Butlogłów (Hyperoodon) – rodzaj ssaków morskich z rodziny zyfiowatych (Ziphiidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące we wszystkich oceanach świata.
Morfologia Długość ciała 600–1000 cm; masa ciała 6000–10 000 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1804 roku francuski przyrodnik Bernard Germain de Lacépède w publikacji swojego autorstwa dotyczącej historii naturalnej waleni. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) butlogłów północny (H. ampullatus).
Etymologia Hyperoodon (Hyprodon, Hyperodon, Hyperdordon, Uperoodon, Hyperhoodon, Hyperodon, Hyperaodon, Hyperoodus, Hyperondon): yperōa ‘podniebienie’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Anarnak (Anarcus, Ananarcus, Anarnacus, Anarmacus): grenlandzka nazwa Anarnak dla morświnopodobnego ssaka. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Anarnak groenlandicus (= Balaena ampullata ). Ancylodon: gr. αγκυλος ankulos ‘zakrzywiony’, od αγκος ankos ‘zakręt’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Monodon spurius (= Balaena ampullata ). Uranodon: gr. ουρανός ouranos ‘podniebienie’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hyperoodon butskopf (= Balaena ampullata ). Bidens: , bidentis ‘mający dwa zęby, dwuzębny’, od bi- ‘dwu-, dwój-’, od bis ‘dwukrotny, dwa razy’; dens, dentis ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Delphinus diodon (= Balaena ampullata ). Heterodon: gr. ἑτερος heteros ‘inny, różny’; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”. Gatunek typowy: Blainville wymienia kilka gatunków – Delphinus bidentatus (= Balaena ampullata ), Delphinus sowerbensis (= Physeter bidens ), Delphinus densirostris , Delphinus ? edentulus (= Balaena ampullata ), Anarnak groenlandicus (= Balaena ampullata ), Delphinus chemnitzianus (= Balaena ampullata ), Epiodon urganantus (nomen dubium) i Delphinus butskode (= Balaena ampullata ) – nie wskazując gatunku typowego; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) – Delphinus butskode (= Balaena ampullata ). Cetodiodon: gr. κητος kētos „wieloryb”; δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwa razy’, od δυο duo ‘dwa’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cetodiodon hunteri (= Balaena ampullata ). Anodon: gr. negatywny przedrostek άν an ‘bez’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy: Wagler użył tej nazwy jako uzasadnienie zmiany nazwy dla Aodon , jednocześnie wymieniając dwa gatunki Hyperoodon butskopf (= Balaena ampullata ) i Delphinus butzkopf (= Balaena ampullata ); gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) – Hyperoodon butskopf (= Balaena ampullata ). Nodus: gr. νωδoς nōdos ‘bezzębny’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Delphinus edentulus (= Balaena ampullata ). Orca: łac. orca ‘rodzaj wieloryba’. Gatunek typowy: Wagler wymienił dwa gatunki – Delphinus bidentatus (= Balaena ampullata ) i Delphinus desmaresti (= Ziphius cavirostris ) – nie wskazując gatunku typowego; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) – Delphinus bidentatus (= Balaena ampullata ). Chaenodelphinus: gr. χην khēn, χηνος khēnos ‘gęś’; δελφις delphis, δελφινος delphinos ‘delfin’. Chaenocetus (Chenocetus): gr. χην khēn, χηνος khēnos ‘gęś’; κητος kētos ‘wieloryb’. Lagenocetus (Lagocetus): gr. λαγηνος lagēnos ‘flaszka, butelka’; κητος kētos ‘wieloryb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lagenocetus latifrons (= Balaena ampullata ). Euhyperoodon: gr. ευ eu ‘dobry, typowy’; rodzaj Hyperoodon . Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hyperoodon rostratum (= Balaena ampullata ). Frasercetus: Francis Charles Fraser (1903–1978), angielski zoolog specjalizujący się w waleniach; κητος kētos ‘wieloryb’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyperoodon planifrons .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxHyperoodon ampullatus(J.R. Forster, 1770)butlogłów północnygatunek monotypowychłodniejsze wody północnego Oceanu Atlantyckiego na północ do Cieśniny Davisa i Spitsbergenu, na południe do północno-wschodnich Stanów Zjednoczonych, Azorów i Wysp Kanaryjskich, rzadko na południe od Zatoki BiskajskiejDC: 600–1000 cmMC: 7500–10000 kgcentruj|150pxHyperoodon planifronsW.H. Flower, 1882butlogłów południowygatunek monotypowystosunkowo ciągły zasięg na subantarktycznych i antarktycznych owodach od Ameryki Południowej, Południowej Afryki, południowej Australii i północnej Nowej Zelandii do AntarktydyDC: 650–750 cmMC: 6000–7500 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia.
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Zyfiowate