Nil Sorski ( - Nił Sorski, ur. 1433 w Moskwie, zm. 7 maja 1508, imię świeckie: Nikołaj Majkow (ros. Николай Майков) – święty mnich, filozof, czczony przez Kościoły katolickie wschodnie oraz Cerkiew prawosławną w dniu 7 (20) maja oraz w trzecią niedzielę po Pięćdziesiątnicy wraz z Soborem Świętych Wołogodzkich.
Życiorys Niewiele wiadomo na temat życia Nila Sorskiego. Według przekazów jego żywot spłonął podczas najazdu tatarskiego na monastery wołogodzkie w 1538 rokuПреп. Нил Сорский, w: Г. Федотов, Святые древней Руси, Rozdz. 10..
Nil Sorski urodził się w 1433 roku w MoskwieО жизни и писанiяхъ преподобнаго отца нашего, аввы Нила Сорскаго, первооснователя скитскаго житiя въ России, s. VII.. Przypuszczalnie należał do rodu szlacheckiego. Szlachecki ród Majkowów zaliczał Nila Sorskiego do swoich przodków, jednak była to informacja niepewna. Sam Nil nazywał siebie chłopem. Przed postrzyżynami utrzymywał się z przepisywania ksiąg. Wstąpił do monasteru Cyrylo-Biełozierskiego, gdzie spędził kilka lat. Jego duchownym nauczycielem był Paisjusz Jarosławow. W młodości Nil odwiedził monastery na Athosie oraz Carogród (Konstantynopol), dokąd pielgrzymował ze swoim uczniem św. Innocentym (Ochlabininem).
Podczas pobytu na Wschodzie studiował dzieła świętych ojców Antoniego Wielkiego, Bazylego Wielkiego, Efrema Syryjczyka, Makarego Wielkiego, Izaaka Syryjczyka, Warsonofiusza Wielkiego, Jana Klimaka, Doroteusza z Gazy, Maksyma Wyznawcy, Hezychiusza z Jerozolimy, Szymona Nowego Teologa, Piotra Aleksandryjskiego, Grzegorza z Nazjanzu, Nila Synaity i Filoteusza Synaity. Po powrocie z Carogrodu Nil udał się nad rzekę Sorę, gdzie na uroczysku leśnym w odległości 15 wiorst od monasteru Cyrylo-Biełozierskiego zbudował celę, wzniósł kaplicę i krzyż oraz wykopał studnię. Zamieszkał w zbudowanej przez siebie pustelni. Z czasem, gdy do niego dołączyli inni mnisi, w tym miejscu powstał skit z cerkwią Ofiarowania PańskiegoО жизни и писанiяхъ преподобнаго отца нашего, аввы Нила Сорскаго, первооснователя скитскаго житiя въ России, s. IX.Преподобный Нил Сорский (1433–1508), bogoslovy.ru..
Nil przeniósł na grunt ruski tradycje hezychastyczne, które poznał na AthosieR. Pipes, Rosja carów, s. 235.. Reguła napisana przez niego dla mnichów, którzy zbudowali koło niego swoje pustelnie, zbierała wszystkie najważniejsze punkty nauczania Ojców z nurtu hezychastycznego na temat modlitwy sercaT. Špidlík, Wielcy mistycy rosyjscy, s. 119..
W latach 1490 i 1503 uczestniczył w soborach, powołanych w celu zwalczania szerzącej się na Rusi herezji judaizantów (ересь жидовствующих), którą zapoczątkował przybyły w XV wieku do Nowogrodu Wielkiego karaim Zachariasz (Схария). Wyznawcy sekty odrzucali kult ikon, krzyża, relikwii, negowali życie zakonne i boską naturę Chrystusa, odrzucili chronografię bizantyjską, przyjęli kalendarz żydowski. Na wyznawców herezji została nałożona anatema. Drugi Sobór ostatecznie rozwiązał sprawę heretyków. Sobór w 1503 poruszył również kwestię posiadania przez monastery majątków ziemskich, które według Nila Sorskiego było przyczyną demoralizacji mnichów. W czasie soboru mnich wystąpił z apelem do wszystkich klasztorów, by zrezygnowały z posiadanych dóbr i zaczęły utrzymywać się z jałmużny. Jego wniosek został jednak jednogłośnie odrzucony przez sobór, który w swojej uchwale określił majątki Cerkwi jako niezbywalne i święte. Według Pipesa inspiratorem wystąpienia Nila Sorskiego mógł być Iwan III Srogi, który już wcześniej konfiskował na potrzeby państwa włości kościelneR. Pipes, Rosja carów, s. 235–236..
Mimo odrzucenia apelu Nila w czasie soboru w 1503, jego wystąpienie zapoczątkowało trwający do połowy XVI wieku spór między zachłannymi i niezachłannymiN.V. Riasanovsky, M.D. Steinberg, Historia Rosji, s. 127. (oryg. stiażatielami lub lubostiażatielami i niestiażatielami) – zwolennikami i przeciwnikami posiadania przez Kościół prawosławny majątkuR. Pipes, Rosja carów, s.236.
Nil Sorski zmarł w 1508 roku. W swoim Testamencie napisał:
Był to drugi taki przypadek w historii Cerkwi prawosławnej na Rusi. Podobny sens miał testament metropolity kijowskiego Konstantego, zmarłego w 1159 roku. Prośba mnicha nie została spełniona przez jego uczniów, którzy pochowali go w monasterskiej cerkwi.
Poglądy Nił Sorski nie tylko prowadził walkę z „osiflanami”, ale także opracowywał szereg zagadnień filozoficznych, które wyłożył w Regulaminie życia pustelniczego (). Centralne miejsce w jego teorii zajmuje problem namiętności.
Przypisy
Bibliografia Riasanovsky N.V., Steinberg M.D., Historia Rosji, Kraków 2009. .
О жизни и писанияхъ преподобнаго отца нашего, аввы Нила Сорскаго, первооснователя скитскаго житiя въ России, Кирилловъ [s.a]. Преподобный Нил Сорский (1433–1508), bogoslovy.ru. Федотов Г., Святые древней Руси, Москва 1991. . Pipes R. Rosja carów, Magnum, Warszawa 2006, Špidlík T., Wielcy mistycy rosyjscy, Kraków 1996.
Kategoria:Święci katoliccy Kategoria:Święci prawosławni Kategoria:Rosyjscy filozofowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Urodzeni w 1433 Kategoria:Zmarli w 1508 Kategoria:Zakonnicy prawosławni