Zinaida Nikołajewna Gippius, Hippius (; ur. w Bielowie, zm. 9 września 1945 w Paryżu) – rosyjska pisarka i poetka epoki srebrnego wieku, symbolistka, krytyk literacka, organizatorka życia kulturalnego, żona Dmitrija Mereżkowskiego.

Debiutowała w 1888 w czasopiśmie „Siewiernyj wiestnik”. Razem z Walerijem Briusowem i swym przyszłym mężem, Dmitrijem Mereżkowskim, była jednym z najważniejszych twórców i ideologów literatury symbolistycznej w Rosji.

Współpracowała z licznymi czasopismami literackimi (m.in. ze znanym Mirem Iskusstwa). Niekiedy publikowała pod pseudonimem Anton Krajnij. W zbiorku poezji z okresu rewolucji (Polednije stichi - Ostatnie wiersze, 1918) oraz w późniejszych utworach, wydawanych już poza granicami Rosji, ostro potępiała przewrót bolszewicki.

Po rewolucji działała na emigracji we Francji. Zmarła w Paryżu w 1945 roku, pochowana została na podparyskim cmentarzu de Sainte-Geneviève-des-Bois, gdzie spoczywa wielu znanych Rosjan. Życiorys Zinaida Nikołajewna Gippius urodziła się 8 (20) listopada 1869 roku w mieście Bielowie w guberni tulskiej, w zrusyfikowanej niemieckiej rodzinie szlacheckiej. Jej ojciec, Nikołaj Romanowicz Gippius, był znanym prawnikiem, a w swoim czasie oberprokuratorem Senatu Rządzącego; matka Anastasija Wasiliewna, de domo Stiepanowa, była córką oberpolicmajstra (szefa policji) miasta Jekaterynburga. Rodzina była zależna od pracy ojca i często się przeprowadzała, z tego powodu ani Zinaida, ani jej siostry nie uzyskały pełnego wykształcenia. Od czasu do czasu uczęszczała do różnych instytucji naukowych, do egzaminów głównie przygotowywała się z guwernantkami.

Przyszła poetka zaczęła pisać wiersze w wieku 7 lat. W datowanym na 1902 rok liście do Walerija Briusowa wspominała: „W 1880 roku, to jest kiedy miałam 11 lat, pisałam już wiersze (przy czym bardzo wierzyłam w «inspirację» i starałam się pisać tak, by nie odrywać pióra od kartki). Moje wiersze wszystkim zdawały się 'perwersyjne', ale nie kryłam się z nimi. Powinnam wyjaśnić, że przy tym wszystkim zupełnie nie byłam 'zepsuta', za to bardzo 'religijna'''”. Dziewczynka dużo czytała, prowadziła obszerny pamiętnik, chętnie korespondowała ze znajomymi i przyjaciółmi ojca. Generał N.S. Draszusow () jako jeden z pierwszych zwrócił uwagę na talent Gippius i polecił jej zająć się literaturą na poważnie.

Już pierwsze poetyckie próby Gippius charakteryzowały się mrocznym nastrojem. Jak potem mówiła o sobie „już jako dziecko zostałam zraniona śmiercią i miłością”.

N.R. Gippius był chory na gruźlicę, niedługo po objęciu stanowiska prokuratora stan jego zdrowia pogorszył się i był zmuszony niezwłocznie przenieść się z rodziną do Nieżyn w guberni czernihowskiej (Чарниговская губерния) na nowe stanowisko przedstawiciela miejskiego sądu. Zinaida została posłana do żeńskiego instytutu w Kijowie, jednak niedługo potem rodzice ją stamtąd zabrali. Powodem była tęsknota za domem przez co dziewczynka praktycznie sześć miesięcy spędziła w instytuckim szpitalu. W Niżynie nie było żeńskiego gimnazjum, dlatego Zinaida uczyła się w domu pod okiem nauczycieli z miejskiego liceum im. Gogola.

Nikołaj Gippius zmarł nagle w Niżynie w 1881 roku, zostawiając żonę z dużą rodziną- czterema córkami (Zinaidą, Anną, Natalią i Tatianą), babcią i niezamężną siostrą, zostały bez środków do życia. W 1882 roku Anastasja Wasiliewna z córkami przyjechała do Moskwy. Zinaida dostała się do Gimnazjum Fiszera (Фишер), gdzie zaczęła się uczyć. Na początku uczyła się bardzo chętnie i interesowała ją nauka. Niedługo potem lekarze stwierdzili także u niej gruźlicę przez co zmuszona była rzucić szkołę.thumb|180px|Portret Gippius autorstwa L. Baksta (obecnie w Galerii Tretiakowskiej)Bojąc się o wszystkie dzieci, a szczególnie o najstarszą córkę, że mogą mieć po ojcu skłonności do gruźlicy i umrzeć tak jak on, Anastasija Gippius wyjechała z dziećmi do Jałty. Wyjazd na Krym nie tylko zaspokoił rosnące od dzieciństwa pragnienie podróżowania, ale też stworzył możliwość zajęcia się dwiema rzeczami, które dziewczynka kochała: jazdą konną i literaturą. Stąd w 1885 roku matka wywiozła córki do Tiflisu (Тифлис), do brata Aleksandra. Brat dysponował wystarczającymi środkami, aby wynająć dacze dla siostrzenicy w Bordżomi, gdzie zamieszkała z koleżanką. Tylko tutaj po leczeniu na Krymie Zinaida potrafiła poradzić sobie ze wstrząsem po stracie ojca. Rok później, dwie duże rodziny wyruszyły do Manglis i tutaj Aleksandr Stiepanow umarł nagle na zapalenie mózgu. Rodzina Gippius zmuszona była zostać w Tiflisie.

W 1888 roku Zinaida Gippius z matką znowu wyruszyły do daczy w Bordżomi. Tutaj poznała się z D.S Mereżkowskim, który krótko przed tym wydał swój pierwszy zbiór wierszy i w tym czasie podróżował po Kaukazie. Odczuł błyskawiczną bliskość intelektualną i duchową ze swoją nową znajomą, która znacząco różniła się od innych z jej otoczenia. 18-letnia Gippius bez namysłu zgodziła się zostać jego żoną. 8 marca w Tyflisie (Tbilisi) odbyła się skromna ceremonia zaślubin, a po niej krótka podróż poślubna. Związek z Mereżkowskim odegrał ważną rolę w życiu Zinaidy, a tym samym przyczynił się do rozwoju literatury „Srebrnego wieku”.

Początek twórczości literackiej Na początku Gippius i Mereżkowski zawarli niepisaną umowę. Ona będzie pisać wyłącznie prozę, a on poezję. Pewnego czasu żona, na prośbę męża tłumaczyła (na Krymie) Manfreda Bayrona, próba okazała się być nieudaną. W końcu Mereżkowski oznajmił, że ma zamiar naruszyć umowę, miał pomysł na powieść o Julianie Apostacie. Od tego momentu oboje pisali wiersze i prozę, w zależności od humoru.

W Petersburgu Mereżkowski poznał Gippius ze sławnymi pisarzami. Pierwszym z nich był А. Pleszczejew, który „oczarował” 20-letnią dziewczynę, tym, że w czasie jednego ze spotkań przyniósł z teczki redaktora „Zwiastuna północy”(Северный вестник)”( gdzie zarządzał działem poezji) niektóre wiersze - aby je oceniła. Wśród nowych znajomych Gippius był Połonski, Majkow, Grigorowicz, Wejnberg; zbliżyła się do młodego poety Minskiego i do redakcji „Zwiastuna północy”, gdzie jedną z centralnych postaci był krytyk Wołyński. Z tym czasopismem zorientowanym na nowy nurt „od pozytywizmu do realizmu” były związane pierwsze literackie doświadczenia pisarki. W tym czasie aktywnie kontaktowała się z redaktorami wielu stołecznych czasopism, chodziła na publiczne wykłady i wieczorki literackie. Poznała się z rodziną Dawidowych, którzy grali ważną rolę w życiu literackim stolicy (A.A Dawidowa wydawała czasopismo „Boży świat (Мир Божий), odwiedzała kółko szekspirowskie W. Spasowicza, którego uczestnikami byli znani adwokaci (w szczególności książę F.I Urusow), została członkiem rosyjskiego społeczeństwa literackiego.

W 1888 roku w „Zwiastunie północy” ukazały się (z podpisem Z.G) dwa wiersze, „w połowie dziecinne”- jak potem wspominała. Te i niektóre z późniejszych wierszy młodej początkującej poetki wyrażały „ogólny nastrój pesymizmu i melancholii lat 80 XIX wieku". W wielu aspektach zgadzały się z dziełami popularnego wtedy Siemiona Nadsona.

Na początku 1890 roku Gippius będąc pod wrażeniem małego miłosnego dramatu, który rozegrał się na jej oczach napisała opowiadanie „Proste życie" (Простая жизнь). Głównymi bohaterami tego dramatu była pokojówka Mereżkowskich, Pasza i „ przyjaciel rodziny” Nikołaj Minski. Niespodziewanie (ponieważ to czasopismo w tym czasie nie sprzyjało Mereżkowskiemu) „Zwiastun Europy" (Вестник Эвропы) przyjął i opublikował opowiadanie pod tytułem „Злосчастная”. Był to debiut Gippius w prozie.

Pojawiły się nowe publikacje, w szczególności opowiadania „W Moskwie” i „Dwa serca” (1892), a także powieści („Победители”, „Без тализмана”, „Мелкие волны”) – zarówno w „Zwiastunie północy”, „Zwiastunie Europy”, w czasopiśmie „Myśl rosyjska” (Русская мысль) jak i w innych znanych czasopismach. Wielu krytyków odnosiło się do tego okresu twórczego pisarki bardziej poważnie, niż sama autorka podkreślając wysoką jakość tematyki, a także wpływy Fiodora Dostojewskiego na jej twórczość. Wcześniejsza proza Gippius była krytykowana przez liberalną i narodnicką krytykę, przeszkadzała im przede wszystkim „sztuczność i pretensjonalność bohaterów”. Potem Nowy słownik encyklopedyczny zaznaczał, że pierwsze opowiadania Gippius były napisane „pod widocznym wpływem pomysłów Reskina, Nietzschego, Maeterlincka i innych reprezentantów Dumy tego okresu”. Wczesna proza Gippius została zebrana w dwóch książkach „Nowi ludzie”(1896) i „Lustra”(1898).

Przez cały ten czas Gippius prześladowały problemy ze zdrowiem; przeszła dur powrotny, szereg „niekończących się angin i zapaleń krtani”. Częściowo, żeby poprawić zdrowie i nie dopuścić do powrotu gruźlicy, ale także z powodów związanych z twórczymi aspiracjami, Mereżkowscy w latach 1891-1892 wybierali się w dwie pamiętne podróże na południe Europy. Podczas pierwszej z nich spotykali się z Antonem Czechowem i A. Suworinem, którzy na pewien czas zostali ich współtowarzyszami. W Paryżu odwiedzili Pleszejewa. W czasie drugiej podróży, przebywając w Nicei małżonkowie poznali Dmitrija Fiłosofowa, który parę lat później został ich stałym współtowarzyszem i współwyznawcą. Wrażenia z Włoch zajęły ważne miejsce w pamiętnikach Gippius, charakteryzując się jasną i wzniosłą atmosferą „najbardziej szczęśliwych, młodych lat”. Przy tym sytuacja finansowa małżonków, żyjących praktycznie wyłącznie z honorarium była w tych latach trudna. „Znajdujemy się w okropnej, niebywałej sytuacji, żyjemy dosłownie nie dojadając już kilka dni i zastawiliśmy ślubne obrączki”- oznajmiała w jednym z listów w 1894 roku (w innym skarży się, że z braku pieniędzy nie może pić przepisanego przez lekarzy kefiru).

Poezja Gippius O wiele bardziej jaskrawym i spornym niż debiut z okresu prozy, był debiut poetycki: wiersze opublikowane w „ Zwiastunie północy” - „Pieśń (Песня)”( „Potrzeba mi tego czego nie ma na świecie (Мне нужно то, чего нет на свете...)”) i „Poświęcenie” (Посвящение) z wersem „ Kocham siebie, tak jak kocham Boga” od razu zdobyły skandaliczną sławę. Jak pisał jeden z krytyków, jej wiersze to wcielenie duszy współczesnego człowieka: rozkawałkowanego, często refleksyjnie bezsilnego, ale zawsze rwącego się do działania, wiecznie strwożonego, nieznajdującego w niczym ukojenia i nigdy nie dającego się uspokoić''. Jakiś czas później, jak sama przyznała, „wyparła się dekadentyzmu” i całkowicie przyjęła idee Mereżkowskiego - przede wszystkim sztuka, co stało się jedną z centralnych wyznaczników rodzącego się rosyjskiego symbolizmu. Jednakże stereotypy, które do niej przywarły („dekadencka madonna”, „szatanica”, „biała diablica” i inne) prześladowały ją jeszcze przez wiele lat.