działał, z niewielkimi zmianami, do marca 1914. Podczas walnego zgromadzenia sprawozdawczo-wyborczego 14 marca 1914 wybrano nowy zarząd, w którego skład weszli: Ireneusz Klusak (prezes), Leon Szubert (wiceprezes), Franciszek Król (sekretarz), Wacław Gapiński (skarbnik), Zenon Kwapiszewski (gospodarz) oraz Jan Rossowski, Edmund Zdziarski, Józef Ciepły i Stanisław Boniecki (członkowie). Do komisji rewizyjnej weszli F. Michalski, S. Kułakowski i M. Zdziarski.
Działalność Towarzystwa thumb|Drużyna piłkarska TMRF „Widzew” w 1911 Początkowo działalność sportowa TMRF ograniczała się do sekcji, czyli „osady” piłki nożnej, która począwszy od 1911 brała udział w mistrzostwach piłkarskich miasta (już w 1910 piłkarze Towarzystwa rozegrali kilka spotkań, ale nie zachowały się żadne informacje o tych meczach). Działały także, ciesząca się sporą popularnością, sekcja gimnastyczna, a także strzelecka i lekkoatletyczna.
Życie towarzyskie członków klubu i ich rodzin koncentrowało się na organizacji zabaw i festynów w ogrodzie własnym towarzystwa przy ul. Rokicińskiej 135. Tam też prowadzono w okresie letnim tzw. lekcje gimnastyki (zimą kontynuowano je w wynajmowanym lokalu przy ówczesnej ul. Marszałkowskiej 2, ob. ul. Kresowa).
Klub nie miał własnego boiska, więc mecze piłkarskie (towarzyskie i mistrzowskie) rozgrywał na wypożyczanych obiektach „Kraftu” przy ul. Targowej 87/89 (1911–12) i „Touring-Clubu” przy ul. Wodnej 4 (1913–14). Treningi odbywały się na niezabrukowanych ulicach Widzewa, pobliskich polach oraz na prywatnych placach „na Górce” i „na Ekonomii” (za obecnymi torami kolejowymi).
Sprawozdanie zarządu TMRF „Widzew” z 4 marca 1911, na które przybyło 33 członków Towarzystwa, wykazało dochód 259 rubli oraz rozchód 202 rubli. Sprawozdanie zarządu z 1 marca 1913 wykazało, że do Towarzystwa należało 80 członków. Ogólny obrót kasowy wynosił 400 rubli w dochodach i rozchodach (pieniądze pochodziły z opłaty wpisowej, składek i wpływów z organizowania imprez).
Z końcem maja 1913 TMRF, wraz z innymi łódzkimi klubami, podjął uchwałę o wstąpieniu do Rosyjskiego Związku Piłki Nożnej. „Uchwałę przeprowadzono za wolą wszystkich towarzystw, które uznawały konieczność podporządkowania się rosyjskiemu kierunkowi, aby uzyskać wolną rękę w stosunku z klubami zagranicznymi. Dotychczas bowiem wskutek interwencji Rosyjskiego Związku, pozbawione było (łódzkie) zrzeszenie możności konkurencji sportowej nawet z klubami polskimi z Galicji”. Na decyzję wpływ miało stanowisko międzynarodowej federacji piłki nożnej (FIFA), która wychodziła z założenia, że w jednym państwie może być tylko jedna centralna organizacja futbolowa. „Do ogólnego związku rosyjskiego przystąpiły łódzkie kluby z warunkiem zachowania zupełnej autonomii”.
Sprawozdanie zarządu podczas walnego zgromadzenia TMRF „Widzew” 14 marca 1914, na które przybyło 46 członków Towarzystwa, wykazało rozwój klubu „pomimo warunków niepomyślnych i wielu trudności”. Udokumentowano 1779 rubli dochodu i 1618 rubli rozchodu. Sprawozdanie techniczne sekcji gimnastycznej za rok poprzedni wykazało przeprowadzenie 100 lekcji, w których uczestniczyło 2475 osób. Nowy zarząd Widzewa został zobowiązany uchwałami walnego zgromadzenia sprawozdawczo-wyborczego do zawiązania kółka dramatycznego i muzycznego oraz założenia biblioteki klubowej wraz z czytelnią.
Udział w rozgrywkach o mistrzostwo Łodzi 1911 thumb|left|Puchar Smitha i Gilchrista. Nagroda przechodnia, nazywana „Pucharem wędrownym”, dla piłkarskiego mistrza Łodzi w latach 1910–1914 thumb|Zapowiedź meczu TMRF „Widzew” – „Victoria” (2 lipca 1911) w dzienniku „Rozwój” z 30 czerwca 1911 W 1911 zespół TMRF „Widzew” wystartował w organizowanych przez „Lodzer Fußball Verband” mistrzostwach piłkarskich miasta (pierwszą edycję tych najstarszych rozgrywek o mistrzostwo Łodzi wygrała w 1910 drużyna TV „Kraft”). W rozgrywkach wzięło udział siedem klubów, a główną nagrodą był puchar (nazywany „wędrownym”) ufundowany przez Anglików: Roberta Smitha i Aleksandra Gilchrista (pochodzący z Manchesteru Smith, zapalony działacz piłkarski, pracował w jednej z łódzkich fabryk).
23 kwietnia 1911, na boisku przy ul. Dzielnej (ob. ul. Narutowicza), widzewiacy zainaugurowali rozgrywki z zespołem Newcastle. Nie był to udany debiut, zakończył się porażką 0:9. Na pierwsze zwycięstwo trzeba było czekać do 25 czerwca. Tego dnia, przy ul. Targowej, TMRF podejmował faworyzowaną ekipę Łódzkiego Klubu Sportowego. Mecz zakończył się niespodziewanym zwycięstwem widzewiaków 2:1 (2:1). Relację z tego spotkania zanotował dziennikarz łódzkiej gazety „Rozwój”:
Relację z następnego meczu widzewiaków, rozegranego 2 lipca z Victorią, także umieszczono na łamach „Rozwoju”:
W pozostałych spotkaniach sezonu zespół zanotował kolejne porażki, kończąc ostatecznie premierowy start w mistrzostwach na ostatnim, siódmym miejscu (zwyciężył Newcastle przed „Kraftem” i ŁKS-em).
W 1911 pojawiła się po raz pierwszy na murawie piłkarska reprezentacja Łodzi, która rozegrała po dwa mecze z niemiecką „Germanią” Breslau (1:6 i 2:1) oraz z galicyjską „Wisłą” Kraków (3:3 i 0:5). W barwach Łodzi wystąpił zawodnik TMRF „Widzew” – Smoley.
1912 thumb|Zapowiedź meczu Widzew – „Touring-Club” (6 czerwca 1912) w dzienniku „Rozwój” z 5 czerwca 1912 Kolejne rozgrywki o mistrzostwo Łodzi, z udziałem ośmiu drużyn, TMRF rozpoczął 21 kwietnia 1912 od meczu z LFC „Victorią”. Na boisku przy ul. Targowej 87/89 widzewiacy przegrali 0:1 (0:1). Pierwsze punkty w 3. edycji mistrzostw TMRF zanotował 23 czerwca, kiedy to pokonał w stosunku 3:1 (0:1) Union. Po serii kilku porażek, kolejne zwycięstwo przyszło w meczu z „Touring-Clubem”. 6 października, na boisku przy ul. Srebrzyńskiej, widzewiacy pokonali „Turystów” 1:0 (0:0), po bramce zdobytej w ostatniej minucie spotkania.
Następne dwa mecze to porażka 0:2 z Newcastle (20 października) i remis 1:1 z „Kraftem” (17 listopada). Na zakończenie sezonu TMRF spotkał się na boisku przy ul. Kątnej 11/13 (w miejscu obecnego skrzyżowania ul. Wróblewskiego z al. Politechniki) z drużyną „Unionu”. 1 grudnia przed południem Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego pokonało rywali, tzw. fioletowych, 3:0 (1:0), kończąc rozgrywki na przedostatnim, siódmym miejscu (zwyciężył ŁKS przed „Victorią” i Lodzer STV).
1913 thumb|Zapowiedź meczu TMRF „Widzew” – „Union” (18 maja 1913) w dzienniku „Gazeta Łódzka” z 16 maja 1913 thumb|Zapowiedź meczu Newcastle – Widzew (26 października 1913) w dzienniku „Nowa Gazeta Łódzka” z 25 października 1913 Przed rozgrywkami nowego sezonu odbyło się zebranie delegatów klubów, biorących udział w walce o mistrzostwo Łodzi w piłce nożnej. Podczas obrad wybrano komitet organizacyjny. Do komisji rewizyjnej wszedł przedstawiciel Widzewa – Kuhnt.