thumb|Chińskie wojska szturmujące Ałbazin w 1685 roku thumb|XVIII-wieczna francuska mapa Chin sporządzona przez D’Anvillea, gdzie Ałbazin oznaczony jest jako Jaxa Jaxa (; ) – państwo ze stolicą w dzisiejszym Ałbazinie, które leżało nad rzeką Amur na pograniczach Carstwa Rosyjskiego i dynastii Qing, istniejące w latach 1665– 1674. Było zamieszkane przez polskich i kozackich uchodźców z caratu Rosyjskiego. Założycielem i jedynym władcą był Nicefor Czernichowski, polski zesłaniec rodem z WołyniaWojciech Sulewski, Konterfekty dziwnych Polaków, Iskry, Warszawa 1973.
Nazwa Nazwa państwa wywodziła się od nazwy drewnianej twierdzy Jaxa zbudowanej przez Nicefora Jaxa-Czernichowskiego na miejscu zniszczonego przez Chińczyków Ałbazina. Według źródeł chińskich, jeszcze przed powstaniem Ałbazina miejsce nosiło nazwę zanotowaną w piśmie chińskim jako 雅克萨 (yakesa), od mandżurskiego wyrazu oznaczającego „półkolistą zatokę na podmytym brzegu rzeki”郭晔旻，雅克萨大捷：为1840年屈辱埋下伏笔，《文史参考》，10月下，2011/05/15; 雅克萨大捷比失败更糟糕：为1840年屈辱埋下伏笔, dostęp 22.10.2011.
Historia
Nicefor Czernichowski wraz z rodziną wpadł w niewolę rosyjską i został zesłany na Syberię, do Jenisejska, około roku 1632. Wkrótce został uwolniony pod warunkiem służby carskiej. W roku 1665 Wawrzyniec (Ławrentij) Obuchow, wojewoda ilimski, który był znany z okrucieństwa i prześladowania podczas zbierania danin, na dorocznym targu w Kireńsku porwał siostrę Czernichowskiego. W ramach zemszczenia się, 25 lipca, Czernichowski stanął na czele zbrojnego rokoszu i napadł na łódź Obuchowa, po czym zamordował go, jego żołnierzy i odebrał swoją siostrę. Obawiając się kary, Czernichowski i 84 jego orężników (dawniej; żołnierzy) postanowili opuścić Kireńsk i znaleźć nowe schronienie w okolicy rzeki Amur. Klasztor kireński pobłogosławił grupę, gdyż przełożony mnich Hermogenes dołączył do niej i wręczył jej członkom obraz Matki Boskiej. Wyprawa wyruszyła w dół rzeki Lena dążąc do brzegów górnego Amuru, gdzie założyli twierdze Jaxa na miejscu zniszczonego przez Chińczyków Ałbazina. W roku 1671, Czernichowski został oficjalnie mianowany na namiestnika Ałbazina przez carat. Trzy lata później, w 1674, Jaxa została wcielona do caratu.
W 1685 Ałbazin został oblężony przez chińskie wojsko, po czym opuszczona miejscowość została wcielona do Chin na moc traktatu nerczyńskiego. W obręb granic rosyjskich wrócił w 1859 w wyniku traktatu w Ajgunie.
Historię Jaxy opisał unicki mnich, opat Hermogenes. Do dziś w Ałbazinie znajduje się obraz Matki Boskiej Ałbazińskiej, przywiezionej tam przez Hermogenesa. Potomków Nicefora po kądzieli spotkał na Syberii autor biografii Traugutta, Marian Dubiecki.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Literatura dodatkowa Marian Dubiecki, Obrazy i studia historyczne, Kraków 1884 Wojciech Sulewski, Konterfekty dziwnych Polaków, Iskry, Warszawa 1973
Kategoria:Historyczne państwa na terenie Rosji Kategoria:Dynastia Qing Kategoria:Państwa historyczne w Azji