Stefan Odrowąż Łuskina (ur. 31 grudnia 1725, zm. 21 sierpnia 1793 w Warszawie) – jezuita, matematyk, fizyk, astronom, po kasacie zakonu właściciel i wydawca pierwszego regularnego dziennika w Polsce – Gazety Warszawskiej oraz tygodnika Kurier Polski (1729–1760).
Życiorys Pochodzenie i działalność duszpasterska Pochodził z niezamożnej witebskiej szlachty. Nauki pobierał w kolegium jezuickim w Witebsku, a 4 września 1742 jako bardzo młody chłopiec (17 lat) wstąpił do zakonu jezuitów. Następnie uczył się w Akademii Wileńskiej (1744–1747), a do 1749 wykładał gramatykęJ. Łojek, Don Kichot XVIII-wiecznej prasy polskiej (Stefan Łuskina), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 30, 1991, nr 3–4, s. 18.E. Ziemann, Łuskina Stefan SJ, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 11, Lublin 2006, kol. 643. .. Po dwuletnim nowicjacie uczył dzieci w szkołach jezuickich.
Podróże i dalsze studia Studiował matematykę, fizykę i astronomię w Wiedniu (1750–1752). Wysłany przez zakon na studia teologiczne do Rzymu (1752–1756), w trakcie których przyjął święcenia kapłańskie (1755). Kształcenie kontynuował w Rouen (1756–1757). Zwiedził Włochy, Francję i Niemcy. W Lotaryngii odwiedził starego króla Leszczyńskiego. Pełnił urząd jego kapelana w Lunéville we Francji w latach 1765–1766. Z podróży przywiózł przyrządy fizyczne i astronomiczneE. Ziemann, Łuskina Stefan SJ, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 11, Lublin 2006, kol. 643. ..
Był wykładowcą matematyki w Collegium Nobilium jezuitów w Warszawie (1759–1760) i przedmiotów przyrodniczych w kolegium jezuickim w Warszawie w latach 1760–1765. Był jego rektorem od 1772 do kasaty zakonu. W tym czasie podjął współpracę z „Wiadomościami Warszawskimi”J. Łojek, Don Kichot XVIII-wiecznej prasy polskiej (Stefan Łuskina), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 30, 1991, nr 3–4, s. 19.. Król Stanisław August nadał mu tytuł Astronoma Królewskiego. Był w owym czasie jednym z najlepiej wykształconych ludzi w PolsceJ. Łojek, Don Kichot XVIII-wiecznej prasy polskiej (Stefan Łuskina), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 30, 1991, nr 3–4, s. 18–19..
Aktywność dziennikarska Po kasacie jezuitów w roku 1773 postanowił zająć się dziennikarstwem i równocześnie prowadził handel winem (na kwarty i garnce) w piwnicach pojezuickich. W zamian za przekazanie królowi zbiorów gabinetu fizycznego otrzymał przywilej królewski na wydawanie Gazety Warszawskiej. Wydawał ją w latach 1773–1793. Gazeta ta krytykowana była za publikowanie rzeczy mających bardzo mały związek z potrzebami czytelników w Polsce, a będących raczej odbiciem sentymentów jej założycielaAleksander Brückner ocenią tę gazetę jako „skrajnie wsteczną”, a działalność dziennikarską Łuskiny jako próbę utrzymania monopolu i niedopuszczenie do powstania innych dzienników (Dzieje kultury polskiej w zarysie, t. 3, s. 334, KIW, Warszawa 1959). Z kolei anonimowy autor Przestrogi przyjecielskiej do kiędza Łuskiny, jezuity, z okazji „Gazety Warszawskiej, współczesny Łuskinie zarzuca mu nie licującą z godnością duchownego i widoczną w wielu numerach gazety wielką zawziętość na Burbonów, relacjonowanie wydarzeń miałkich i zbytecznych dla polskiego czytelnika, a także przypomina mu, że jest on przede wszystkim Polakiem, a dopiero potem eks-jezuitą, i że może zdobyć sławę wtedy, kiedy zajmie się rzeczywiście oświeceniem swoich czytelników poprzez szerzenie nauk.. Pomimo tego jednak pod względem informacyjnym pismo prezentowało bardzo wysoki poziomJ. Łojek, Don Kichot XVIII-wiecznej prasy polskiej (Stefan Łuskina), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 30, 1991, nr 3–4, s. 20.„Serwis informacyjny „Gazety” nie ustępował w zasadzie innym czołowym periodykom europejskim”, zob. M. Karkocha, Proces i stracenie Ludwika XVI w świetle prasy warszawskiej z lat 1792–1793, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, 85, 2010, s. 78..
Poglądy Łuskina zwalczał idee rewolucji francuskiej, głównie ze względu na jej stosunek do Kościoła i religii. Protestował (pisząc nawet wiersze polemiczne) przeciwko ukazywaniu się Gazety Narodowej i Obcej, nazywając ją pismem kontrabandowym. Wiązał z Rosją nadzieje na wskrzeszenie zakonu jezuitów, dlatego wychwalał gorąco carycę Katarzynę (nie skasowała zakonu jezuickiego na obszarze zabranym Rzeczypospolitej w czasie I rozbioru). Jednocześnie pisał bardzo surowo o Hiszpanii oraz szczególnie wrogiej jezuitom dynastii Burbońskiej (gałęzi francuskiej i hiszpańskiej)Przestroga przyjecielska do kiędza Łuskiny, jezuity, z okazji „Gazety Warszawskiej http://www.pbi.edu.pl/site.php?s=NTRkOGY1MDEwOTY4&tyt=%C5%81uskin&aut=&x=73&y=13..
Opinie na temat zakonnika Były jezuita Adam Naruszewicz ocenił zasługi Łuskiny (pisownia oryginalna):
Z kolei współczesny Łuskinie autor anonimowej Przestrogi przyjecielskiej pisze o nim:
Prace Virtus amore et timore fortior sive Titus (Warszawa 1750) Starodawna sława prześwietnej akademii Zamojskiej obroniona (Warszawa 1761) Wenera w słońcu, czyli obserwacja astronomiczna przejścia planety Wenery przez płaszczyznę słoneczną (Warszawa 1761) Propositiones ex universa philosophia notis illustratae publicaeque disputationi expositae in Regio Collegio Varsaviensi Societatis Jesu (Warszawa 1763)
Przypisy
Bibliografia Brückner Aleksander, Dzieje kultury polskiej w zarysie, t. 3, Książka i Wiedza, Warszawa, 1959. Łojek Jerzy, Gazeta Warszawska księdza Łuskiny 1774–1795, Warszawa, 1959.
Linki zewnętrzne
Dykcyonarz Wielkich Polaków, s. 86 Dzieła Stefana Łuskiny w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Kategoria:Absolwenci i studenci kolegiów jezuickich w I Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie dworu lotaryńskiego Stanisława Leszczyńskiego Kategoria:Dziennikarze I Rzeczypospolitej Kategoria:Fizycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Kapelani królewscy Kategoria:Ludzie związani z Lunéville Kategoria:Polscy astronomowie XVIII wieku Kategoria:Polscy fizycy XVIII wieku Kategoria:Matematycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Pedagodzy I Rzeczypospolitej Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Urodzeni w 1725 Kategoria:Wydawcy prasy w I Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Collegium Nobilium jezuitów w Warszawie Kategoria:Zmarli w 1793