Cywilno-Wojskowy Związek Sportowy Zawisza Bydgoszcz – wielosekcyjny bydgoski klub sportowy, założony w 1946 roku.
Struktura W 2016 roku w skład CWZS Zawisza wchodziły następujące stowarzyszenia: CWZS Zawisza Stowarzyszenie Lekkoatletyczne, CWZS Zawisza Podnoszenie Ciężarów, CWZS Zawisza Stowarzyszenie Kajakowe, CWZS Zawisza Stowarzyszenia Wioślarskie, CWZS Zawisza Klub Strzelecki, CWZS Zawisza Klub Gimnastyczny Bydgoszcz, CWZS Zawisza Stowarzyszenie Boksu i Sztuk Walki, Międzyszkolny Uczniowski Klub Sportowy CWZS Bydgoszcz - prowadzi drużyny juniorskie i młodzieżowe piłki nożnej Budowlany Klub Sportowy Bydgoszcz – prowadzi działalność sportową w zakresie: piłki nożnej, lekkoatletyki, łucznictwa, piłki ręcznej, hokeja na lodzie Poza strukturami CWZS znajduje się Stowarzyszenie Piłkarskie Zawisza Bydgoszcz, które prowadzi zespół seniorów w III lidze oraz drużyny młodzieżowehttp://www.zawisza.bydgoszcz.eu/ dostęp 21-02-2017.
Dyscypliny sportowe Stowarzyszenia CWZS Zawisza zajmują się następującymi dyscyplinami: lekkoatletyka podnoszenie ciężarów kajakarstwo wioślarstwo strzelectwo gimnastyka boks
Wojskowe Centrum Szkolenia Sportowego W kompleksie CWZS Zawisza zlokalizowane jest jedno z 7 krajowych Wojskowych Centrów Szkolenia Sportowegohttp://wojskowa-federacja-sportu.pl/wojskowe-centra-szkolenia-sportowego/ dostęp 22-02-2017. WCSS Bydgoszcz przy Batalionie Dowodzenia Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych zajmuje się szkoleniem zawodników mundurowych w dyscyplinach: lekkoatletyka, strzelectwo, kajakarstwo i podnoszenie ciężarów.
Kompleks sportowy Zawiszy mały|Stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka, czerwiec 2008 mały|Przystań Bydgoszcz w gestii CWZS Zawisza
Bazą klubu są: Park sportowy Zawiszy Bydgoszcz (ul. Gdańska 163), o powierzchni 25 hektarówhttp://www.zawiszabydgoszcz.com/?kat=tekst&typ=stadion - opis stadionu oraz plan rozmieszczenia obiektów w parku sportowym Zawisza, budowany etapami w latach 1955-1963 i 1969-1972. W jego skład wchodząhttps://web.archive.org/web/20170218143315/http://zawisza.bydgoszcz.pl/index.php/pl/kompleks-sportowy-zawisza dostęp 17-02-2017: Stadion im. Zdzisława Krzyszkowiaka – z podgrzewaną murawą i oświetleniem (1600 lux); w 2008 roku został gruntownie zmodernizowany, co zmniejszyło jego pojemność z pierwotnych 36 do 20,5 tys. miejsc siedzących, lecz znacznie polepszyła się widoczność z częściowo zadaszonych trybun boczny stadion piłkarsko-lekkoatletyczny z pełną infrastrukturą pełnowymiarowe boiska z naturalną oraz sztuczną nawierzchnią oraz oświetleniem (500 lux) do rozgrywek niższych klas i juniorów PZPN hala sportowa 18 x 36 m do gier zespołowych (futsal, siatkówka) kryta, tartanowa bieżnia lekkoatletyczna o długości ok. 150 m i szerokości 8 torów z infrastrukturą do konkurencji: skok w dal, skok o tyczce, skok wzwyż, pchnięcie kulą; miasto dysponuje projektem budowy nowej hali przy torach strzeleckich; dwukondygnacyjny obiekt ma mieć 18 metrów wysokości, około 7150 m kw powierzchni i niemal 85000 m sześciennych kubatury. Będą w nim trenować lekkoatleci, a poniżej – strzelcyBydgoszcz czeka na halę dla lekkoatletów. kryta strzelnica przystosowana do strzelań pneumatycznych (10 m), kulowych (25 i 50 m), śrutowych, wyposażona w tarcze elektroniczne i analogowe, zaplecze i parking hala podnoszenia ciężarów z siłownią sala z ringiem bokserskim 24 x 14 m wyposażona w worki treningowe i inny sprzęt bokserski hala tenisowa i korty odkryte hala 36 x 24 m do uprawiania gimnastyki i akrobatyki sportowej i trybunami na 200 widzów, wyposażona w specjalistyczny sprzęt gimnastyczno-akrobatyczny najnowszej generacji, z pełnym zapleczem szatniowo-socjalnym Ośrodek Odnowy Biologicznej zajmujący się opieką nad sportowcami Zawiszy, a także innych sportowców z Bydgoszczy i regionu (siatkarze, koszykarze) hotel „Zawisza” – 176 miejsc noclegowych, www Galeria Sportu Bydgoskiego Stadion Fordon (ul. Sielska 12) – dysponuje m.in. trybuną, bieżnią lekkoatletyczną, pawilonem; rozgrywają tu mecze m.in. piłkarze BKS Bydgoszcz Przystań Bydgoszcz (ul. Tamka 2) – przystań sportów wodnych na Wyspie Młyńskiej z hotelem i wypożyczalnią sprzętu Obiekty Sportowe Astoria (ul. Królowej Jadwigi 23) – kryty basen pływacki, w 2017 wyburzony, w jego miejscu do 2020 zbudowany będzie 50-metrowy basen kryty (inwestycja w realizacji)
Na stadionie im. Zdzisława Krzyszkowaiaka odbyło się 8 meczów polskiej reprezentacji w piłce nożnej oraz mnóstwo imprez lekkoatletycznych, np. Mistrzostwa Polski seniorów (wielokrotnie), Mistrzostwa świata kadetów (1999), I liga Pucharu Europy (2000), I Europejski Festiwal Sztafet (2001), Młodzieżowe Mistrzostwa Europy U'23 (2003), Superliga Pucharu Europy (SPAR European Cup 2004).
W dniach 8-13 lipca 2008 roku na stadionie odbyły się Mistrzostwa Świata Juniorów w Lekkoatletyce 2008 (ang. IAAF World Junior Championships in Athletics), a w dniach 19-24 lipca 2016 Mistrzostwa Świata Juniorów w Lekkoatletyce 2016 z udziałem ponad 3000 zawodników, trenerów i członków obsługi z 141 reprezentacji narodowych.
Od 2017 planowana jest budowa w kompleksie Zawiszy nowej hali lekkoatletycznej i strzelectwa sportowegohttp://www.pomorska.pl/sport/zuzel/polonia-bydgoszcz/a/sa-pieniadze-na-przebudowe-polonii-tak-bedzie-wygladal-nowy-stadion,11463514/ dostęp 23-02-2017. Władze miejskie sfinansowały projekt oraz uzyskały pozwolenie na budowę, jednak ze względu na brak dofinansowania władz centralnych budowy nie rozpoczętoNiech znajdą się pieniądze na halę dla mistrzów.
Historia mały|Front stadionu Zawiszy Wojskowy Klub Sportowy Zawisza powstał w marcu 1946 rokuhttps://web.archive.org/web/20170603224920/http://zawisza.info.pl/ dostęp 21-02-2017 w Koszalinie, będącym wówczas siedzibą Dowództwa Okręgu Wojskowego II (od grudnia 1945 do listopada 1946, po czym dowództwo przeniesiono do Bydgoszczy)Początki Wojskowego Klubu Sportowego Zawisza. [w:] Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego. T. XXI. Wojsko, a społeczeństwo na Kujawach i Pomorzu. Zbiór Studiów pod red. Zdzisława Biegańskiego i Włodzimierza Jastrzębskiego. Stało się to m.in. na skutek inicjatywy żołnierzy 48. Okręgowego Warsztatu Samochodowego, zrzeszonych w drużynie piłki nożnej. Pierwszym prezesem zarządu klubu został ppłk Marian Gutaker. W dniu powstania klub składał się z 9 sekcji: piłki nożnej, siatkówki, koszykówki, tenisa ziemnego, tenisa stołowego, strzeleckiej, lekkoatletycznej, motorowej i pływackiej.
Przedmiotem długich narad była nazwa klubu. Wśród proponowanych były m.in. Pomorze, Bałtyk, Grunwald i Zawisza. Szalę na korzyść ostatniej nazwy przechylił ppłk Stanisław Żwirski, który podkreślił, że osoba Zawiszy Czarnego jest uosobieniem ideału, do którego winni dążyć zarówno tak sportowcy, jak i żołnierze. Na zebraniu ustalono także barwy klubu. Jako obowiązujący strój przyjęto czarne spodenki i koszulki w podłużne czarno-niebieskie pasy. Kolor czarny pochodził od barw rodowych Zawiszy Czarnego, a niebieski zaś od baretki Orderu Virtuti Militari.
W maju 1946 Zawisza rozegrał inauguracyjny mecz z Bałtykiem Koszalin zakończony zwycięstwem „wojskowych” 9:7. W drużynie Zawiszy grał późniejszy aktor Emil Karewicz i por. Józef Lebek, późniejszy profesor Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej w Łodzi – ówcześni aktorzy zespołu artystycznego „Domu Żołnierza” z Białegostoku, którzy objeżdżali garnizony na Pomorzu.
Pod koniec 1946 WKS Zawisza, w ślad za Dowództwem Okręgu został przeniesiony do Bydgoszczy. Pierwszym prezesem na ziemi bydgoskiej został wybrany ppłk Stanisław Żwirski. Jedną z pierwszych decyzji nowego zarządu było zgłoszenie drużyny piłki nożnej do Pomorskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. W pierwszym, historycznym meczu o punkty Zawisza rozgromił 6 kwietnia 1946 na Stadionie Miejskim rezerwę A-klasowej Gwiazdy Bydgoszcz 8:2. Pierwszy sezon w klasie B niebiesko-czarni zakończyli na trzecim miejscu, a w lipcu 1948 wywalczyli awans do klasy A. Jednak do 1951 roku sekcje klubu działały głównie w strukturach sportu wojskowegoEncyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. , str. 274.
W wyniku represji stalinowskich w latach 1948-1955 prezes klubu ppłk Stanisław Żwirski otrzymał wyrok więzienia, anulowany w 1957. Do 1949 zdecydowaną większość członków zarządu Zawiszy usunięto. Po 1949 przy Dowództwach Okręgów utworzono Okręgowe Wojskowe Kluby Sportowe (OWKS), które były filiami Centralnego Wojskowego Klubu Sportowego (CWKS) w Warszawie, który mógł dowolnie dysponować wszystkimi sportowcami odbywającymi służbę wojskową. Niebiesko-czarne barwy zastąpiono przez resortowe zielono-biało-czerwone. W 1957 roku, na fali popaździernikowej odwilży, przywrócono tradycyjną nazwę bydgoskiego klubu. Od tego momentu do 1976 klub używał zmodyfikowanego herbu: tarczy w kolorze zielonym, z poprzecznymi biało-czerwonymi pasami oraz literą „Z” w wewnętrznej tarczy. W 1976 decyzją władz klubu, Zawisza wrócił do tradycyjnego herbu i barw niebiesko-czarnych.
Gwałtowny rozwój klubu rozpoczął się w połowie lat 50. XX w. Było to wynikiem rozbudowy bazy sportowej oraz pozyskiwaniu zawodników z innych klubów (Brdy, Gwardii) oraz spośród poborowych Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Wielu z nich wiązało się z klubem na stałe. W 1955 istniało już 19 sekcji sportowych, lecz 10 z nich zlikwidowano w latach 60. lub 70. XX w. (kolarstwo, tenis, stołowy, pływanie, zapasy, siatkówka, koszykówka, piłka ręczna, sport żużlowy, hokej na lodzie). Bodźcem do powoływania nowych sekcji sportowych było ich istnienie w programie ogólnopolskich spartakiad wojskowych. Kiedy jednak zawodnicy jakiejś sekcji nie osiągali założonych wyników, odgórnie je likwidowano lub przekazywano do innych klubów.
W latach 1957-1963 i 1968-1972 wybudowano kompleks sportowy Zawiszy na powierzchni 25 ha w koszarowej dzielnicy miasta graniczącej z Lasem Gdańskim. Nadzór nad pracami powierzono czołowemu projektantowi obiektów sportowych inż. Jerzemu Hoffmanowihttp://web.archive.org/web/20170223125353/http://www.zawisza.bydgoszcz.pl/pl/historia-zawiszy-bydgoszcz dostęp 21-02-2017. W parkową zieleń wkomponowano stadion piłkarsko-lekkoatletyczny na 36 tys. miejsc siedzących (50 tys. łącznie z miejscami stojącymi), kilka hal sportowych (bokserska, podnoszenia ciężarów, gier zespołowych, gimnastyczna), krytą bieżnię lekkoatletyczną, strzelnicę, korty tenisowe, boiska treningowe, internat, hotel itp. W latach 70. stadion zyskał tartanową bieżnię i tablicę świetlną. Dysponowano również przystanią wioślarsko-kajakową na Brdzie oraz otwartą strzelnicą na Jachcicach. Budowa kompleksu sportowego przyczyniła się do wzrostu poziomu sportowego w klubie. Ośrodek Zawiszy cieszył się dużą popularnością w kraju jako doskonałe miejsce do treningów dla sportowców różnych dyscyplinhttps://web.archive.org/web/20170218064439/https://www.zawisza.info.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1156&Itemid=88 dostęp 17-02-2017. W 1962 zlokalizowano w nim Ośrodek Przygotowań Olimpijskich. Zawodnicy z sekcji: lekkoatletyki, piłki nożnej, strzelectwa, podnoszenia ciężarów, gimnastyki sportowej, boksu, kajakarstwa, wioślarstwa, a w latach 80. także spadochroniarstwa utrzymywali wysoki poziom sportowy, osiągając sukcesy na zawodach najwyższej rangi (igrzyska olimpijskie, mistrzostwa świata i Europy). Podczas obchodów 40-lecia klubu, 1 czerwca 1986, Zarząd Główny ZSMP objął nad nim patronat (akt podpisali Jerzy Szmajdziński ze strony ZSMP i płk. J. Caputa ze strony Zawiszy)Tomasz Honkisz, Przegląd wydarzeń od 1.4. do 30.6.1986 r., w: Wojskowy Przegląd Historyczny, nr 4/1986, s. 298.