Biskup Frascati − biskup diecezji Frascati, jednej z siedmiu diecezji suburbikarnych. Od VIII wieku do 1962 roku biskupi tej diecezji byli ex officio kardynałami. W 1962 Papież Jan XXIII postanowił, że kardynałowie-biskupi są jedynie tytularnymi biskupami diecezji suburbikarnych, powierzając faktyczną jurysdykcję nad nimi zwykłym biskupom ordynariuszom.
Początkowo siedziba diecezji znajdowała się w Gabii, następnie w Labico, a od XI wieku w Tusculum, które ostatecznie dało oficjalną, łacińską nazwę diecezji. Po zniszczeniu Tusculum (1191) kardynałowie-biskupi zaczęli rezydować w Rzymie, gdzie papież Honoriusz III w 1219 nadał im kościół S. Maria in Monasterio. Dopiero w 1538 siedzibę diecezji przeniesiono do Frascati. W języku łacińskim diecezja nadal jednak nosi tytuł nieistniejącego od ponad 800 lat miasta Tusculum.
Obecnym (od 10 maja 2008) kardynałem biskupem Frascati jest kardynał Tarcisio Bertone.
Kardynałowie-biskupi Frascati Kardynałowie-biskupi Gabii Sisinnius (732) Nicetas (743-745) Piotr (761) Jerzy (826) Piotr (853-869) Leo (879)
Kardynałowie-biskupi Labico/Tusculum Lunisso (963-968) Benedykt (998-999) Leo (?) (1004) Johannes Homo (1015) Dominik (1024-1036) Giovanni di Tuscolo (1044) Pietro (ca.1055-ca.1063) Giovanni (1065-ca.1072) Giovanni Minuto (ca.1072-1094) Bovo (1099)
Pietro w latach 50. XI wieku był pierwszym biskupem występującym w źródłach zamiennie jako „biskup Labico” lub „biskup Tusculum”. Jego dwaj następcy występują wyłącznie jako biskupi tuskulańscy, natomiast Bovo był ostatnim biskupem tytułującym się jako biskup Labico.
Kardynałowie-biskupi Tusculum Giovanni Marsicano (1100-1119) Divizzo (1121-1122) Gilles (1123-1139, 1130-38 w obediencji Anakleta II) Imar (1142-1159, 1159-1161 w obediencji „wiktoryńskiej”) Ubaldo di Prato (obediencja „wiktoryńska” 1162) Marcin (obediencja „wiktoryńska” 1167-1174/78) Ugo Pierleoni (1165-1166) Odon de Soissons(1170-1171) Pierre Ithier de Pavie (1179-1182) 1191 – zniszczenie Tusculum Niccolò de Romanis (1204-1218) Niccolò de Chiaramonte (1219-1227) Jacques de Vitry (1229-1240) Odon de Châteauroux (1244-1273) Pedro Hispano (elekt 1273-1274, biskup 1274-1276) Ordoño Alvares (1278-1285) Giovanni Boccamazza (1285-1309) Berenger Fredol (1309-1323) Bertrand Augier de la Tour (1323-1333) Paolo da Viterbo (?) (obediencja antypapieża Mikołaja V, 1328-1330) Annibale di Ceccano (1333-1350) Guillaume de Court (1350-1361) Nicola Capocci (1361-1368) Gilles Ayscellin de Montaigu (1368-1378) Tommaso da Frignano (1380-1381) Pileo di Prata (1385-1387 i ponownie 1391-1400) Guillaume de Chanac (obediencja awiniońska 1383) Jean de la Grange (obediencja awiniońska 1385-1402) Pierre Girard (obediencja awiniońska 1405-1409 i pizańska 1409-1415) Enrico Minutoli (1405-1409) Baldassare Cossa (1419) Antonio Panciera (administrator 1420-31, biskup 1431) Hughes Lancelot de Lusignan (1436-1442, od 1440 obediencja bazylejska) Giuliano Cesarini (1444) Bessarion (1449-1468) Latino Orsini (1468-1477) Giacomo Ammannati-Piccolomini (1477-1479) Giovanni Battista Zeno (1479-1501) Jorge da Costa (1501-1503) Antoniotto Pallavicini (1503) Giovanni Antonio Sangiorgio (1503-1507) Bernardino Lopez de Carvajal (1507-1508) Guillaume Briçonet (1508-1509) Domenico Grimani (1509-1511) Philippe de Luxembourg (1511-1519) Alessandro Farnese (1519-1523) François Guillaume de Clermont (1523-1541) W 1538 siedzibę diecezji przeniesiono do Frascati
Kardynałowie-biskupi Frascati Marino Grimani (1541-1543) Philippe de la Chambre (1543-1550) Gian Pietro Carafa (1550-1553) Jean du Bellay (1553) Rodolfo Pio di Carpi (1553-1555) Juan Álvarez de Toledo (1555-1557) Francesco Pisani (1557-1562) Federico Cesi (1562-1564) Giovanni Girolamo Morone (1564-1565) Alessandro Farnese (1565-1578) Giacomo Savelli (1578-1583) Giovanni Antonio Serbelloni (1583-1587) Alfonso Gesualdo (1587-1589) Innico d’Avalos d’Aragona (1589-1591) Tolomeo Gallio (1591-1600) Ludovico Madruzzo (1591-1600) Girolamo Simoncelli (1600-1603) Domenico Pinelli (1603-1605) Antonio Maria Galli (1605-1608) Mariano Pierbenedetti (1608-1611) Giovanni Evangelista Pallotta (1611-1620) Francesco Sforza di Santa Fiore (1620-1624) Odoardo Farnese (1624-1626) Giovanni Battista Deti (1626) Bonifacio Bevilacqua (1626-1627) Andrea Baroni Peretti Montalto (1627-1629) Giovanni Garzia Millini (1629-1629) Marcello Lante della Rovere (1629-1639) Giulio Savelli (1639-1644) Giulio Roma (1644-1645) Carlo de’ Medici (1645-1652) Giulio Cesare Sacchetti (1652-1655) Antonio Barberini (1655-1661) Girolamo Colonna (1661-1666) Giovanni Battista Pallotta (1666-1668) Francesco Maria Brancati (1668-1671) Ulderico Carpegna (1671-1675) Virginio Orsini (1675-1676) Carlo Rossetti (1676-1680) Alderano Cibo (1680-1683) Pietro Vito Ottoboni (1683-1687) Giacomo Franzoni (1687-1693) Nicolò Acciaioli (1693-1701) Vincenzo Maria Orsini de Gravina (1701-1715) Sebastiano Antonio Tanara (1715-1721) Francesco del Giudice (1721-1724) Francesco Pignatelli (1724-1725) Lorenzo Corsini (1725-1730) Pietro Ottoboni (1730-1734) Pier Marcellino Corradini (1734-1743) Giuseppe Accoramboni (1743-1747) Vincenzo Bichi (1747-1750) Giovanni Guadagni (1750-1756) Carlo Maria Sacripante (1756-1758) Camillo Paolucci (1758-1761) Henry Benedict Stuart (1761-1803) Giuseppe Maria Doria Pamphili (1803-1814) Giulio Maria della Somaglia (1814-1818) Bartolomeo Pacca (1818-1821) Francesco Saverio Castiglioni (1821-1829) Emanuele de Gregorio (1829-1837) Ludovico Micara (1837-1844) Mario Mattei (1844-1854) Antonio Maria Cagiano (1854-1867) Niccola Clarelli Paracciani (1867-1872) Filippo Maria Guidi (1872-1879) Giovanni Battista Pitra (1879-1884) Edward Henry Howard (1884-1892) Tommaso Maria Zigliara (1893-1893) Serafino Vannutelli (1893-1903) Francesco Satolli (1903-1910) Francesco di Paola Cassetta (1911-1919) Giulio Boschi (1919-1920) Giovanni Cagliero (1920-1926) Michele Lega (1926-1935) Francesco Marchetti Selvaggiani (1936-1951) Federico Tedeschini (1951-1959) Gaetano Cicognani (1959-1962)
Tytularni kardynałowie-biskupi Frascati Amleto Giovanni Cicognani (1962-1973) Jean Villot (1974-1979) Paolo Bertoli (1979-2001) Alfonso López Trujillo (2001-2008) Tarcisio Bertone (od 2008)
Biskupi ordynariusze Frascati Luigi Liverzani (1962-1989) Giuseppe Matarrese (1989-2009) Raffaello Martinelli (od 2009)
Bibliografia Otto Kares, Chronologie der Kardinalbischöfe im elften Jahrhundert, (w:) Festschrift zur Jahrhundertfeier des Gymnasiums am Burgplatz in Essen, Essen 1924 Rudolf Hüls, Kardinäle, Klerus und Kirchen Roms: 1049–1130, Bibliothek des Deutschen Historischen Instituts in Rom 1977 Johannes M. Brixius, Die Mitglieder des Kardinalskollegiums von 1130-1181, Berlin 1912 Werner Maleczek, Papst und Kardinalskolleg von 1191 bis 1216, Wiedeń 1984 Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vol. I-VI, 1913 S. Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church
Kategoria:Kardynałowie