Kazimierz Wóycicki (publicysta)

Kazimierz Wóycicki (ur. 22 sierpnia 1949 w Warszawie) – polski publicysta, dziennikarz i historyk.

Życiorys Syn Tadeusza Wóycickiego i Danuty Leźnickiej. Jego rodzice byli członkami AK, uczestniczącymi w konspiracji w okresie II wojny światowej, a także żołnierzami powstania warszawskiego.

Studiował na wydziale matematyki Uniwersytetu Warszawskiego i wydziale filozoficznym KUL. Pracę magisterską Absolut i wybór w filozofii Jean Grenier pisał u prof. Stefana Swieżawskiego (1967–1974). W latach 1972–1975 współpracował ze wschodnioniemiecką „Akcją Pokuty”. Utrzymywał liczne kontakty z opozycją wschodnioniemiecką, m.in. z F. Magiriusem, L. Mehlhornem, W. Templinem. W okresie 1973–1983 pracował w redakcji miesięcznika „Więź”, jako współpracownik Tadeusza Mazowieckiego. Publikował m.in. na temat Stanisława Brzozowskiego, Floriana Znanieckiego, , Emmanuela Levinasa. Był twórcą recenzji filmowych i literackich, w szczególności dot. Nowej Fali, publikował wywiady ze Stanisławem Barańczakiem, Adamem Zagajewskim, Ryszardem Krynickim, Ewą Kuryluk. Współpracował ze środowiskami opozycji demokratycznej. Był redaktorem i publicystą prasy drugiego obiegu, w szczególności w redakcji miesięcznika „Głos”, a także działaczem Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie (1976–1980). 20 sierpnia 1980 roku podpisał apel 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikamiApel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.])..

Internowany podczas stanu wojennego (1981–1982). W latach 1983–1985 studiował politologię i historię współczesną na Uniwersytecie we Fryburgu. Był stypendystą oraz Fundacji Konrada Adenauera. W latach 1986–1987 był dziennikarzem sekcji polskiej BBC, twórcą licznych reportaży z Niemiec, a także wywiadów z K. Biedenkopfem i E. Kristoffersenem. Po powrocie do kraju objął funkcję sekretarza Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie odpowiedzialnego za kontakty zagraniczne. Jednocześnie był zastępcą redaktora naczelnego miesięcznika „Więź”. Odbył liczne wyjazdy do Niemiec w celu poszerzenia kontaktów „Solidarności” z partnerami niemieckimi. Współredagował List katolików polskich i katolików niemieckich oraz List intelektualistów polskich i wschodnioniemieckich.

W latach 1990–1993 był redaktorem naczelnym „Życia Warszawy”. Od 1993 do 1996 r. był dziennikarzem i redaktorem naczelnym działu informacji krajowej Wiadomości I Programu TVP. Był autorem cyklicznego projektu, finansowanego przez Fundację im. Friedricha Eberta, „Obrachunek z historią – wyzwanie europejskie” zakończonego publikacją Ofiary czy współwinni. Nazizm i sowietyzm w świadomości historycznej (1993–1996). W 1995 r. brał udział w programie badawczym „Kompleks wypędzenia” prowadzonym przez Artura Hajnicza i Włodzimierza Borodzieja.

W latach 1996–1999 był dyrektorem Instytutu Polskiego w Düsseldorfie, realizował m.in. projekt polsko-niemiecko-francuskiego okrągłego stołu, współinicjował projekt „Kaczmarek i inni”. W 1998 r. wziął udział w programie badawczym prowadzonym przez Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego na temat grupy polskojęzycznej w Niemczech. Publikacja wyników badań ukazała się w tomie Być Polakiem w Niemczech. Był współzałożycielem i prezesem Instytutu Niemiec i Europy Północnej w Szczecinie. Kurator wystawy „Dwie bramy wolności” pokazywanej w Berlinie w rocznicę upadku muru berlińskiego (1999).

Pracę doktorską Niemiecki obrachunek z przeszłością 1933–1945 obronił w 2000 na Uniwersytecie Wrocławskim. Był współinicjatorem polsko-niemieckiego grona dyskusyjnego ekspertów „Grupa Kopernika”, wykładał w Wyższej Szkole Administracji Publicznej w Szczecinie. Był tam również prezesem Instytutu Niemiec i Europy Północnej. W latach 2000–2004 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Polskiego w Lipsku.

Od 2004 r. był dyrektorem szczecińskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej. Został wykładowcą na Uniwersytecie Szczecińskim. Od 2008 do 2010 r. doradca kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wykłada na Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Wykładał gościnne na uniwersytetach w Brnie, Kamieńcu Podolskim, Lipsku i Ratyzbonie.

We wrześniu 2016 został wiceprzewodniczącym Partii Demokratycznej – demokraci.pl. W listopadzie tego samego roku przekształciła się ona w Unię Europejskich Demokratów, w której przez rok także pełnił tę funkcję. Pozostał następnie członkiem zarządu partii. W roku 2019 wystąpił z UED na znak protestu koalicji UED z partią Kukiz’15.

Od 2019 r. prowadzi Akademię Wschód przy Fundacji Domu Wschodniego.

Kontrowersje

Relacje polsko-żydowskie Wóycicki kilkakrotnie wypowiadał się publicznie na tematy dotyczące antysemityzmu, pamięci o Żydach w Polsce oraz używania w debacie publicznej stereotypów antyżydowskich. 11 listopada 2011 próbował dokonać prowokacji wokół trwającego wówczas Marszu Niepodległości, zakładając kipę, z którą wszedł w formującą się demonstrację.

W tekście z 2019 roku o książce Grzegorza Gaudena „Lwów – kres iluzji. Opowieść o pogromie listopadowym 1918 roku” Wóycicki określał pogrom lwowski z 1918 roku jako wydarzenie dokonane „polskimi rękami” i pisał o własnym „poczuciu wstydu”. Uznawał książkę Gaudena za ważną lekturę dla refleksji nad polską tożsamością, a antysemityzm, ksenofobię i nienawiść przedstawiał jako zjawiska obecne również w polskiej historii.

W 2018 roku, komentując obchody Marca 1968, Wóycicki krytykował narrację Prawa i Sprawiedliwości dotyczącą antysemickiej kampanii w PRL. Pisał, że hasło o braku potrzeby przeprosin za Marzec ’68 może być odczytywane jako sugestia, że w Polsce nie ma antysemityzmu. W tym samym tekście stwierdził, że określanie kogoś słowem „Żyd” z pogardliwą intencją jest w mediach społecznościowych zjawiskiem nagminnym, a jego samego część komentujących miała nazywać Żydem z powodu pisowni nazwiska przez „y”.

13 czerwca 2026 r. podczas rozmowy z Bogusławem Chrabotą dla „Rzeczpospolitej”, Wóycicki stwierdził, że z rąk Polaków zamordowano „od 100 do 300 tysięcy Żydów”.

Relacje polsko-ukraińskie W 2014 roku, po wizycie w muzeum Romana Szuchewycza we Lwowie, Wóycicki pisał, że Szuchewycz był dla Ukraińców bohaterem narodowym i „powinien być również dla Polaków postacią o cechach bohatera”, mimo „gorzkiej skazy współwiny za zbrodnię”. Wypowiedź ta została skrytykowana przez portal Kresy.pl, który zarzucał Wóycickiemu „upudrowanie OUN-UPA” i postulat uczestniczenia przez Polaków w heroizacji UPA.

W tym samym roku, Wóycicki bronił ukraińskich studentów Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu, którzy sfotografowali się z czerwono-czarną flagą OUN-UPA.

W 2016 roku Wóycicki, komentując w Programie III Polskiego Radia relacje polsko-ukraińskie i debatę wokół Ukrainy, określił księdza Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego mianem „agenta wpływu” Rosji. Wypowiedź padła w kontekście krytyki, którą Wóycicki kierował pod adresem środowisk uznawanych przez niego za antyukraińskie oraz podatne na rosyjską propagandę. Ostatecznie Wóycicki przeprosił Isakowicza-Zaleskiego przed sądem w Warszawie. Według relacji mediów duchowny poinformował, że podpisał z Wóycickim ugodę sądową, przyjął pisemne przeprosiny i odstąpił od roszczeń finansowych.

12 czerwca 2026 roku wypowiedzi Wóycickiego w TVP Info zostały szeroko skrytykowane w mediach publicznych. Portal Do Rzeczy relacjonował, że Wóycicki stwierdził, iż „AK to jest UPA”, a w odpowiedzi na zarzut dotyczący mordowania kobiet i dzieci na Wołyniu powiedział: „Polacy też nabijali na widły”.

13 czerwca 2026 roku Wóycicki wziął udział w sporze publicystycznym z Bogusławem Chrabotą na łamach „Rzeczpospolitej”, dotyczącym nadania ukraińskiej jednostce wojskowej imienia „bohaterów UPA”. Według relacji „Rzeczpospolitej” Wóycicki uznał tę decyzję za naturalny element budowania ukraińskiego panteonu narodowego i stwierdził, że polska reakcja była „histerią opartą na nieznajomości historii”. W rozmowie porównał Banderę do Józefa Piłsudskiego z okresu sprzed I wojny światowej, a także zaprzeczył tezie, że rzeź wołyńska wyszła od kierownictwa UPA. Chrabota polemizował z tym stanowiskiem, wskazując na odpowiedzialność OUN-B i UPA za ludobójstwo ludności polskiej.

Odznaczenia, wyróżnienia i nagrody Otrzymał Krzyż Zasługi na wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2007) oraz Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2011). W 2000 został uhonorowany tytułem Ambasadora Szczecina. Zdobywca Dorocznej Nagrody Uniwersytetu Viadrina 2008.

Twórczość Czy bać się Niemców? (wstęp Stanisław Stomma; CDN 1990) Niemcy współczesne i stosunki polsko-niemieckie (Instytut Niemiec i Europy Północnej, Wyższa Szkoła Administracji Publicznej 2003, ; seria: „Polsko-Niemiecka Biblioteka Szczecińska”) Kalendarium niezwykłego miasta. Szczecin 1945–1989 (wespół z Anną Bartczak; Instytut Niemiec i Europy Północnej, Wyższa Szkoła Administracji Publicznej 2004, ) Niemiecki rachunek sumienia. Niemcy wobec przeszłości 1933–1945 (Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe 2004, 2005, ; seria: „Zrozumieć Niemcy”, t.2) Europejski konflikt pamięci (Fundacja Konrada Adenauera, Przedstawicielstwo w Polsce, 2008; seria: „Raporty Fundacji Konrada Adenauera”) Jak rozmawiać z Niemcami. O trudnościach dialogu polsko-niemieckiego i jego europejskim wyzwaniu (we współpracy z Waldemar Czachur: Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław 2009, ) Niemiecka pamięć. Rozrachunek z przeszłością NRD i przemiany niemieckiej świadomości historycznej (Instytut Historii Nauki PAN – Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2011, ) Zuchause an der Neisse. Goerlitz und Zgorzelec 1945–1989 / Dom nad Nysą.Zgorzelec i Goerlitz 1945–1989. Kronika wydarzeń (GAJT Gorelitz-Zgorzelec 2012, ) Polska na globalnej szachownicy, wspólnie z Adamem Balcerem, Poltext, Warszawa 2014 Nostalgia i polityka. Esej o powrocie do Europy środkowej, Warszawa 2015, . Ностальгія і політика. Есе про повернення до Центральної Європи. Discursus 2016. . Krótka historia UPA dla Polaków. Czy historycy nas pogodzą?, Pracownia Wydawnicza, Warszawa 2019, . W Pogoni za Wolnością. Białoruska rewolucja, Pracownia Wydawnicza, Warszawa 2020, ISBN 978-83-954-000-7-0. Lista agentury. Wydawnictwo Nieoczywiste, . Globalna Ukraina. Wydawnictwo Arbitror, ISBN 978-83-66095-36-6. Dewastacja III RP. Kaczyński i jego ideolodzy. Wydawnictwo Nierzeczywiste, Warszawa 2024, ISBN 978-83-67895-16-3. Nieprzetrawione ośmiorniczki. Jak niszczono w Polsce zaufanie. Państwo prawa i rosyjska agentura wpływu. Wydawnictwo Nieoczywiste, Warszawa, ISBN 978-83-67895-24-8. Czarny łabędź nad Mokswą. Rozpad czy trwanie imperium? Wydawnictwo Pracownia Wydawnicza Andrzej Zabrowarny Warszawa 2025; autor aneksów Eugeniusz Bilonożko ISBN 978-83-972409-3-3 Prace zbiorowe i inne prace redakcyjne Nous chretiens de Pologne (współpraca w pracy zbiorowej; Editions Cana, Paryż 1979, 1986, ) Ofiary czy współwinni. Nazizm i sowietyzm w świadomości historycznej (autor wstępu; red. Włodzimierz Borodziej; Oficyna Wydawnicza Volumen, Fundacja im. Friedricha Eberta 1997) Spór o niemiecką pamięć: debata Walser – Bubis (autor wstępu pracy zbiorowej; wybór tekstów i przypisy Piotr Buras; Centrum Stosunków Międzynarodowych 1999, ) Deutschland-Polen-Osteuropa. Deutsche und polnische Vorüberlegung zu einer gemeinsamen Ostpolitik der erweiterten Europäischen Union (redakcja; wespół z ; Harrassowitz, Wiesbaden 2002, ) Przyjaźń nakazana? Stosunki między NRD i Polską w latach 1949–1990 (współautor redakcji; wespół z Basilem Kerskim i Andrzejem Kotulą; Instytut Niemiec i Europy Północnej, Wyższa Szkoła Administracji Publicznej 2003, ; seria: „Polsko-Niemiecka Biblioteka Szczecińska”) Die Destruktion des Dialogs. Zur innenpolitischen Instrumentalisierung negativer Fremdbilder und Feindbilder (wespół z i Peterem Oliverem Loew; Harrassowitz, Wiesbaden 2007, ) Die Kopernikus-Gruppe. Zwischenbilanz eines deutsch-polnischen Gesprächskreises (redakcja; wespół z ; Harrassowitz, Wiesbaden 2007, )