thumb|Klemens Matusiak (ok. 1918-1919) Klemens Matusiak (ur. 13 listopada 1881 w Bulowicach, zm. 8 stycznia 1969 w Bielsku-Białej) – polski działacz narodowy, nauczyciel, porucznik Armii Austro-Węgier i kapitan piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się 13 listopada 1881 w Bulowicach, w ówczesnym powiecie bialskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Był jednym z licznych dzieci małżeństwa Ignacego i Katarzyny z Wierońskich, członków rodu od wielu wieków przywiązanego do Bulowic. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Kętach, gdzie zdradzał już zamiłowanie do pracy pedagogicznej. W 1901 ukończył krakowskie Seminarium Nauczycielskie z maturą. W latach 1902–1903 odbył obowiązkową służbę wojskową w 56 galicyjskim pułku piechoty w Krakowie, w charakterze jednorocznego ochotnika. Na stopień podporucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1911.
Pierwszym miejscem jego pracy była szkoła w Jaworowie (Galicja Wschodnia). Kolejną posadę przyjął w Trzanowicach na Śląsku Cieszyńskim (obecnie w Czechach), gdzie nauczał geografii. W czasie pobytu w Trzanowicach (1906–1914) działał nie tylko na rzecz własnej placówki, lecz udzielał się w organizacjach nauczycielskich; pełnił m.in. funkcję prezesa Kółka Pedagogicznego i sekretarza Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego (PTP) w Cieszynie. Był także jednym z najważniejszych działaczy Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego oraz regionalnego koła towarzystwa „Sokół” - Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Cieszynie, którego był naczelnikiem w latach 1905–1907.
W 1907 założył Ochotniczą Straż Pożarną w Trzanowicach (został jej naczelnikiem), a w maju 1914 – Krajowy Związek Polskich Straży Pożarnych (prezes Rady Naczelnej). Angażował się również w rozwój kultury polskiej na Śląsku Cieszyńskim poprzez zakładanie zespołów teatralnych i chórów. W latach 1911–1914 był twórcą, wydawcą i redaktorem pisma ilustrowanego dla dzieci Jutrzenka, wydawanego do dziś. Jako nauczyciel geografii pracował także nad wydaniem Atlasu geograficznego dla szkół ludowych, który ukazał się nakładem PTP w 1913.
W czasie I wojny światowej, 1 sierpnia 1914 został zmobilizowany do wojska austriackiego. W randze porucznika służył w garnizonie cieszyńskim. Był cenzorem prasowym i śledczym aresztów polowych, organizował przysposobienie wojskowe dla młodzieży. W obliczu zbliżającej się klęski armii austro-węgierskiej polscy oficerowie zorganizowali spisek, mający na celu obalenie rządów Habsburgów i przejęcie władzy na Śląsku Cieszyńskim. Matusiak był głównym z jego pomysłodawców i organizatorów. W nocy z 31 października na 1 listopada 1918, na wieść o przewrocie wojskowym w Krakowie, grupa spiskowców, poparta przez szeregowców polskich, opanowała garnizon wojskowy w Cieszynie, przejmując władzę z rąk dowództwa austriackiego. Porucznik Matusiak objął komendę garnizonu i podporządkował go Radzie Narodowej Księstwa Cieszyńskiego. Przewrót ten uniemożliwił przyłączenie terenów Śląska Austriackiego do Austrii Niemieckiej, na co liczyła grupa zwolenników podległości Wiedniowi.
5 września 1919 odszedł z wojska i objął funkcję inspektora szkolnego w Bielsku, mając pod swoją opieką cały obszar powiatu bielskiego. Na tym stanowisku pozostał aż do 1935. W czasie urzędowania działał przede wszystkim na rzecz tworzenia polskiej oświaty na silnie zgermanizowanych terenach Bielska i okolic, tworzenia nowych szkół (np. polskiego gimnazjum realnego w Bielsku) i wspierania polonizacji istniejących już placówek, zwłaszcza wiejskich szkół powszechnych. Problemy związane z przemianami narodowościowymi w oświacie na tych terenach wykazał w opracowaniu Szkolnictwo polskie na terenie miasta i powiatu Bielsko w latach międzywojennych. Ponadto działał dalej w Macierzy Szkolnej, a także był członkiem Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego na Śląsku Cieszyńskim.
Poza pracą w dziedzinie oświaty Matusiak angażował się także w inne działania na rzecz krzewienia polskości powiatu bielskiego, zapisując się w historii ziemi bielskiej jako ofiarny społecznik. Założył m.in. Ognisko Polskie, które w marcu 1921 przekształcone zostało w Polski Związek Obywatelski dla Bielska (wywalczył ustanowienie dla miasta komisarza rządowego Mariana Niemczewskiego), był współorganizatorem Związku Oficerów Rezerwy (1921) i komendantem powiatowym Związku Powstańców Śląskich. Pełnił także funkcje wiceprezesa bielskiej Powiatowej Kasy Chorych i przewodniczącego Związku Właścicieli Nieruchomości. Zasiadał także w Radzie Miejskiej Bielska.W okresie międzywojennym kontynuował także działalność w strukturach strażackich. Należał do Cieszyńskiego Związku Pożarniczego, a po jego włączeniu w skład Głównego Związku Straży Pożarnych RP zasiadał w Radzie Naczelnej i Zarządzie Głównym (od września 1921). Redagował miesięcznik strażacki Wiadomości Związkowe, wydawany w Cieszynie (1927–1932). W 1934, jako kapitan piechoty pospolitego ruszenia pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Bielsko na Śląsku. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr V. Był wówczas w grupie oficerów „reklamowanych na 12 miesięcy”.
Pracę społeczną Matusiaka przerwał wybuch II wojny światowej. Jako ochotnik brał udział w walkach obronnych kampanii wrześniowej prowadzonych przez 21 Dywizję Piechoty Górskiej (w randze kapitana) i przeszedł cały jej szlak bojowy. Po kapitulacji jednostki ewakuował się przez Rumunię na Cypr (tam utworzył szkołę dla dzieci polskich uchodźców wojennych), a dalej trafił do Syrii i Palestyny, gdzie przebywał do końca wojny. W Jerozolimie włączył się w działalność kulturalno-oświatową wśród tamtejszej Polonii, organizując m.in. chór, którego został dyrygentem.
thumb|Grób Klemensa Matusiaka mały|alt=Mieszcząca się na ścianie budynku czarna tablica z wizerunkiem Klemensa Matusiaka oraz jego krótkim biogramem.|Tablica upamiętniająca Klemensa Matusiaka, znajdująca się na budynku OSP w Bulowicach Po zakończeniu działań wojennych dotarł przez Egipt do Wielkiej Brytanii, gdzie przebywał do 1951. Następnie wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował jako introligator w Chicago. Również tam udzielał się jako społecznik, pracując wśród miejscowej Polonii, szczególnie w „Kole Kęczan” i prasie polonijnej. W 1957 powrócił do Polski, osiedlając się w Bielsku-Białej, gdzie mieszkał do swojej śmierci. Jako przedwojenny działacz Związku Powstańców Śląskich (przekształconego w 1945 w Związek Weteranów Powstań Śląskich) został członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Działał także we Froncie Jedności Narodu i Polskim Towarzystwie Historycznym. W 1968 roku został uhonorowany Śląską Nagrodą im. Juliusza Ligonia. Pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Grunwaldzkiej w Bielsku-Białej.
Był żonaty, miał trzech synów: Stanisława (ur. 1907), Tadeusza (ur. 1912) i Władysława (ur. 1916).
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6662 – 17 maja 1922 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1922 Krzyż Walecznych Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy Krzyż za Obronę Śląska Cieszyńskiego II klasy – 2 października 1919 Medal Pamiątkowy za Obronę Śląska Cieszyńskiego 7 lutego 1933 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”.
Upamiętnienie Jego imieniem nazwano ulice w wielu miejscowościach Śląska Cieszyńskiego, m.in. w Cieszynie, Bielsku-Białej i Pogwizdowie.
W 2023 roku na budynku Ochotniczej Straży Pożarnej w Bulowicach odsłonięto tablicę upamiętniającą Klemensa Matusiaka.
Przypisy
Bibliografia
Szpok F., Klemens Matusiak: żarliwy społecznik, Kalendarz Beskidzki 1991, Cieszyn 1990, s. 123–125. Eugeniusz Kopeć, Bielsko-Biała. Zarys rozwoju miasta i powiatu (rozdział Dwudziestolecie międzywojenne), Katowice 1971.
Kategoria:Członkowie Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego Kategoria:Członkowie Macierzy Ziemi Cieszyńskiej Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Członkowie Towarzystwa „Sokół” Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Członkowie Związku Nauczycielstwa Polskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Związku Oficerów Rezerwy (II Rzeczpospolita) Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Laureaci Śląskiej Nagrody im. Juliusza Ligonia Kategoria:Ludzie związani z Cieszynem Kategoria:Ochotnicy w kampanii wrześniowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem za Obronę Śląska Cieszyńskiego II klasy Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Obronę Śląska Cieszyńskiego Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ul. Grunwaldzkiej w Bielsku-Białej Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polscy działacze narodowi na Śląsku Cieszyńskim Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Radni Bielska Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-czechosłowackiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1969